▶ »Skazany Pryzlak« wočakowanja spjelnił

Komedija »Skazany Pryzlak« z pjera Larsa Albauma, do serbšćiny přełožena wot Měrany Cušcyneje, měješe sobotu, 28. měrca, swoje poslednje předstajenje w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Při tym wědźeše režiser Thorsten Köhler tež chutne zynki, kotrež aktualne politiske a towaršnostne šmjatki narěča, do keklije zapřijeć. Hłownej róle sćělesništaj István Kobjela a Měrko Brankačk.

▶ Karoline Krawcec z prěnjej přehladku

Kak móhli sej serbski futurizm předstajić? Z tym zaběraše so intensiwnje w Lipsku bydlaca serbska wuměłča Karoline Krawcec. Wuslědki jeje wuměłskeho rozestajenja su byli widźeć w jeje wustajeńcy »jama: pśichod/ Grube: Zukunft«, kotruž pokazowachu wot 20. februara do 19. apryla w Braniborskim krajnym muzeju za moderne wuměłstwo. Multimedialna instalacija wobswětluje serbske tradicije zwonka folklory.

▶ Wo wupućowanju ze Sakskeje

Časopis »Sächsische Heimatblätter« wěnuje swoje prěnje čisło lětnika 2026 wupućowanju ze Sakskeje. Wudawaćelej dr. Lars-Arne Dannenberg a dr. Matthias Donath staj zestajiłoj přinoški wšelakich awtorow, kiž wěnuja so rozdźělnym aspektam emigracije ze Sakskeje do zamórskich krajow wot 17. hač do 20. lětstotka. Sto stronow wopřijaca publikacija w A4 formaće je bohaće ilustrowana z reprodukcijemi historiskich wobrazow a dokumentow kaž tež z načasnymi fotami. Zešiwk wobsahuje tež přinošk Trudle Malinkoweje wo wupućowanju Serbow z Hornjeje Łužicy do Awstralskeje a Texasa w 19. lětstotku. Foto na titulnej stronje, kotrež je zhotowił Mick Ampt z Melbourna, pokaza sobustawow serbskeju towarstwow w Awstralskej při wotkryću wopomnjenskeje tafle na rowje serbskeho fararja Handrija Kaplerja w južnoawstralskim městačku Mount Gambier w měrcu 2024.

Hanzo Mrosk z Trjebina njeboh

Hanzo Mrosk jo był mój pćijaćel. Ći njom na dwórje, ho tom cyglowem twarjenju, som wjele raz sejdźeła a se jogo za Slěpjańskimi słowami a sadami hoprašowała, se serbski hulicowała a z nim jogo dobry zelony tej z mjodom piła. Ći tom jo mi wótere ze swójogo žywjenja pójedał.

Narodźił jo se Hanzo Mrosk 27. septembera lěta 1933 w Trjebinje. Doma su měli wyršoft, rjane krowy a wjeliku pcołnicu. Dyž jo ćišeł do šule, da njejo mogł němski, ale te wěkše dźěći su jomu pomagali. Šo by było dobrje, dyž njeby była ta wójna, což jo pregowała Hanzowe dźěćetstwo a jogo młode lěta. Gusto jo pójedał wót togo, kak su w nalěće 1945 słyšali tu kanonadu ći Nysy, což jo někak 20 km prec, ješći až domoj do Trjebina. A tež wót lěgwa wójakow, což jo było něco sto meterow wót Mroskoc dwóra zdalone, wót flichtowanja a wót zrudnych dolabowanjow ho powójnskem casu jo hulicował.

Dyž jo był ze šule, jo Hanzo Mrosk doma na wyršofće dźěłał, kaž to jo pjerjej było. Ale pón jo ćišła ta LPG, toć jo chójdźił na tśi lěta do Běłeje Wódy na pówołańsku šulu, dźož jo se ćigótował na dźěło hako huchowański sanitetar. Ćez lětdźesetki jo pón pó cyłej Łužycy jězdźił a jo ludźom był znaty hako »ten, což tu sanku wódźi«.

