Ideja za zhromadne ekskursije serbsce wuknjacych je hižo w běhu lěća 2025 nastała, hdyž so lektorce serbšćiny w Drježdźanach, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, a w Praze, dr. Katja Brankačkec, wo swojim dźěle wuměnještej. Nazymu přidruži so dr. Lubina Malinkowa, tehdy hišće jako docentka na Lipšćanskej sorabistice skutkowaca. Wona namjetowaše hižo za zymski semester 2025/26 zhromadnu ekskursiju do Slepoho, kotraž je so lětsa w januarje wotměła.

17. a 18. apryla 2026 zetkachmy so potajkim na druhu wuprawu, nětko w Praze. Program bě w čiłej wuměnje mjez Prahu, Drježdźanami a – mjeztym – Budyšinom nastał: Lubina Malinkowa wosta nam swěrna, hačrunjež hižo w Lipsku jako docentka njeskutkuje. Tež Juliana Kaulfürstowa, kotraž bě hižo w Slepom pódla, přijědźe do stowěžateho města na wopyt.

Prěni dypk na programje bě wopyt w Sakskim kontaktnym běrowje. Tutón ma we Łužiskim seminarje swoje sydło a bu nam wustojnje wot nawodnicy běrowa, knjeni Jozefiny Ofner, předstajeny. Po přestawce słyšachmy přednošk Lubiny Malinkoweje wo Michale Hórniku a jeho skutkowanju jako słowjanski dušepastyr we Łužicy a w Drježdźanach. Wječor pokaza nam městopředsydka Towarstwa přećelow Serbow (SPL) Eliška Oberhelová někotre drohoćinki Hórnikoweje knihownje: rukopisy »Serbowki«. Nimo toho zaběrachmy so z dalšej planowanej temu ekskursije: z reporterom a přełožowarjom Jurjom Wićazom. K tomu běchmy sej hižo w předpolu někotre teksty přečitali. Nazajtra podachmy so na jeho slědy po Praze.

Serbski institut druhu lětušu Serbsku debatu wuhotował

Něhdźe 70 ludźi sćěhowaše 18. měrca 2026 Serbsku debatu na žurli Budyskeho Serbskeho domu, wot nich něhdźe 30 wosobow přez livestream. Powitał je hosći dr. Roland Löffler, direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje. Moderaciju wječorka přewzaštej dr. Lubina Malinkowa a dr. Theresa Jacobsowa, stawiznarka a kulturna wědomostnica Serbskeho instituta. Hosćo na podiju běchu Milena Šołćic, studentka sorabistiki, Sylwija Šěnowa, wučerka Serbskeho gymnazija a awtorka, Jan Bělk, hudźbnik, komponist a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, kaž tež Syman Pětr Cyž, jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domowina.

Lubina Malinkowa předstaji w swojim zawodźe literaturu jako měritko a indikator za witalitu a byće serbskeho ludu, kajkež je hižo z časa Ćišinskeho znate. Aktualne perspektiwy serbskeje literatury běchu jedne z centralnych prašenjow wječora. Moderatorce pokazaštej na nowu dynamiku literatury, na přikład přez nowe digitalne formaty, nowe přełožki a załoženje noweho nakładnistwa. Serbska literatura pak steji tež před wulkimi wužadanjemi, kaž su to spadowaca ličba čitarkow a čitarjow, woteběrace rěčne znajomosće, konkurenca přez nowe medije a njespokojace financowanje serbskeho literarneho tworjenja.

Sobotu, 7. měrca, wopyta něhdźe 30 zajimcow Dźeń archiwow w Serbskim instituće w Budyšinje, hdźež wobdźělištej so Serbski kulturny archiw a Serbska centralna biblioteka znowa na cyłoněmskim akciskim dnju. Popołdnjo zahaji dr. Lubina Malinkowa ze zawjedźenjom do noweje kabinetneje wustajeńcy »Wěru a pismo šěrić«. Wustajeńca informuje (hišće hač do kónca lěta) we foyeru Serbskeho instituta wo žiwjenju a skutkowanju Henrietty Cathariny von Gersdorf (1648-1726), kotraž je bytostnje wuwiće serbskeho pismowstwa spěchowała. Po wjedźenju přez biblioteku a do magacinow archiwa přizamknje so lětuša wosebitostka: pod motom »pokaž a powědaj« (jendźelsce show and tell) běchu wopytowarjo zajimawe dokumenty ze swójbnych stawiznow sobu přinjesli.

