23. julija 1751 narodźi so w Lubanju Karl Gottlob von Anton, wažny spěchowar serbstwa a sobuzałožer Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow. Wón pěstowaše zwiski k wuznamnym słowjanskim a serbskim wučencam a wobknježeše serbsku rěč. Hromadźe z Janom Hórčanskim wuda w lěće 1797 zarys hornjoserbskeje rěče z titulom Etwas über die Oberlausizische Wendische Sprache. 21. apryla 1779 załoži z přirodowědnikom Adolphom Traugottom von Gersdorf Hornjołužisku towaršnosć wědomosćow w Zhorjelcu. W tamnišej Neißstraße 30 ma wona do dźensnišeho swoje sydło.

Składnostnje jeho narodnin staji Robert Lorenc w nadawku Maćicy Serbskeje ze zastupjerjomaj Zhorjelskeho Serbskeho stajneho blida kwěćel na jeho row. Při tym hódnoćeše wažne dźěło wědomostnika z krótkim přednoškom.

Srjedź junija přeprosy Lěwica do žurle Serbskeho domu, zo by spominała na spisowaćela Jurja Brězana (1916–2006). Před 10 lětami bě Lěwica na stoćiny spisowaćela spominała, jako sej swoju kandidatku za Zwjazkowy sejm Caren Lay na čitanje z jeho knihi »Der Gymnasiast« přeprosy. Lětsa předčita znowa do Zwjazkoweho sejma wuzwolena Lay wurězki z prěnjeho dźěla trilogije »Feliks Hanuš«. Hanuš zesrěba jako młody šuler Budyskeho gymnazija powětr kónc 1920tych, spočatk 1930tych lět. Z tekstow Brězana běchu zastróžowace paralele k dźensnišemu časej a k zesylnjenju prawicarskich mocow spóznać.

Postrowne słowa w mjenje prezidija zwjazkoweho předsydstwa a předsydy Domowiny přednjese Bjarnat Cyž, wopominajo wosebje Brězana, kotryž nawjedowaše serbskich brigadnikow při natwarjenju noweho Serbskeho doma.

Optimistisce rozprawješe přichodna dźowka dr. Beata Brězanowa, kotraž dale w Budyskim domje Brězana bydli, kak je so swójbje z priwatneje iniciatiwy poradźiło, wopomnjensku taflu při domje připrawić, a kak wuspěšna běše stacija šulerskeho projekta při originalnym Brězanowym pisanskim blidźe. Spočatk junija mjenujcy běštej Serbske šulske towarstwo a Domowina za 170 serbsce rěčacych a wuknjacych šulerjow sedmych lětnikow projektny dźeń na slědach Jurja Březana w Budyšinje přewjedłoj.

Kumštna inteligenca a wulke rěčne modele su w poslednich lětach dźeń a wjace diskutowane. W zwisku ze słownikarstwom njemóhli napřećiwki poprawom wjetše być: Na jednym boku so přeco hišće słowniki w knižnej formje wudawaja, na druhim boku mamy awtomatiske přełožowarske nastroje, tak zo by móhł čłowjek nimale wěrić, zo je čas słownikow bórze cyle nimo abo zo budu so słowniki awtomatisce wot kumštneje inteligency zestajeć.

Runje w dobje tutych na­přećiwkow smy zahajili naš projekt Mudra 2.0, t.r. digita­li­zowa­nje, rewidowanje a do­kón­čenje hornjoserbsko-čěs­­­­ke­­­­ho słownika Jiříja Mudry (1921–2009).1 Zdobom dokónčichu kolegojo na Słowjanskim instituće Čěskeje akademije wědomosćow někotre wulke słownikowe projekty2 a přemyslowaše so wo dalšim digitalnym puću za tutón material. Kak měł słownik w našej dobje wupadać, što sej wužiwarjo přeja, što trjebaja? Kak móža nam nowe technologije snano leksikografiske dźěło wolóžić, kajke nowe móžnosće nam technologije wotewrěja? Prašenja, kiž sej zawěsće jenož my njestajamy, ale słownikarjo po cyłym swěće.