»Wón mjez nětčišimi serbskimi nowinarjemi najdlěje nowinari«, piše Hubert Žur w knize »Komuž muza pjero wodźi.« Tele słowa su z lěta 1977, jako měješe Cyril Kola – wo nim so jednaše – hišće połdra lětdźesatka jako šefredaktor Rozhlada před sobu.

W lěće 1927 rodźeny publicist lětsa zemrě dnja 24. małeho róžka. Naju redaktorske puće su so husto chcyjo-nochcyjo křižowali: Wón wot lěta 1970 hač do 1992 šefredaktor kulturnopolitiskeho časopisa Rozhlad a ja wot 1973 hač do kónca 1990 šefredaktor serbskeho dźenika Nowa doba, běchmoj zwjazanaj jako načolnikaj Domowinskeju organow. Čas běše doba politiskich, jara wažnych kulturnopolitiskich łamkow. Zasahowanje stata 1976 do kulturnych a wuměłskich naležnosćow, wot 1985 doba pjerjestrojki a glasnosće a nic naposledk změna politiskeho systema we wuchodźe, zwjazana z njemało njeměrom w serbskej kulturnej scenje.

Žiwjenski puć hač k docpěću wyšiny žurnalistiki njebě za redaktora Cyrila Kolu runy, bě skerje wobćežny, dokelž njeběchu tute lěta a hižo čas jeho młodosće jemu přihódne byli. Wuchodźiwši šulu w ródnej wsy Radworju nawukny wot lěta 1942 hač do 1945 w měsće, kaž wjesnjenjo Budyšin mjenowachu, powołanje molerja. Poslednje dny wójny jeho hišće do Wehrmachty tyknychu, kaž zwjetša wšěch hólcow jeho generacije. Wójna bě so skónčiła, tak zo so Cyril Kola po třoch měsacach domoj nawróći. Štóž njeje wony zahubny čas dožiwił, njemóže sej předstajić, što to rěkaše. Wšědny chlěb sej zasłužić bě ćežko. Wupuć za mnohich bě wućek z Łužicy, hdy by to tež smjerć bolało a jim so za domiznu styskało. 1946 dźěše Cyril Kola do bliskeho čěskeho Varnsdorfa, zo by sej z molerskim dźěłom swój chlěb zasłužił. Za dwě lěće, po politiskim přewróće w Čěskosłowakskej, so domoj nawróći.

Serbski institut druhu lětušu Serbsku debatu wuhotował

Něhdźe 70 ludźi sćěhowaše 18. měrca 2026 Serbsku debatu na žurli Budyskeho Serbskeho domu, wot nich něhdźe 30 wosobow přez livestream. Powitał je hosći dr. Roland Löffler, direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje. Moderaciju wječorka přewzaštej dr. Lubina Malinkowa a dr. Theresa Jacobsowa, stawiznarka a kulturna wědomostnica Serbskeho instituta. Hosćo na podiju běchu Milena Šołćic, studentka sorabistiki, Sylwija Šěnowa, wučerka Serbskeho gymnazija a awtorka, Jan Bělk, hudźbnik, komponist a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, kaž tež Syman Pětr Cyž, jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domowina.

Lubina Malinkowa předstaji w swojim zawodźe literaturu jako měritko a indikator za witalitu a byće serbskeho ludu, kajkež je hižo z časa Ćišinskeho znate. Aktualne perspektiwy serbskeje literatury běchu jedne z centralnych prašenjow wječora. Moderatorce pokazaštej na nowu dynamiku literatury, na přikład přez nowe digitalne formaty, nowe přełožki a załoženje noweho nakładnistwa. Serbska literatura pak steji tež před wulkimi wužadanjemi, kaž su to spadowaca ličba čitarkow a čitarjow, woteběrace rěčne znajomosće, konkurenca přez nowe medije a njespokojace financowanje serbskeho literarneho tworjenja.