MADLEN DOMAŠCYNA

Hanušoc swójba ze Slepoho jězdźi na jutrowne wiki po cyłej Němskej. Tež na wulkowikach w Drježdźanach sy móhł w jutrowniku stejnišćo wuhladać, při kotrymž stej mać a dźowka pisane jejka předawałoj a debiłoj. To pak njeje jeju jenički zaměr, dokelž chcetej stajnje tež informować wo Slepjanskich Serbach, wo serbskej kulturje a nabožinje w Hornjej Łužicy. Mać Kerstin, pochadźaca ze Zhorjelca, je před lětdźesatkami na ewangelskich kubłanskich dnjach w Chołmje prěni raz serbske jutrowne jejka wuhladała a pola Blunjanki Magdaleny Nevoigtoweje nawuknyła, je po serbskim wašnju debić. Wudała je so pozdźišo do Slepoho, hdźež je »pisanje jastrownych jajow« wažna swójbna tradicija.

W swojej Slepjanskej drasće stej žonje wězo magnet za woči, a tuž pletu so rozmołwy z wopytowarjemi přeco spěšnje wokoło narodneje drasty a kultury Slepjanskich Serbow. Najbóle so ludźo wšak za drastu a za jejka zajimuja, ale tež na prašenja za serbskej rěču móžetej Kerstin a Anke Hanušoc wotmołwjeć a tohorunja někotre sady prajić. Wobě matej ze serbšćinu lětdźesatki trajace nazhonjenja, pak z mandźelskim a nanom Wernerom, wot kotrehož słyšitej serbske wobroty, pak z druhich kruhow: Mać je čłonka Slepjanskeho folklorneho ansambla, wobě žonje přewozmjetej jako lektorce w ewangelskej wosadźe słužbu tež w serbšćinje a stej jutrownej spěwarce. Anke Hanušoc je so nimo toho połdra lěta na kursu slepjanšćiny wobdźěliła. Tuž čujetej so wěstej, wo Serbach swojeho regiona a jich rěči informować. Tole pak je tež trjeba, hdyž stej na wikach něhdźe w zdalenych kónčinach Němskeje. W Błótach je drje hižo něchtóžkuli pobył a tam prawdźepodobnje wo Serbach zhonił. Ale zo eksistuja Serbja tež druhdźe, a zo mamy serbske radijo, serbske nowiny a dźiwadło, tomu so zajimcy při stejnišću z jutrownymi jejkami hustodosć dodźiwać njemóža. A tuž je zajim wubudźeny: Zwotkel přińdu mustry na jejkach abo na šórcuchomaj z módroćišća? Maja wone někajki woznam? Je w Serbach dorost za debjenje jutrownych jejkow? A je to wšo woprawdźe ručne dźěło? Za wotmołwy na to a tamne matej Hanušoc mać a dźowka na wikach chwile a prawu serbsku wutrobu.

Som měł gluku. Som ga měł jaden rezerwěrowany: kalendaŕ ›Saspow/Zaspy 2026‹. Chtož sebje jen zawcasa skazał njejo, jo měł jano na adwentskich wikach w Zaspach dnja 21.12.25 pśez někotare góźinki cas, jen dostaś. Pótom jo był rozpśedany. Edicija pak jo była zasej ekskluziwna z 22 kusami ako nasćěnowy kalendaŕ (A3) za 15 € a z 10 kusami ako blidowy kalendaŕ za 10 €.

W Chóśebuzu-Zaspach bydlecy informatikaŕ a fotograf Martin Winzer jo stwórty raz fotografiski na njezaměnliwy part mólował 13 tšojenjow a idyl­kow, kótarež se wurědnje góźe ako mjasecne wobraze na lěto 2026. Wón jo dalšny raz derje wucuł cuśa a identitu how pśi Sprjewi bydlecych Chóśebuzarjow, kótarež na fotach póznaju: To jo naša, nam wósebnje bliska domownja.

