Som měł gluku. Som ga měł jaden rezerwěrowany: kalendaŕ ›Saspow/Zaspy 2026‹. Chtož sebje jen zawcasa skazał njejo, jo měł jano na adwentskich wikach w Zaspach dnja 21.12.25 pśez někotare góźinki cas, jen dostaś. Pótom jo był rozpśedany. Edicija pak jo była zasej ekskluziwna z 22 kusami ako nasćěnowy kalendaŕ (A3) za 15 € a z 10 kusami ako blidowy kalendaŕ za 10 €.

W Chóśebuzu-Zaspach bydlecy informatikaŕ a fotograf Martin Winzer jo stwórty raz fotografiski na njezaměnliwy part mólował 13 tšojenjow a idyl­kow, kótarež se wurědnje góźe ako mjasecne wobraze na lěto 2026. Wón jo dalšny raz derje wucuł cuśa a identitu how pśi Sprjewi bydlecych Chóśebuzarjow, kótarež na fotach póznaju: To jo naša, nam wósebnje bliska domownja.

Pěś widow jo wobrazowy awtor zasej wótmólował z ptaškoweje perspektiwy z pomocu tšuta. Tamne fota jo twórił ze spušćobnje wótšym wokom se wuchójźujucy pó w lěśe 1950 do města zagmejnowanej jsy. Teksty zaspickeje pratyje su zasej dwójorěcne, nimske a dolnoserbske. »Źěl města Chóśebuza ze serbskimi tradicijami« pódšmarnjo se tak ako łoni we wobyma rěcoma južo na titelowem boce, a na slědnem dodajo wudawaŕ mjazy drugim, až Zaspy »słušaju do amtskego serbskego sedleńskego ruma Bramborskeje. How bydle pśedewšym Serby. Zaspicke towaristwa woplěwaju stare nałogi swójich prědownikow.«

Prědne dojadnanje k rěcnej strategiji

W rumnosćach wótźělenja za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta jo se dnja 9. februara zmakała strategiska kupka projekta SROKA. Jo to było 4. pósejźenje cesnoamtskich, kótarež wuwijaju rěcnu strategiju za našu serbsku rěc. Na městnje abo z Barcelony, Barlinja a Łužyce pśez wideowu techniku su byli pśibytne 14 cłonkow, 2 gósća a 6 cłonkow projektowego teama Serbskego instituta. W pósejźenju jo se strategiska kupka dojadnała na wšake rožkowe dypki. Zachopili su wopisowaś cilowe kupki za rěcne napšawy.

Dajo wšake rozdźělne kupki ze wšakimi pótrjebami, aby na pśikład se zajmowali za rěc, wuknuli rěc abo wěcej wužywali rěc. Kriterije za to mógu byś mj. dr. rěcne zamóžnosći, ale teke, kak integrěrowane su do serbskich aktiwitow abo lěc su jano pótrjefjone, dokulaž na pśikład muse w amtach z tym se zaběraś.

Teke jo se załožyła nowa kategorija ›mjazystaw‹ na projektowem internetowem boku sroka-plan.org, w kótarejž se wótněnta wózjawijo dojśpity staw pśemyslenjow na droze k skóńcnemu dokumentoju rěcneje strategije, kěnž dej kóńc 2027 dógótowany byś. To wiźi kupka ako transparentne póstupowanje, tak až cłonki kupki ale teke zajmowana zjawnosć pśecej wiźe aktualny staw. To buźo se kšac pó kšacu dopołnjowaś a teke dalej wuwijaś a změniś­. Zajmowane su pśecej witane w pósejźenjach a drugich zarědowanjach projekta SROKA.

Bergaŕski region Łužyca jo pśepšosył na rozgrono

W ramiku dialogowego formata ›Gesprächsbereit‹ jo bergaŕski region Łužyca 26. januara 2026 organizěrował wjacor z titelom ›Serbsku rěc nowo nadejś‹. W srjejźišću jo stojało pśedstajenje projekta SROKA za wóžywjenje serbskeje rěcy w Dolnej Łužycy.

Saskia Bugajowa ako powědaŕka cesnoamtskeje strategiskeje kupki za wuźěłanje rěcneje strategije a Sophie Rädelowa wót projektowego teama SROKA na Serbskem instituśe w měsće stej wótegroniłej na pšašanja moderatorki a publikuma. Wósebnje jo se na to pokazało, kak stej se ze serbskeju rěcu zwězałej, lěcrownož njejstej direktnje z njeju wótrosłej.