Sobotu, 7. měrca, wopyta něhdźe 30 zajimcow Dźeń archiwow w Serbskim instituće w Budyšinje, hdźež wobdźělištej so Serbski kulturny archiw a Serbska centralna biblioteka znowa na cyłoněmskim akciskim dnju. Popołdnjo zahaji dr. Lubina Malinkowa ze zawjedźenjom do noweje kabinetneje wustajeńcy »Wěru a pismo šěrić«. Wustajeńca informuje (hišće hač do kónca lěta) we foyeru Serbskeho instituta wo žiwjenju a skutkowanju Henrietty Cathariny von Gersdorf (1648-1726), kotraž je bytostnje wuwiće serbskeho pismowstwa spěchowała. Po wjedźenju přez biblioteku a do magacinow archiwa přizamknje so lětuša wosebitostka: pod motom »pokaž a powědaj« (jendźelsce show and tell) běchu wopytowarjo zajimawe dokumenty ze swójbnych stawiznow sobu přinjesli.

MADLEN DOMAŠCYNA

Hanušoc swójba ze Slepoho jězdźi na jutrowne wiki po cyłej Němskej. Tež na wulkowikach w Drježdźanach sy móhł w jutrowniku stejnišćo wuhladać, při kotrymž stej mać a dźowka pisane jejka předawałoj a debiłoj. To pak njeje jeju jenički zaměr, dokelž chcetej stajnje tež informować wo Slepjanskich Serbach, wo serbskej kulturje a nabožinje w Hornjej Łužicy. Mać Kerstin, pochadźaca ze Zhorjelca, je před lětdźesatkami na ewangelskich kubłanskich dnjach w Chołmje prěni raz serbske jutrowne jejka wuhladała a pola Blunjanki Magdaleny Nevoigtoweje nawuknyła, je po serbskim wašnju debić. Wudała je so pozdźišo do Slepoho, hdźež je »pisanje jastrownych jajow« wažna swójbna tradicija.

W swojej Slepjanskej drasće stej žonje wězo magnet za woči, a tuž pletu so rozmołwy z wopytowarjemi přeco spěšnje wokoło narodneje drasty a kultury Slepjanskich Serbow. Najbóle so ludźo wšak za drastu a za jejka zajimuja, ale tež na prašenja za serbskej rěču móžetej Kerstin a Anke Hanušoc wotmołwjeć a tohorunja někotre sady prajić. Wobě matej ze serbšćinu lětdźesatki trajace nazhonjenja, pak z mandźelskim a nanom Wernerom, wot kotrehož słyšitej serbske wobroty, pak z druhich kruhow: Mać je čłonka Slepjanskeho folklorneho ansambla, wobě žonje přewozmjetej jako lektorce w ewangelskej wosadźe słužbu tež w serbšćinje a stej jutrownej spěwarce. Anke Hanušoc je so nimo toho połdra lěta na kursu slepjanšćiny wobdźěliła. Tuž čujetej so wěstej, wo Serbach swojeho regiona a jich rěči informować. Tole pak je tež trjeba, hdyž stej na wikach něhdźe w zdalenych kónčinach Němskeje. W Błótach je drje hižo něchtóžkuli pobył a tam prawdźepodobnje wo Serbach zhonił. Ale zo eksistuja Serbja tež druhdźe, a zo mamy serbske radijo, serbske nowiny a dźiwadło, tomu so zajimcy při stejnišću z jutrownymi jejkami hustodosć dodźiwać njemóža. A tuž je zajim wubudźeny: Zwotkel přińdu mustry na jejkach abo na šórcuchomaj z módroćišća? Maja wone někajki woznam? Je w Serbach dorost za debjenje jutrownych jejkow? A je to wšo woprawdźe ručne dźěło? Za wotmołwy na to a tamne matej Hanušoc mać a dźowka na wikach chwile a prawu serbsku wutrobu.

▶ Gymnaziasća zapust swjećili

Swój mjeztym 39. zapust su šulerki a šulerjo dwanateho lětnika Delnjoserbskeho gymnazija w Choćebuzu štwórtk, 28. januara, swjećili. Z dujerskej kapału na čole ćaha ćehnjechu chowancy kubłanišća po centrumje Choćebuza a pozastachu

na cyłkownje 18 městnach, zo bychu so dobroćelam a podpěraćelam dźakowali.