Našemu přeprošenju3 na dźěłarničku »Słowniki w swěće modernych technologijow« sćěhowachu tuž mnozy znaći leksikografojo, kiž so hižo lěta z prašenjemi kompjuterowe­­je linguistiki zaběraja: z twa­rjenjom wulkich rěčnych korpusow a z (poł)awtomatiskim čerpanjom datow z tajkich za słowniki, z kompleksnymi słownikowymi portalemi (FRAN)4 ze zestajenjom wosebitych słownikow (na př. słownikaj walency Vallex a NomVallex),5 słownikow dialektow (pola nas je to na př. datowa banka słowow karpatskich narěčow Ivana Pankěviča), słownika starocyrkwinosłowjanšćiny GORAZD6 atd. Program přiwabi mnohich wědomostnikow jenož k připosłuchanju – zdaše so, zo je tema dźěłarnički zajimawa tež za dalšich rěčespytnikow, nic jenož leksikografow.

We wobłuku Njeswačanskich hrodowych koncertow přeprosy towarstwo přećelow kultury a domizny 12. julija 2026 na njewšědne koncertne popołdnjo na barokny hród w Njeswačidle. Na programje stejachu kompozicije baroka w dialogu z twórbami komponista Jana Cyža. Hnydom zwoprědka chcu rjec: To bě přewšo zajimawe a pohonjowace koncertne dožiwjenje. Solisća Gerold Gnausch (saksofon/basowa klarineta), Matthias Hübner (violoncello) a Paul Bernewitz (klawěr) stajichu so wužadacemu nadawkej, hudźbu Bacha, Händela a Couperina tworjenju Budyšana Jana Cyža napřećo stajić.

Jako prěnje je kedźbyhódne, zo wučinjachu charakter programa runje tak solowe kruchi kaž tež zwukowe kombinacije, kotrež su zrědka słyšeć. Tomu wotpowědowaše tež šěroki spektrum kompozicijow Jana Cyža. Z lěta 2007 zaklinča klawěrne solo »…er Sa(h) tie(f)…«, hommage na francoskeho mištra jednoreje hudźbneje rěče Erika Satieja, přeswědčiwje a z intensiwnym zwukom napodobnjeneje wot Paula Bernewitza za Förster-křidłom z lěta 1931. Runje tak dojimawa bě interpretacija chorala »Žadanje mam po tebi« wot 1817 do 1892 w Slepom bydlaceho fararja Juliusa Eduarda Wjelana za basowu klarinetu, violoncello a klawěr, skomponowaneho 2022. Scyła radźi so Budyskemu komponistej přeswědčiwje, emocije a atmosferu zapopadnyć – kaž na přikład w solu za sopranowy saksofon »Pacem te poscimus omnes« (»Wo měr prosymy će wšitcy«), dojimawje zahudźenym wot Gerolda Gnauscha. Tak wutwori so tež zwisk wot Jana Cyžowych »6 miniaturow«, krótkich, pregnantnych zwukowych wobrazow po swobodnje rěčanych tekstach 2024 w Budyšinje zemrěteho Hartmuta Zielonki z lěta 2009, hač k najnowšemu kruchej »salti« (»skoki«) za violoncello, solist Matthias Hübner, z lěta 2025. Cyłkownje dźesać předstajenych twórbow poda woprawdźe přeswědčiwy wuměłski portret Budyskeho komponista. Na kóždy pad naspomnić dyrbi so wysoki wuměłski niwow solistow, kotřiž hudźachu z angažementom a wočiwidnym wjeselom. Woboje bě runje tak w twórbach ze zašłosće kaž tež při předstajenju kompozicijow Jana Cyža ze skutkowanja poslednich 30 lět začuwać.

Žałujomy wó znatego fotografa Gerda Rattei, kótaryž jo 9. maja 2026 w Chóśebuzu zemrěł. Wón jo był 89 lět stary a zawóstajijo swóju žeńsku Gudrun, dwě źowce, tśi źiśiźiśi a tśi źiśi tśeśego naroda.

Gerd Rattei jo se 12.12.1936 w Chóśebuzu-Strobicach naroźił a jo cas žywjenja na serbski póchad swójeje mamy a stareje mamy z Njabožkojc we Błotach gjardy był.