Pěś widow jo wobrazowy awtor zasej wótmólował z ptaškoweje perspektiwy z pomocu tšuta. Tamne fota jo twórił ze spušćobnje wótšym wokom se wuchójźujucy pó w lěśe 1950 do města zagmejnowanej jsy. Teksty zaspickeje pratyje su zasej dwójorěcne, nimske a dolnoserbske. »Źěl města Chóśebuza ze serbskimi tradicijami« pódšmarnjo se tak ako łoni we wobyma rěcoma južo na titelowem boce, a na slědnem dodajo wudawaŕ mjazy drugim, až Zaspy »słušaju do amtskego serbskego sedleńskego ruma Bramborskeje. How bydle pśedewšym Serby. Zaspicke towaristwa woplěwaju stare nałogi swójich prědownikow.«

Prědne dojadnanje k rěcnej strategiji

W rumnosćach wótźělenja za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta jo se dnja 9. februara zmakała strategiska kupka projekta SROKA. Jo to było 4. pósejźenje cesnoamtskich, kótarež wuwijaju rěcnu strategiju za našu serbsku rěc. Na městnje abo z Barcelony, Barlinja a Łužyce pśez wideowu techniku su byli pśibytne 14 cłonkow, 2 gósća a 6 cłonkow projektowego teama Serbskego instituta. W pósejźenju jo se strategiska kupka dojadnała na wšake rožkowe dypki. Zachopili su wopisowaś cilowe kupki za rěcne napšawy.

Dajo wšake rozdźělne kupki ze wšakimi pótrjebami, aby na pśikład se zajmowali za rěc, wuknuli rěc abo wěcej wužywali rěc. Kriterije za to mógu byś mj. dr. rěcne zamóžnosći, ale teke, kak integrěrowane su do serbskich aktiwitow abo lěc su jano pótrjefjone, dokulaž na pśikład muse w amtach z tym se zaběraś.

Teke jo se załožyła nowa kategorija ›mjazystaw‹ na projektowem internetowem boku sroka-plan.org, w kótarejž se wótněnta wózjawijo dojśpity staw pśemyslenjow na droze k skóńcnemu dokumentoju rěcneje strategije, kěnž dej kóńc 2027 dógótowany byś. To wiźi kupka ako transparentne póstupowanje, tak až cłonki kupki ale teke zajmowana zjawnosć pśecej wiźe aktualny staw. To buźo se kšac pó kšacu dopołnjowaś a teke dalej wuwijaś a změniś­. Zajmowane su pśecej witane w pósejźenjach a drugich zarědowanjach projekta SROKA.

Bergaŕski region Łužyca jo pśepšosył na rozgrono

W ramiku dialogowego formata ›Gesprächsbereit‹ jo bergaŕski region Łužyca 26. januara 2026 organizěrował wjacor z titelom ›Serbsku rěc nowo nadejś‹. W srjejźišću jo stojało pśedstajenje projekta SROKA za wóžywjenje serbskeje rěcy w Dolnej Łužycy.

Saskia Bugajowa ako powědaŕka cesnoamtskeje strategiskeje kupki za wuźěłanje rěcneje strategije a Sophie Rädelowa wót projektowego teama SROKA na Serbskem instituśe w měsće stej wótegroniłej na pšašanja moderatorki a publikuma. Wósebnje jo se na to pokazało, kak stej se ze serbskeju rěcu zwězałej, lěcrownož njejstej direktnje z njeju wótrosłej.

Z Rogowa pla Baršća póchadujuca a něnto we Łuchowje bydleca Saskia Bugajowa jo na typisku situaciju pokazała, až w swójźbje njejo wěcej tak prezentna, až prastarka a starka stej hyšći serbowałej, ale až se serbsku rěc zasej pśiswójś jo móžnosć zwiski ku kórjenjam a zgubjonej domowni natwariś. Hynac wokoło jo za z Grabina póchadujucu a do bliskosći Drjowka śěgnjonu Sophie Rädelowu serbšćina móžnosć se z noweju domownju zwězaś. Z někak 30 luźimi jo mała rumnosć połna była. Wětšyna luźi su zajmowane a angažěrowane Serbowki a Serby byli. Jo to małe pśechwatanje było, dokulaž su organizatorki a projektowy team se myslili, aby z tym ›njeserbskim‹ formatom teke se dojśpił njeserbski publikum, aby mógli z nimi wó serbskej rěcy w našom regionje powědaś. Weto jo to był dobry wjacor. W publikumje su teke luźe byli, kótarež až doněnta njejsu intensiwny kontakt k Serbam abo serbskej rěcy měli, ale pśemysliju rěc wuknuś, ze pla projekta Zorja procowaś abo serbske kórjenje zasej wóžywiś. Pśibytne su teke na to pokazali, až njemuse wšykne we Łužycy ned se w serbskich towaristwach angažěrowaś abo serbsku rěc wuknuś.