Dwanatkam Delnjoserbskeho gymnazija je zapust wjeršk jich poslednjeho šulskeho lěta­: Do zahajenja maturitnych pruwowanjow maja takrjec nadawk, z hudźbu, rejemi a wjesołej naladu zymu­ wućěrić.­

▶ Na ptačokwasnu bjesadu so zetkali

Žony, kiž so prawidłownje

na wysokich cyrkwinskich dnjach abo swójbnych swjedźenjach katolsku serbsku drastu woblěkaja, su so štwórtk, 28. januara, w Chróšćanskej Krawčikec hospodźe na ptačokwasnu bjesadu zetkali. Wosebje rjenje běše, zo móžachu Reginu Šołćinu z Konjec a Móniku Šołćinu z Pěskec w swojim kole witać. Wobě wšědnje serbskej chodźitej a móžeštej tuž wobdźělnicam tójšto radźić. Žony, kotrež běchu so

na zeńdźenje swoju wšědnu serbsku drastu woblekli, přichwatachu mjez druhim z Němcow, Brěžkow, Njebjelčic, Sernjan, Chrósćic abo Pančic-Kukowa. ­

▶ Wustajeńca ›Wuměłstwo zběrać a darić‹

We wobłuku aktualneje wustajeńcy ›Wuměłstwo zběrać a darić‹ je Sabine Kambach štwórtk, 18. decembra, w Budyskej galeriji Budissin hosćom předewšěm rozłožiła, zo steji na spočatku kóždeje zběrki wuměłstwo,

kotrež so kupcej lubi. Nimo toho hodźi so »stajnje jako indiwiduelny a unikatny dar«. Přehladka, kotraž je wědomje za kóždužkuli

móšeń kuratěrowana, ma

za to z nastorkom być.

Wustajeńca wopřijima­

mólby, grafiki, fotografije­,

ćišće, plastiki a debjenki na přikład Iris Brankačkoweje, Jutty Mirtschin, Christiana Bodeho, Lutza Jungrichtera, Isy Bryccyneje­, Borbory Wiesnerec, Matthiasa Webera a Roberta Metzkesa.

▶ Meditacija ›Genezis 2.0‹ wopytowarjam mólbu zbližiła

Wjerch Sixtinskeje kapały

we Vatikanje je swětoznaty. Sobotu, 20. decembra, mějachu ludźo składnosć, sej jón w serbskej Łužicy wobhladać. Instalacija ›Genezis 2.0‹ běše tole w Chróšćanskej wosadnej cyrkwi zmóžniła.

Ju běchu wosebje w spominanju na njeboh jednaćela Serbskeho šulskeho towarstwa Andreasa­ Ošiku zarjadowali, wšako běše wón iniciator tajkich projektow pod hesłom ›adventure tours‹.

Som měł gluku. Som ga měł jaden rezerwěrowany: kalendaŕ ›Saspow/Zaspy 2026‹. Chtož sebje jen zawcasa skazał njejo, jo měł jano na adwentskich wikach w Zaspach dnja 21.12.25 pśez někotare góźinki cas, jen dostaś. Pótom jo był rozpśedany. Edicija pak jo była zasej ekskluziwna z 22 kusami ako nasćěnowy kalendaŕ (A3) za 15 € a z 10 kusami ako blidowy kalendaŕ za 10 €.

W Chóśebuzu-Zaspach bydlecy informatikaŕ a fotograf Martin Winzer jo stwórty raz fotografiski na njezaměnliwy part mólował 13 tšojenjow a idyl­kow, kótarež se wurědnje góźe ako mjasecne wobraze na lěto 2026. Wón jo dalšny raz derje wucuł cuśa a identitu how pśi Sprjewi bydlecych Chóśebuzarjow, kótarež na fotach póznaju: To jo naša, nam wósebnje bliska domownja.