Pó šuli a wuwucenju ako mólaŕ pśi wabjeńskej agenturje DEWAG w Chóśebuzu jo źěłał ako ciwilnje pśistajony mólaŕ pismow pśi Ludowej armeji. Slědowało jo pśistajenje pśi Kulturnem zwězku NDR w Chóśebuzu, źož jo mjazy drugim za źěło fotowych kupkow zagronity był. Sam jo pśewzeł nawjedowanje fotoweje kupki w domje NVA w Chóśebuzu. 1961 jo zachopił źěłaś ako fotograf pśi DEWAG w Chóśebuzu a jo wóstał až k jeje rozpušćenju 1990 pśistajony. Legendarne z togo casa su jogo fotografije głažka běłowóźańskich a derbnjańskich głažkarnjow.

W lětach 1967 do 1971 jo absolwěrował dalokostudium za fotografiju pśi Wusokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku. Gerd Rattei bu cłonk Zwězka twórjecych wuměłcow NDR. W samskem casu jo był teke cłonk Centralneje komisije za fotografiju pśi kulturnem zwězku NDR. W lěśe 1975 jo z fotografom Klausom Endlerom iniciěrował w Pódstupimje wustajeńcu AKT & KRAJINA, kótaraž jo se k jadnomu wjele woglědanemu rědoju wustajeńcow w NDR až do lěta 1991 etablěrowała. W běgu wjele lět jo za Domowniski muzej w Dešnje wugótował pśepšosenja a plakaty. Tejerownosći jo wjele lět wusko ze Šulu za dolnoserbsku rěc a kulturu gromadu źěłał. Fota w katalogach k wustajeńcam, ale teke w zběrkach a muzejach, w Nowem Casniku, Płomjenju a kalendarju Stog wóstanu.

Mjezynarodna wědomostna ­dźěłarnička z hosćom we Łužicy

Pod titulom »Between Wilderness and World Culture: Rewilding and Sorbian Heritage« zetkachu so we Łužicy wot 20. do 23. meje 2026 wědomostnicy a wědomostniki mjezynarodneje syće »European Conservation Humanities Network (EuCoHN)«. Tuta syć zjednoća duchownych wědomostnikow (stawiznarkow, rěčespytnicow, geografkow), kiž slědźa na polu přirodoškita a při tym wuměnu z přirodoškitnej praksu pytaja. Lětuše zetkanje, organizowane wot Serbskeho instituta w kooperaciji z Biosferowym rezerwatom Hornjołužiska hola a haty, wěnowaše so Łužicy z jeje přirodowym a kulturnym herbstwom. Model biosfery ma w slědźenju mjenujcy wosebje wysoku hódnotu. Hinak hač w druhich přirodoškitnych wobłukach, steja tu čłowjek, jeho kultura, tradicionalne wašnje wobhospodarjenja a wobchad z přirodnymi resursami w srjedźišću. Wosebity je tež pozadk swětoweho programa MAB (Man and the Biosphere, Čłowjek a biosfera), kiž UNESCO w lěće 1968 zawjedźe. Diplomatiskich přičin dla angažowaše so Sowjetski zwjazk intensiwnje w tutym programje – a z nim tež wuchodna Němska. Tohodla nadeńdźemy tu hač do dźensnišeho wjace biosferow hač w zapadnym dźělu Němskeje, wuzběhny Astrid Eckert, stawiznarka a profesorka Emory uniwersity w Atlanta (USA), w swojim zjawnym přednošku w Stróži srjedu, 20. meje 2026.

a »Za Kamjencom za horami ...«

Nimale wšitke medije, a to nic jenož w Němskej, su 30. apryla wo smjerći wuznamneho molerja a rězbarja rozprawjeli a při tym jeho wobšěrnje wuměłske skutkowanje česćili.