Z Rogowa pla Baršća póchadujuca a něnto we Łuchowje bydleca Saskia Bugajowa jo na typisku situaciju pokazała, až w swójźbje njejo wěcej tak prezentna, až prastarka a starka stej hyšći serbowałej, ale až se serbsku rěc zasej pśiswójś jo móžnosć zwiski ku kórjenjam a zgubjonej domowni natwariś. Hynac wokoło jo za z Grabina póchadujucu a do bliskosći Drjowka śěgnjonu Sophie Rädelowu serbšćina móžnosć se z noweju domownju zwězaś. Z někak 30 luźimi jo mała rumnosć połna była. Wětšyna luźi su zajmowane a angažěrowane Serbowki a Serby byli. Jo to małe pśechwatanje było, dokulaž su organizatorki a projektowy team se myslili, aby z tym ›njeserbskim‹ formatom teke se dojśpił njeserbski publikum, aby mógli z nimi wó serbskej rěcy w našom regionje powědaś. Weto jo to był dobry wjacor. W publikumje su teke luźe byli, kótarež až doněnta njejsu intensiwny kontakt k Serbam abo serbskej rěcy měli, ale pśemysliju rěc wuknuś, ze pla projekta Zorja procowaś abo serbske kórjenje zasej wóžywiś. Pśibytne su teke na to pokazali, až njemuse wšykne we Łužycy ned se w serbskich towaristwach angažěrowaś abo serbsku rěc wuknuś.

Wotnětka móža so zajimcy za Mjezynarodny lětni kurs za serbsku rěč a kulturu Serbskeho instituta přizjewić:

Lětni kurs, lětsa wot 24. julija do 8. awgusta, měri so na slawistow, studowacych slawistiki z tu- a wukraja a na wšěch na serbšćinje zajimowanych. Kóžde druhe lěto wuhotuje Serbski institut intensiwny kurs. Wotměje so po zwučenym wašnju w Serbskim gymnaziju w Budyšinje. Nóclěh změja wobdźělnicy zaso w internaće SGB. Zajimcy móža so přez online-formular na homepage SI přizjewić. Doba za přizjewjenje kónči 1. meje.

Dalše informacije (program, nóclěh, kóšty): www.serbski-institut.de/os/letni-kurs-2026/

Wustajeńca ›Memory of Colors‹ je žiwjenski skutk kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangel, kotraž je tučasnje w Muzeju wuměłstwa a techniki w Baden-Badenje widźeć.

Z lěta 2000 hižo pućuje wón k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po cyłym swěće, dokumentuje wašnja žiwjenja a portretuje jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije čłowjekow ze 40 wšelakich wohroženych etnijow, je wona tež za nas Serbow zajimawa.

Titul ›Memory of Colors‹ móhł so přełožić a zrozumić jako barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je mnohotnosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstaja wuznam wosebitych barbow a žiwjenskich wašnjow – cyle w geografiskim konteksće. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći wšitkich ludow.

Jaime Ocampo-Rangel je jednotliwcow – abo skupiny – přeco před swětłym jednobarbnym pozadkom fotografował a porno sebi stajił, tak zo wobrazy podšmórnu wšelakorosće ludow kaž tež jich zhromadnosće. Přidatne taflički k barbnym wulkoformatnym fotam informuja wopytowarja wo kulturje 14 předstajenych ludow – a mjez nimi tež wo Serbach z fotami třoch Slepjankow.

Na swojej hłownej zhromadźiznje 13. januara w awli šule w Pančicach-Kukowje zhladowaše předsydstwo chóra ›Lipa‹ na minjene lěto a informowaše sobustawow wo předewzaćach w nowym lěće.

Kónc lěta měješe towarstwo 84 čłonow, wot toho 60 aktiwnych spěwarkow a spěwarjow, kotrychž nawjeduje Jadwiga Kaulfürstowa. Předsyda Beno Wawrich přednjese wěcnu rozprawu a zwěsći, zo zhladuje chór na lěto połnych aktiwitow. Městopředsydka Katka Baierowa gratulowaše čestnym jubilaram: dwaj spěwataj hižo 35 lět w ›Lipje‹ a Uwe Pjetaš, kotryž je zdobom pokładnik chóra, zhladuje na 25 lět aktiwneho sobustawstwa.