Pěś widow jo wobrazowy awtor zasej wótmólował z ptaškoweje perspektiwy z pomocu tšuta. Tamne fota jo twórił ze spušćobnje wótšym wokom se wuchójźujucy pó w lěśe 1950 do města zagmejnowanej jsy. Teksty zaspickeje pratyje su zasej dwójorěcne, nimske a dolnoserbske. »Źěl města Chóśebuza ze serbskimi tradicijami« pódšmarnjo se tak ako łoni we wobyma rěcoma južo na titelowem boce, a na slědnem dodajo wudawaŕ mjazy drugim, až Zaspy »słušaju do amtskego serbskego sedleńskego ruma Bramborskeje. How bydle pśedewšym Serby. Zaspicke towaristwa woplěwaju stare nałogi swójich prědownikow.«

Prědne dojadnanje k rěcnej strategiji

W rumnosćach wótźělenja za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta jo se dnja 9. februara zmakała strategiska kupka projekta SROKA. Jo to było 4. pósejźenje cesnoamtskich, kótarež wuwijaju rěcnu strategiju za našu serbsku rěc. Na městnje abo z Barcelony, Barlinja a Łužyce pśez wideowu techniku su byli pśibytne 14 cłonkow, 2 gósća a 6 cłonkow projektowego teama Serbskego instituta. W pósejźenju jo se strategiska kupka dojadnała na wšake rožkowe dypki. Zachopili su wopisowaś cilowe kupki za rěcne napšawy.

Dajo wšake rozdźělne kupki ze wšakimi pótrjebami, aby na pśikład se zajmowali za rěc, wuknuli rěc abo wěcej wužywali rěc. Kriterije za to mógu byś mj. dr. rěcne zamóžnosći, ale teke, kak integrěrowane su do serbskich aktiwitow abo lěc su jano pótrjefjone, dokulaž na pśikład muse w amtach z tym se zaběraś.

Teke jo se załožyła nowa kategorija ›mjazystaw‹ na projektowem internetowem boku sroka-plan.org, w kótarejž se wótněnta wózjawijo dojśpity staw pśemyslenjow na droze k skóńcnemu dokumentoju rěcneje strategije, kěnž dej kóńc 2027 dógótowany byś. To wiźi kupka ako transparentne póstupowanje, tak až cłonki kupki ale teke zajmowana zjawnosć pśecej wiźe aktualny staw. To buźo se kšac pó kšacu dopołnjowaś a teke dalej wuwijaś a změniś­. Zajmowane su pśecej witane w pósejźenjach a drugich zarědowanjach projekta SROKA.

Bergaŕski region Łužyca jo pśepšosył na rozgrono

W ramiku dialogowego formata ›Gesprächsbereit‹ jo bergaŕski region Łužyca 26. januara 2026 organizěrował wjacor z titelom ›Serbsku rěc nowo nadejś‹. W srjejźišću jo stojało pśedstajenje projekta SROKA za wóžywjenje serbskeje rěcy w Dolnej Łužycy.

Saskia Bugajowa ako powědaŕka cesnoamtskeje strategiskeje kupki za wuźěłanje rěcneje strategije a Sophie Rädelowa wót projektowego teama SROKA na Serbskem instituśe w měsće stej wótegroniłej na pšašanja moderatorki a publikuma. Wósebnje jo se na to pokazało, kak stej se ze serbskeju rěcu zwězałej, lěcrownož njejstej direktnje z njeju wótrosłej.

Z Rogowa pla Baršća póchadujuca a něnto we Łuchowje bydleca Saskia Bugajowa jo na typisku situaciju pokazała, až w swójźbje njejo wěcej tak prezentna, až prastarka a starka stej hyšći serbowałej, ale až se serbsku rěc zasej pśiswójś jo móžnosć zwiski ku kórjenjam a zgubjonej domowni natwariś. Hynac wokoło jo za z Grabina póchadujucu a do bliskosći Drjowka śěgnjonu Sophie Rädelowu serbšćina móžnosć se z noweju domownju zwězaś. Z někak 30 luźimi jo mała rumnosć połna była. Wětšyna luźi su zajmowane a angažěrowane Serbowki a Serby byli. Jo to małe pśechwatanje było, dokulaž su organizatorki a projektowy team se myslili, aby z tym ›njeserbskim‹ formatom teke se dojśpił njeserbski publikum, aby mógli z nimi wó serbskej rěcy w našom regionje powědaś. Weto jo to był dobry wjacor. W publikumje su teke luźe byli, kótarež až doněnta njejsu intensiwny kontakt k Serbam abo serbskej rěcy měli, ale pśemysliju rěc wuknuś, ze pla projekta Zorja procowaś abo serbske kórjenje zasej wóžywiś. Pśibytne su teke na to pokazali, až njemuse wšykne we Łužycy ned se w serbskich towaristwach angažěrowaś abo serbsku rěc wuknuś.