»Ze smjerću Georga Baselitza zhubi tworjace wuměłstwo jedyn z najswojowólnišich hłosow, kotryž bě je přez lětdźesatki formował a druhich wědomje njepřijomnje wužadał. Jako radikalnje myslacy a wospjet prowokowacy wuměłc je wón porjadk a zaznaće wobraza bytostnje »na hłowu stajił«. [...] Georg Baselitz bě swětowy wuměłc ze Sakskeje. Za Drježdźany a Statne wuměłske zběrki (SKD) bě wón wjele wjac hač wuznamne mjeno našočasneho wuměłstwa. Wón bě wuměłc, kotrehož twórba bě ze zažneho zetkanja z Drježdźanskimi zběrkami sobu wušła. Přez lětdźesatki wón tutón zwisk stajnje zaso wobnjowješe – kritisce, swojomyslnje, wužadujo a wulce produktiwnje. [...] Žarujemy wo wuměłca, kotrehož twórba je naše zrozumjenje wo wobrazu trajnje změniła. Jeho zwisk z Drježdźanami a ze Sakskej wostawa dźěl tutych stawiznow.«1

Tak so Statne wuměłske zběrki Drježdźan z wuměłcom, molerjom a rězbarjom w zjawnym wozjewjenju rozžohnuja, kotryž je lětsa 30. apryla w starobje 88 lět zemrěł.

K 100. posmjertninam serbskeho prócowarja Wojerowskich stron

Župa »Handrij Zejler« spomina lětsa we wobłuku swojeho projekta »Via Sorabica HoyWoj« na wusahowacu wosobinu serbskich stawiznow města Wojerec. Dnja 13. julija 1926 zemrě we Wojerecach knihićišćer, wobsedźer ćišćernje, redaktor a serbski prócowar kaž tež angažowany měšćan Awgust Lapštich.

Serbski pochad

Friedrich August Lapstich, serbsce Bjedrich Awgust Lapštich (w serbskich medijach druhdy tež Lapsyk pomjenowany abo Lapstich), narodźi so 5. oktobra 1862 we Wulkich Ždźarach. Jeho ródna wjes mjez Wojerecami a Rakecami běše w tamnym času ryzy serbska, wjesna wobchadna rěč bě serbšćina. Muka registrowaše w gmejnje Wulke Ždźary dwójce serbske swójbne mjeno »Lapsk – verdeutscht Lappstich«. W šuli skutkowaše hižo wot lěta 1844 sem horliwy Serb Jan Mrózak (1816–1895) jako wučer, kotryž bě swojeho šulerja Lapšticha zawěsće w narodnym zmysle wobwliwował. Wuchodźiwši ludowu šulu poda so Lapštich jako wučomnik do Wojerec, zo by tam powołanje pismikistajerja a ćišćerja nawuknył.

Pismikistajer, knihićišćer, nakładnik a wobsydnik ćišćernje

Wukubłanje absolwowaše w ćišćerni Serba Gustava Wencla, kotraž w dobje 1874 do 1887 we Wojerecach eksistowaše. Tam přiswoji sebi kmanosće stajenja a ćišća knihow a nowin w němskej a serbskej rěči. Wencel jako sobustaw Maćicy Serbskeje młodeho Lapšticha prawdźepodobnje do směra narodneho angažementa za Serbstwo pohnuwaše. Zakónčiwši wukubłanje nastupi dźěło w Lubiju a bě samo wěsty čas jednaćel tamnišeje ćišćernje. Nawróćiwši so do Wojerec wukmanješe so jako pismikistajer a ćišćer w ćišćerni Wencla a wot 1887 sem w čisćerni Oscara Henčla. W ćišćerni Henčla zběraše Lapštich nazhonjenja nastupajo redakciju, stajenje, ćišć a wudaće němskich a serbskich nowin. Henčel bě mjenujcy wudawaćel němskeje regionalneje nowiny »Hoyerswerdaer Kreisblatt« z hamtskimi wozjewjenjemi a njehamtskim dźělom. W njej buchu nawěški překupcow druhdy dwurěčnje abo samo jenož serbsce wozjewjene, přeprošenja Wojerowskeho serbskeho burskeho towarstwa zasadnje jenož w serbšćinje. Dale ćišćeše Henčel »Bramborski Zaßnik« a hornjoserbski »Mißionski póßoł«.