›Lipa‹ předstaji zjawnosći w zašłym lěće cyłkownje 74 wšelakich spěwow, z toho wosom nowych. Wustupiła je dohromady sydom króć – nimo woblubowanych koncertow w nalěću, nazymje a po hodźoch, běše na swjatočnych kemšach a na swjedźenskim přećahu w Chrósćicach prezentna. Tež na wernisaži wustajeńcy wobrazow Maria Ošika, tohorunja w Chrósćicach, zanjesechu ›pozdatne spontanje‹ někotre pěsnički. Na hodownym beneficnym hudźbnym nyšporje nahromadźi ćěleso 1.950 eurow, kotrež přepoda 25. januara abatisy za reparaturu pišćelow w Róžeńčanskej swjatnicy.

Wobšyrne twórjenje Horsta Šlossarja jo teke wopśimjeło serbske motiwy

Pśed 17 gósćimi jo srjodu, 26. nowembra 2025, serbski wuměłski slěźaŕ z Budyšyna Jurij Łušćanski w Serbskem muzeju Chóśebuz wó žywjenju a twórjenju wuměłca H. Šlossarja (23.09.1903–10.03.1964) referěrował.

›Dalšna perspektiwa na Błota – njeznaty mólaŕ Horst Schlossar‹ jo był titel pśednoska, pśeto Šlossarjowa perspektiwa na Błota – zapópadnjona we wólejowej mólbje z lěta 1954 – wobogaśijo wót februara zachadnego lěta wuměłsku zběrku chóśebuskego Serbskego muzeja. A to ma se referentoju źěkowaś, kenž jo ju wobstarał z priwatnego swójstwa jadnogo pśiswójźbnego mólarja (kup jo zmóžniło Spěchowańske towaristwo Serbskego muzeja Chóśebuz) z Drježdźan, źož jo Horst Šlossaŕ teke žywy był.

Strategiska kupka jo se zaběrała z rěcnym planowanim wšakich rěcow

Z města/Chóśebuz. Na tśeśem pósejźenju strategiskeje kupki projekta SROKA su se cesnoamtski za rěcne planowanje angažěrujuce zaběrali z wšakimi temami. Zmakali su se wałtoru 25. nowembera we wótźělenju za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta w měsće. Na zachopjeńku su wobzamknuli, až dej pśichodnje dalej móžno byś, nowych cłonkow pśewześ do kupki a su wuwitali Milu Zachariasowu z Kósobuza, kótaraž jo juž do togo ako gósć pódla była. Rownocasnje jo Reik Kneisel k wěsći dał, až njamóžo se wěcej wobźěliś. Pósejźenja kupki su pśecej zjawne, tak až mógu wšykne zajmowane sobu statkowaś a se informěrowaś wó źěle kupki. Wjeliki wopśimjeśowy dypk jo był glědanje do wšakich modelow rěcnych planow. Cil jo był se inspirěrowaś daś glědajucy na nadawk taki plan za dolnoserbsku rěc wuwijaś. Pśikłady su byli twaŕski kašćik rěcnego planowanja, kótaryž jo wuwijała rada prědnych kulturow w kanadiskej prowincy British Columbia. Z tym maju wšakorake tamne ludy móžnosć se za swóje rěcy pasujuce napšawy zestajiś.

Srjejź septembra w nakładni­stwje NOVAE RES wudane knigły dr. Justyny Michniuk ›Tradycje i zwyczaje Serbołużyczan na Dolnych Łużycach‹ wó serbskich nałogach w pólskej rěcy su se dotychměst pśedstajili na styrich zjawnych zarědowanjach dnja 23. septembra w Ludowej­ bibliotece w Krośnie Odrzańskim, 16. oktobra w Měsćańskej ludowej bibliotece w Gubinje, 20. oktobra w Towaristwje ›Ludowědna źěłaŕnja‹ we Waršawje a 8. nowembra na žurli Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje.

Publikacija se wjaseli wjelikeje woblubowanosći, ga jo se w běgu dweju mjasecowu južo pitśku wěcej ako połojca nakłada pśedała pśez nakładnistwo Novae Res a na zarědowanjach z awtorku. Na pśedstajenju knigłow w Žarowje jo se wobźěliło 30 gósći, a 17 knigłow bu pśedanych. Někotare su wužywali góźbu, aby se je wót awtorki signěrowaś dali.