Wotnětka móža so zajimcy za Mjezynarodny lětni kurs za serbsku rěč a kulturu Serbskeho instituta přizjewić:

Lětni kurs, lětsa wot 24. julija do 8. awgusta, měri so na slawistow, studowacych slawistiki z tu- a wukraja a na wšěch na serbšćinje zajimowanych. Kóžde druhe lěto wuhotuje Serbski institut intensiwny kurs. Wotměje so po zwučenym wašnju w Serbskim gymnaziju w Budyšinje. Nóclěh změja wobdźělnicy zaso w internaće SGB. Zajimcy móža so přez online-formular na homepage SI přizjewić. Doba za přizjewjenje kónči 1. meje.

Dalše informacije (program, nóclěh, kóšty): www.serbski-institut.de/os/letni-kurs-2026/

Wustajeńca ›Memory of Colors‹ je žiwjenski skutk kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangel, kotraž je tučasnje w Muzeju wuměłstwa a techniki w Baden-Badenje widźeć.

Z lěta 2000 hižo pućuje wón k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po cyłym swěće, dokumentuje wašnja žiwjenja a portretuje jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije čłowjekow ze 40 wšelakich wohroženych etnijow, je wona tež za nas Serbow zajimawa.

Titul ›Memory of Colors‹ móhł so přełožić a zrozumić jako barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je mnohotnosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstaja wuznam wosebitych barbow a žiwjenskich wašnjow – cyle w geografiskim konteksće. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći wšitkich ludow.

Jaime Ocampo-Rangel je jednotliwcow – abo skupiny – přeco před swětłym jednobarbnym pozadkom fotografował a porno sebi stajił, tak zo wobrazy podšmórnu wšelakorosće ludow kaž tež jich zhromadnosće. Přidatne taflički k barbnym wulkoformatnym fotam informuja wopytowarja wo kulturje 14 předstajenych ludow – a mjez nimi tež wo Serbach z fotami třoch Slepjankow.

Na swojej hłownej zhromadźiznje 13. januara w awli šule w Pančicach-Kukowje zhladowaše předsydstwo chóra ›Lipa‹ na minjene lěto a informowaše sobustawow wo předewzaćach w nowym lěće.

Kónc lěta měješe towarstwo 84 čłonow, wot toho 60 aktiwnych spěwarkow a spěwarjow, kotrychž nawjeduje Jadwiga Kaulfürstowa. Předsyda Beno Wawrich přednjese wěcnu rozprawu a zwěsći, zo zhladuje chór na lěto połnych aktiwitow. Městopředsydka Katka Baierowa gratulowaše čestnym jubilaram: dwaj spěwataj hižo 35 lět w ›Lipje‹ a Uwe Pjetaš, kotryž je zdobom pokładnik chóra, zhladuje na 25 lět aktiwneho sobustawstwa.

›Lipa‹ předstaji zjawnosći w zašłym lěće cyłkownje 74 wšelakich spěwow, z toho wosom nowych. Wustupiła je dohromady sydom króć – nimo woblubowanych koncertow w nalěću, nazymje a po hodźoch, běše na swjatočnych kemšach a na swjedźenskim přećahu w Chrósćicach prezentna. Tež na wernisaži wustajeńcy wobrazow Maria Ošika, tohorunja w Chrósćicach, zanjesechu ›pozdatne spontanje‹ někotre pěsnički. Na hodownym beneficnym hudźbnym nyšporje nahromadźi ćěleso 1.950 eurow, kotrež přepoda 25. januara abatisy za reparaturu pišćelow w Róžeńčanskej swjatnicy.