▶ Domowina ma nowe webowe strony

Nawodnica za wizuelnu komunikaciju a design Domowiny, Veronika Bjarš, a nowinska rěčnica Božena Šimanec, předstajištej 16.4. w Domowinskim domje we Wojerecach nowy wonkowny wobraz a z tym zwisowacu nowu webstronu Domowiny. Wot srjedź apryla je nowa internetna strona Domowiny online a w štyrjoch rěčach přistupna: delnjo- a hornjoserbsce, němsce a jendźelsce. Nimo Domowinskeje su nastali 13 dalšich nowych webstronow wjacorych župow a towarstwow. Hlej:

▶ Stoty »Serbski Buschfunk« online

Wot 1. meje je jubilejne wudaće podcasta »Serbski Buschfunk« w syći přistupne. Za 100. epizodu staj so Daniel Nuk a Jakub Wowčer z Witom Bejmakom zetkałoj a so z nim wo času rozmołwjałoj, jako běštaj fanaj kabaretneje skupiny »Lózy hólcy«. W swojim podcasće rozestajataj so wot lěta 2022 z nowosćemi ze serbskeho swěta.

▶ Hudźbu na teksty Milana Hrabala zahrali

W lěsu pod Popowej Skału njedaloko Lückendorfa we Łužiskich horach je skupina HraTaj z Warnoćic, kotraž je so lětsa składnostnje narodnin čěskeho basnika Milana Hrabala załožiła, wosebity koncert za pólskich, čěskich a němskich zajimcow hrała, kotřiž běchu 1. meje w ramiku pućowanja třoch narodow na horu nóžkowali.

Ideja za zhromadne ekskursije serbsce wuknjacych je hižo w běhu lěća 2025 nastała, hdyž so lektorce serbšćiny w Drježdźanach, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, a w Praze, dr. Katja Brankačkec, wo swojim dźěle wuměnještej. Nazymu přidruži so dr. Lubina Malinkowa, tehdy hišće jako docentka na Lipšćanskej sorabistice skutkowaca. Wona namjetowaše hižo za zymski semester 2025/26 zhromadnu ekskursiju do Slepoho, kotraž je so lětsa w januarje wotměła.

17. a 18. apryla 2026 zetkachmy so potajkim na druhu wuprawu, nětko w Praze. Program bě w čiłej wuměnje mjez Prahu, Drježdźanami a – mjeztym – Budyšinom nastał: Lubina Malinkowa wosta nam swěrna, hačrunjež hižo w Lipsku jako docentka njeskutkuje. Tež Juliana Kaulfürstowa, kotraž bě hižo w Slepom pódla, přijědźe do stowěžateho města na wopyt.

Prěni dypk na programje bě wopyt w Sakskim kontaktnym běrowje. Tutón ma we Łužiskim seminarje swoje sydło a bu nam wustojnje wot nawodnicy běrowa, knjeni Jozefiny Ofner, předstajeny. Po přestawce słyšachmy přednošk Lubiny Malinkoweje wo Michale Hórniku a jeho skutkowanju jako słowjanski dušepastyr we Łužicy a w Drježdźanach. Wječor pokaza nam městopředsydka Towarstwa přećelow Serbow (SPL) Eliška Oberhelová někotre drohoćinki Hórnikoweje knihownje: rukopisy »Serbowki«. Nimo toho zaběrachmy so z dalšej planowanej temu ekskursije: z reporterom a přełožowarjom Jurjom Wićazom. K tomu běchmy sej hižo w předpolu někotre teksty přečitali. Nazajtra podachmy so na jeho slědy po Praze.

▶ »Skazany Pryzlak« wočakowanja spjelnił

Komedija »Skazany Pryzlak« z pjera Larsa Albauma, do serbšćiny přełožena wot Měrany Cušcyneje, měješe sobotu, 28. měrca, swoje poslednje předstajenje w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Při tym wědźeše režiser Thorsten Köhler tež chutne zynki, kotrež aktualne politiske a towaršnostne šmjatki narěča, do keklije zapřijeć. Hłownej róle sćělesništaj István Kobjela a Měrko Brankačk.