Recensent na internetowem portalu ›Słowiańska Agencja Prasowa‹ pišo: »Toś ta publikacija jo gódna a trjebna edicija wó kulturje Dolnołužyskich Serbow – tematika jo w pśibytnosći se dotychměst lěbda raz jawiła w pólskem wědomnostnem pismojstwje. Awtorka zwěžo spušćobne slěźenje z kulturneju cuśniwosću a zamóžnosću wědu popularizěrowaś.« iSAP – Słowiańska Agencja Prasowa

Wědomnostna konferenca MINREG 2025 jo se teke zaběrała ze Serbami

Serbski institut, Leibniz-institut za krajowědu a BTU su organizěrowali­ dwójodnjownu mjazynarodnu konferencu w Lipsku. Pód titelom ›Rozdźěle a pśisłušnosć: Narodne mjeńšyny w europskich se pśeměnjujucych regionach‹ jo 30 ekspertkow a ekspertow diskutěrowało wšakorake temy. Rolu mjeńšynow w procesach regionalnego a ekonomiskego wuwijanja su tematizěrowali Lutz Lašewski a Měto Nowak wót Serbskego instituta w Chóśebuzu a Martin Klatt wót Europskego centruma za mjeńšynowe temy w Flensburgu.

Bayan Mirzakeyeva wót barlińskeje techniskeje uniwersity jo pśedstajiła pśirownowanje wliwow łužyskego górnistwa na Serbow a sowjetskego rolnikaŕskego wuwijanja w štepach na kazachskich wobydlarjow. Slěźaŕka planujo dalšne rozgrona z luźimi we Łužycy, aby dostała dokradnjejše informacije k tomu.

Kito Kśižank, teke wót chóśebuskego Serbskego instituta, jo pokazał na wupominanja slěźenjow ku geografiskim serbskim mjenjam a Kito Naglo wót budyšyńskego Serbskego instituta jo tematizěrował wustatkowanje balokopanja na stwórjenje zgromadnosći. Dalšne prezentacije su glědali do Letiskeje, Słowakskeje, nacionalnych atlantow abo diskutěrowali koncepty ako indigenosć abo bźezstatne mjeńšyny.

11. nowembera, na 50. smjertnem dnju našeje lyrikaŕki a publicistki, redaktorki a pśestajaŕki Miny Witkojc (1893 – 1975), jo se wótměła we wobydlaŕskem domje Serbska cerkwja w Złem Komorowje wuměłstwowa performance k jeje cesći­. Na toś to pśejmajuce pśedstajenje jo womało 40 luźi pśichwatało.

Yana Arlt, basnikaŕka, kreatiw-pedagogowka a aktiwna cłonka NLZ – Nachwuchs-Literatur-Zentrum ›Ich schreibe‹ e.V. – w měsćańskem źělu Marga, jo měła ideju za toś tu prezentaciju k cesći Miny Witkojc. K połlětoju jo rozpósłała 26 luźam basniski abo publicistiski citat Miny Witkojc, na zakłaźe kótaregož jo wuwijało 12 z nich pśinoski, kenž su, tak Arlt, »wjelgin wósobinske, gnujuce, połne poezije ako wobraz, foto, kolaža, tekst abo objekt.« Na tom wjacoru su byli nastate wobraze a objekty wustajone a teksty su awtory a awtorki cytali.

Ze serbskego boka su pódla byli Róža Domašcyna, Hanka Rjelcyna a Christiana Piniekowa (Lenka). Domašcyna jo cuśniwje cytała ze swójogo źiwadłowego graśa ›W paradizu wšyknych swětow‹ wobźěłanu scenu wó fiktiwnem listowanju mjazy Minu Witkojc a Matom Kosykom, w kótaremž se pokazujo cłowjeska bliskosć wobeju tak rozdźělneju basnikaŕskeju wósobinowu. Hanka Rjelcyna jo pśednjasła swóju dwójorěcnu baseń ›Aus Liebe zur Sache / Lubosć ku wěcy‹, w kótarejž zwobraznjujo poetiski ceło wósebnu zacuśowu statkownosć (mamineje) rěcy. Christiana Piniekowa jo w esejistiskem pśinosku ›Damit Schmetterlinge und Hoffnung bleiben / Aby wóstali mjatele a naźeja‹ spominała na póśěg Miny Witkojc k Josefoju Páśe (1886 – 1942), prědnemu rědowemu profesoroju za sorabistiku na Karlovej uniwersiśe w Praze, zamordowanego wót nacionalsocialistow, do cogož jo zapletała wósobinske mysli wó terorowem režimje a dwě basni.