Wotnětka móža so zajimcy za Mjezynarodny lětni kurs za serbsku rěč a kulturu Serbskeho instituta přizjewić:

Lětni kurs, lětsa wot 24. julija do 8. awgusta, měri so na slawistow, studowacych slawistiki z tu- a wukraja a na wšěch na serbšćinje zajimowanych. Kóžde druhe lěto wuhotuje Serbski institut intensiwny kurs. Wotměje so po zwučenym wašnju w Serbskim gymnaziju w Budyšinje. Nóclěh změja wobdźělnicy zaso w internaće SGB. Zajimcy móža so přez online-formular na homepage SI přizjewić. Doba za přizjewjenje kónči 1. meje.

Dalše informacije (program, nóclěh, kóšty): www.serbski-institut.de/os/letni-kurs-2026/

Wustajeńca ›Memory of Colors‹ je žiwjenski skutk kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangel, kotraž je tučasnje w Muzeju wuměłstwa a techniki w Baden-Badenje widźeć.

Z lěta 2000 hižo pućuje wón k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po cyłym swěće, dokumentuje wašnja žiwjenja a portretuje jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije čłowjekow ze 40 wšelakich wohroženych etnijow, je wona tež za nas Serbow zajimawa.

Titul ›Memory of Colors‹ móhł so přełožić a zrozumić jako barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je mnohotnosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstaja wuznam wosebitych barbow a žiwjenskich wašnjow – cyle w geografiskim konteksće. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći wšitkich ludow.

Jaime Ocampo-Rangel je jednotliwcow – abo skupiny – přeco před swětłym jednobarbnym pozadkom fotografował a porno sebi stajił, tak zo wobrazy podšmórnu wšelakorosće ludow kaž tež jich zhromadnosće. Přidatne taflički k barbnym wulkoformatnym fotam informuja wopytowarja wo kulturje 14 předstajenych ludow – a mjez nimi tež wo Serbach z fotami třoch Slepjankow.

Na swojej hłownej zhromadźiznje 13. januara w awli šule w Pančicach-Kukowje zhladowaše předsydstwo chóra ›Lipa‹ na minjene lěto a informowaše sobustawow wo předewzaćach w nowym lěće.

Kónc lěta měješe towarstwo 84 čłonow, wot toho 60 aktiwnych spěwarkow a spěwarjow, kotrychž nawjeduje Jadwiga Kaulfürstowa. Předsyda Beno Wawrich přednjese wěcnu rozprawu a zwěsći, zo zhladuje chór na lěto połnych aktiwitow. Městopředsydka Katka Baierowa gratulowaše čestnym jubilaram: dwaj spěwataj hižo 35 lět w ›Lipje‹ a Uwe Pjetaš, kotryž je zdobom pokładnik chóra, zhladuje na 25 lět aktiwneho sobustawstwa.

›Lipa‹ předstaji zjawnosći w zašłym lěće cyłkownje 74 wšelakich spěwow, z toho wosom nowych. Wustupiła je dohromady sydom króć – nimo woblubowanych koncertow w nalěću, nazymje a po hodźoch, běše na swjatočnych kemšach a na swjedźenskim přećahu w Chrósćicach prezentna. Tež na wernisaži wustajeńcy wobrazow Maria Ošika, tohorunja w Chrósćicach, zanjesechu ›pozdatne spontanje‹ někotre pěsnički. Na hodownym beneficnym hudźbnym nyšporje nahromadźi ćěleso 1.950 eurow, kotrež přepoda 25. januara abatisy za reparaturu pišćelow w Róžeńčanskej swjatnicy.

Wobšyrne twórjenje Horsta Šlossarja jo teke wopśimjeło serbske motiwy

Pśed 17 gósćimi jo srjodu, 26. nowembra 2025, serbski wuměłski slěźaŕ z Budyšyna Jurij Łušćanski w Serbskem muzeju Chóśebuz wó žywjenju a twórjenju wuměłca H. Šlossarja (23.09.1903–10.03.1964) referěrował.

›Dalšna perspektiwa na Błota – njeznaty mólaŕ Horst Schlossar‹ jo był titel pśednoska, pśeto Šlossarjowa perspektiwa na Błota – zapópadnjona we wólejowej mólbje z lěta 1954 – wobogaśijo wót februara zachadnego lěta wuměłsku zběrku chóśebuskego Serbskego muzeja. A to ma se referentoju źěkowaś, kenž jo ju wobstarał z priwatnego swójstwa jadnogo pśiswójźbnego mólarja (kup jo zmóžniło Spěchowańske towaristwo Serbskego muzeja Chóśebuz) z Drježdźan, źož jo Horst Šlossaŕ teke žywy był.