▶ Karoline Krawcec z prěnjej přehladku

Kak móhli sej serbski futurizm předstajić? Z tym zaběraše so intensiwnje w Lipsku bydlaca serbska wuměłča Karoline Krawcec. Wuslědki jeje wuměłskeho rozestajenja su byli widźeć w jeje wustajeńcy »jama: pśichod/ Grube: Zukunft«, kotruž pokazowachu wot 20. februara do 19. apryla w Braniborskim krajnym muzeju za moderne wuměłstwo. Multimedialna instalacija wobswětluje serbske tradicije zwonka folklory.

▶ Wo wupućowanju ze Sakskeje

Časopis »Sächsische Heimatblätter« wěnuje swoje prěnje čisło lětnika 2026 wupućowanju ze Sakskeje. Wudawaćelej dr. Lars-Arne Dannenberg a dr. Matthias Donath staj zestajiłoj přinoški wšelakich awtorow, kiž wěnuja so rozdźělnym aspektam emigracije ze Sakskeje do zamórskich krajow wot 17. hač do 20. lětstotka. Sto stronow wopřijaca publikacija w A4 formaće je bohaće ilustrowana z reprodukcijemi historiskich wobrazow a dokumentow kaž tež z načasnymi fotami. Zešiwk wobsahuje tež přinošk Trudle Malinkoweje wo wupućowanju Serbow z Hornjeje Łužicy do Awstralskeje a Texasa w 19. lětstotku. Foto na titulnej stronje, kotrež je zhotowił Mick Ampt z Melbourna, pokaza sobustawow serbskeju towarstwow w Awstralskej při wotkryću wopomnjenskeje tafle na rowje serbskeho fararja Handrija Kaplerja w južnoawstralskim městačku Mount Gambier w měrcu 2024.

Hanzo Mrosk z Trjebina njeboh

Hanzo Mrosk jo był mój pćijaćel. Ći njom na dwórje, ho tom cyglowem twarjenju, som wjele raz sejdźeła a se jogo za Slěpjańskimi słowami a sadami hoprašowała, se serbski hulicowała a z nim jogo dobry zelony tej z mjodom piła. Ći tom jo mi wótere ze swójogo žywjenja pójedał.

Narodźił jo se Hanzo Mrosk 27. septembera lěta 1933 w Trjebinje. Doma su měli wyršoft, rjane krowy a wjeliku pcołnicu. Dyž jo ćišeł do šule, da njejo mogł němski, ale te wěkše dźěći su jomu pomagali. Šo by było dobrje, dyž njeby była ta wójna, což jo pregowała Hanzowe dźěćetstwo a jogo młode lěta. Gusto jo pójedał wót togo, kak su w nalěće 1945 słyšali tu kanonadu ći Nysy, což jo někak 20 km prec, ješći až domoj do Trjebina. A tež wót lěgwa wójakow, což jo było něco sto meterow wót Mroskoc dwóra zdalone, wót flichtowanja a wót zrudnych dolabowanjow ho powójnskem casu jo hulicował.

Dyž jo był ze šule, jo Hanzo Mrosk doma na wyršofće dźěłał, kaž to jo pjerjej było. Ale pón jo ćišła ta LPG, toć jo chójdźił na tśi lěta do Běłeje Wódy na pówołańsku šulu, dźož jo se ćigótował na dźěło hako huchowański sanitetar. Ćez lětdźesetki jo pón pó cyłej Łužycy jězdźił a jo ludźom był znaty hako »ten, což tu sanku wódźi«.

»Wón mjez nětčišimi serbskimi nowinarjemi najdlěje nowinari«, piše Hubert Žur w knize »Komuž muza pjero wodźi.« Tele słowa su z lěta 1977, jako měješe Cyril Kola – wo nim so jednaše – hišće połdra lětdźesatka jako šefredaktor Rozhlada před sobu.

W lěće 1927 rodźeny publicist lětsa zemrě dnja 24. małeho róžka. Naju redaktorske puće su so husto chcyjo-nochcyjo křižowali: Wón wot lěta 1970 hač do 1992 šefredaktor kulturnopolitiskeho časopisa Rozhlad a ja wot 1973 hač do kónca 1990 šefredaktor serbskeho dźenika Nowa doba, běchmoj zwjazanaj jako načolnikaj Domowinskeju organow. Čas běše doba politiskich, jara wažnych kulturnopolitiskich łamkow. Zasahowanje stata 1976 do kulturnych a wuměłskich naležnosćow, wot 1985 doba pjerjestrojki a glasnosće a nic naposledk změna politiskeho systema we wuchodźe, zwjazana z njemało njeměrom w serbskej kulturnej scenje.