Pišomy lěto 2038. Wjelike pšašanje jo, kak dej se wužywaś Chóśebuski pódzajtšny jazor. Młoda serbska architektka Maja Nowakojc se wobźělujo na wupisanju. Ta ideja, kótaruž zapódajo: Tam dej nastaś serbski rozwjaseleński park. Z tym wóna rozšćěpjo serbsku community. K tomu pśiźo, až wumrějo jeje nan…

30-minutowy film ›Serbska utopija 3‹ režisera Erika Šyška wulicujo wó toś tych tšojenjach. 21. nowembra 2025 jo Šyško ze swójim teamom w gósćeńcu ›Dorfkrug‹ w Strjažowje scenu žałowaŕskeje reje nawjerśeł. Wobźěliło jo se wušej 20 komparsow, wětšyna z nich su cłonki ›Rejowańskego doma Łužyca‹ Gregora Kliema. Wóni rejuju serbske reje, Gregor sam grajo w scenje na nykelharpje. W roli Maje Nowakojc dožywijośo Wiebke Scheler-Schluzojc, w roli jeje maśerje Petru-Mariu Bulankec-Wencelowu. Mjazy dalšnymi znatymi Serbami, kenž wustupiju, stej Jakub Čornak (›Jacke Schwarz‹) a Gregor Wieczorek.

Film ›Serbska utopija 3‹ se pokažo 24. januara na rbb, buźo pón teke w ard-mediatece.

JILL-FRANCIS KETLICOJC

Lüchow. Měsćańska archiwaŕka Undine Stiwich (80) – awtorka a wudawaŕka knigłow z powěsćami a nałogami Wendlanda, załožaŕka a wjednica drastwoweje a rejowańskeje kupki ›De Öwerpetters‹ (załož. 1974, zapis. 1976) – bu dnja 31. oktobra 2025 za wjelerake kulturne procowanja a publicistiske statkowanje pócesćona ze Zwězkowym zasłužbnym rědom (Bundesverdienstkreuz). W Lüchowje roźona lawreatka, kótaraž se wuznawa ako pótomnica něga we Wendlanźe se žywjecych słowjańskich Drjewjanarjow, jo wurědna znajaŕka regionalnych stawiznow a kulturna organizatorka. Mimo njelicobnych drugich wustupow jo wóna w lěśe 2013 z kupku ›De Öwerpetters‹ wustupiła na Drjewjańskem dnju w Praze a w lěśe 2017 na Mjazynarodnem folklornem festiwalu w Chrósćicach.

WERNER MĚŠKANK

Schreyahn. Ako južo łoni, su se teke lětosne ›Wendentage‹ we wokrejsu Lüchow-Dannenberg zasej wótměli w głownem domje na Dwórje wuměłcow kulojca Schreyahn a to pód gronkom »Wie das Wendland zum Wendland wurde«.

Wót lěta 1964 do města Wustrowa słušecy Schreyahn jo jaden z nejlěpjej zachowanych kulojcow we wokrejsu Lüchow-Dannenberg. Drjewjańska rěc jo lětosa stojała w srjejźišću styrich pśednoskow:

Slawist a teolog Mathias Conrad z Hamburga jo wułožował »Městne a pólinowe mjenja we Wendlanźe a jich pjerwjejšne wóznamy«. Rěcywědnik na Karlowej uniwersiśe w Praze dr. Vladislav Knoll jo ako tuchylu nejlěpšy znajaŕ drjewjańšćiny pśedstajił wšake wósebnosći drjewjańskeje rěcy.

Archeolog Rolf Schulze z Trebela we Wendlanźe jo referěrował swóju tezu na pšašanje »Cogodla jo słowjańska rěc we Wendlanźe tak dłujko žywa wóstała?«

Slawist prof. dr. Norbert Nübler z Instituta za slawistiku na uniwersiśe Christiana Albrechta w Kielu jo se tejerownosći pśiwobrośił drjewjańskim městnym mjenjam, aby pokazał, co dajo se z nich rěcnje zrekonstruěrowaś.

Dwa dalšnej referata stej měłej gósća z Chóśebuza: Dr. Justyna Michniuk jo pśednosowała wó wěźe a pśiwěrkach starych Słowjanow na pólu gójeńskich zelow w zwisku z nałogami. Krotke wopisanje žyweju nałogowu Jańskego rejtowanja a zabijanja/łapanja kokota w Dolnej Łužycy jo pśi tom zbuźił wósebnu zajmowanosć pśisłucharjow.