Strategiska kupka jo se zaběrała z rěcnym planowanim wšakich rěcow

Z města/Chóśebuz. Na tśeśem pósejźenju strategiskeje kupki projekta SROKA su se cesnoamtski za rěcne planowanje angažěrujuce zaběrali z wšakimi temami. Zmakali su se wałtoru 25. nowembera we wótźělenju za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta w měsće. Na zachopjeńku su wobzamknuli, až dej pśichodnje dalej móžno byś, nowych cłonkow pśewześ do kupki a su wuwitali Milu Zachariasowu z Kósobuza, kótaraž jo juž do togo ako gósć pódla była. Rownocasnje jo Reik Kneisel k wěsći dał, až njamóžo se wěcej wobźěliś. Pósejźenja kupki su pśecej zjawne, tak až mógu wšykne zajmowane sobu statkowaś a se informěrowaś wó źěle kupki. Wjeliki wopśimjeśowy dypk jo był glědanje do wšakich modelow rěcnych planow. Cil jo był se inspirěrowaś daś glědajucy na nadawk taki plan za dolnoserbsku rěc wuwijaś. Pśikłady su byli twaŕski kašćik rěcnego planowanja, kótaryž jo wuwijała rada prědnych kulturow w kanadiskej prowincy British Columbia. Z tym maju wšakorake tamne ludy móžnosć se za swóje rěcy pasujuce napšawy zestajiś.

Srjejź septembra w nakładni­stwje NOVAE RES wudane knigły dr. Justyny Michniuk ›Tradycje i zwyczaje Serbołużyczan na Dolnych Łużycach‹ wó serbskich nałogach w pólskej rěcy su se dotychměst pśedstajili na styrich zjawnych zarědowanjach dnja 23. septembra w Ludowej­ bibliotece w Krośnie Odrzańskim, 16. oktobra w Měsćańskej ludowej bibliotece w Gubinje, 20. oktobra w Towaristwje ›Ludowědna źěłaŕnja‹ we Waršawje a 8. nowembra na žurli Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje.

Publikacija se wjaseli wjelikeje woblubowanosći, ga jo se w běgu dweju mjasecowu južo pitśku wěcej ako połojca nakłada pśedała pśez nakładnistwo Novae Res a na zarědowanjach z awtorku. Na pśedstajenju knigłow w Žarowje jo se wobźěliło 30 gósći, a 17 knigłow bu pśedanych. Někotare su wužywali góźbu, aby se je wót awtorki signěrowaś dali.

Recensent na internetowem portalu ›Słowiańska Agencja Prasowa‹ pišo: »Toś ta publikacija jo gódna a trjebna edicija wó kulturje Dolnołužyskich Serbow – tematika jo w pśibytnosći se dotychměst lěbda raz jawiła w pólskem wědomnostnem pismojstwje. Awtorka zwěžo spušćobne slěźenje z kulturneju cuśniwosću a zamóžnosću wědu popularizěrowaś.« iSAP – Słowiańska Agencja Prasowa

Wědomnostna konferenca MINREG 2025 jo se teke zaběrała ze Serbami

Serbski institut, Leibniz-institut za krajowědu a BTU su organizěrowali­ dwójodnjownu mjazynarodnu konferencu w Lipsku. Pód titelom ›Rozdźěle a pśisłušnosć: Narodne mjeńšyny w europskich se pśeměnjujucych regionach‹ jo 30 ekspertkow a ekspertow diskutěrowało wšakorake temy. Rolu mjeńšynow w procesach regionalnego a ekonomiskego wuwijanja su tematizěrowali Lutz Lašewski a Měto Nowak wót Serbskego instituta w Chóśebuzu a Martin Klatt wót Europskego centruma za mjeńšynowe temy w Flensburgu.

Bayan Mirzakeyeva wót barlińskeje techniskeje uniwersity jo pśedstajiła pśirownowanje wliwow łužyskego górnistwa na Serbow a sowjetskego rolnikaŕskego wuwijanja w štepach na kazachskich wobydlarjow. Slěźaŕka planujo dalšne rozgrona z luźimi we Łužycy, aby dostała dokradnjejše informacije k tomu.

Kito Kśižank, teke wót chóśebuskego Serbskego instituta, jo pokazał na wupominanja slěźenjow ku geografiskim serbskim mjenjam a Kito Naglo wót budyšyńskego Serbskego instituta jo tematizěrował wustatkowanje balokopanja na stwórjenje zgromadnosći. Dalšne prezentacije su glědali do Letiskeje, Słowakskeje, nacionalnych atlantow abo diskutěrowali koncepty ako indigenosć abo bźezstatne mjeńšyny.