Žiwjenski puć hač k docpěću wyšiny žurnalistiki njebě za redaktora Cyrila Kolu runy, bě skerje wobćežny, dokelž njeběchu tute lěta a hižo čas jeho młodosće jemu přihódne byli. Wuchodźiwši šulu w ródnej wsy Radworju nawukny wot lěta 1942 hač do 1945 w měsće, kaž wjesnjenjo Budyšin mjenowachu, powołanje molerja. Poslednje dny wójny jeho hišće do Wehrmachty tyknychu, kaž zwjetša wšěch hólcow jeho generacije. Wójna bě so skónčiła, tak zo so Cyril Kola po třoch měsacach domoj nawróći. Štóž njeje wony zahubny čas dožiwił, njemóže sej předstajić, što to rěkaše. Wšědny chlěb sej zasłužić bě ćežko. Wupuć za mnohich bě wućek z Łužicy, hdy by to tež smjerć bolało a jim so za domiznu styskało. 1946 dźěše Cyril Kola do bliskeho čěskeho Varnsdorfa, zo by sej z molerskim dźěłom swój chlěb zasłužił. Za dwě lěće, po politiskim přewróće w Čěskosłowakskej, so domoj nawróći.

Serbski institut druhu lětušu Serbsku debatu wuhotował

Něhdźe 70 ludźi sćěhowaše 18. měrca 2026 Serbsku debatu na žurli Budyskeho Serbskeho domu, wot nich něhdźe 30 wosobow přez livestream. Powitał je hosći dr. Roland Löffler, direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje. Moderaciju wječorka přewzaštej dr. Lubina Malinkowa a dr. Theresa Jacobsowa, stawiznarka a kulturna wědomostnica Serbskeho instituta. Hosćo na podiju běchu Milena Šołćic, studentka sorabistiki, Sylwija Šěnowa, wučerka Serbskeho gymnazija a awtorka, Jan Bělk, hudźbnik, komponist a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, kaž tež Syman Pětr Cyž, jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domowina.

Lubina Malinkowa předstaji w swojim zawodźe literaturu jako měritko a indikator za witalitu a byće serbskeho ludu, kajkež je hižo z časa Ćišinskeho znate. Aktualne perspektiwy serbskeje literatury běchu jedne z centralnych prašenjow wječora. Moderatorce pokazaštej na nowu dynamiku literatury, na přikład přez nowe digitalne formaty, nowe přełožki a załoženje noweho nakładnistwa. Serbska literatura pak steji tež před wulkimi wužadanjemi, kaž su to spadowaca ličba čitarkow a čitarjow, woteběrace rěčne znajomosće, konkurenca přez nowe medije a njespokojace financowanje serbskeho literarneho tworjenja.

Sobotu, 7. měrca, wopyta něhdźe 30 zajimcow Dźeń archiwow w Serbskim instituće w Budyšinje, hdźež wobdźělištej so Serbski kulturny archiw a Serbska centralna biblioteka znowa na cyłoněmskim akciskim dnju. Popołdnjo zahaji dr. Lubina Malinkowa ze zawjedźenjom do noweje kabinetneje wustajeńcy »Wěru a pismo šěrić«. Wustajeńca informuje (hišće hač do kónca lěta) we foyeru Serbskeho instituta wo žiwjenju a skutkowanju Henrietty Cathariny von Gersdorf (1648-1726), kotraž je bytostnje wuwiće serbskeho pismowstwa spěchowała. Po wjedźenju přez biblioteku a do magacinow archiwa přizamknje so lětuša wosebitostka: pod motom »pokaž a powědaj« (jendźelsce show and tell) běchu wopytowarjo zajimawe dokumenty ze swójbnych stawiznow sobu přinjesli.

MADLEN DOMAŠCYNA