Spěwanske swjedźenje, schadźowanka, Sokołske zjězdy, towarstwowe swjedźenje, Domowinske zlěty, serbske festiwale, chórowe zetkanja – stawizny serbskich swjedźenjow, serbskeje swjedźenskeje kultury su bohate a scyła hišće nic dowuslědźene. Njejsu to pak jenož stawizny, tež dźensa so swjedźenska kultura w Serbach stajnje dale wuwiła. Hač su to nowe formaty kaž bands a fans, kwisk a trysk, winowy swjedźeń, kupowy swjedźeń, dworowy swjedźeń, wjesne swjedźenje – štóž we Łužicy bydli, wě, zo je lědma kónc tydźenja bjez swjedźenja. Zda so, zo je bohata swjedźenska kultura za mnohich Serbow, ale tež Němcow, dźensa wosebite přiznamjo Serbow.

Swjedźenje jako přiznamjo byrgarskeje towaršnosće wuwichu so hromadźe z tutej w 19. lětstotku a maja wažnu funkciju za nju, wosebje hladajo na identifikaciju a inkluziju. W Serbach su to husto skrućenje narodneho wědomja kaž tež skrućenje narodneje zhromadnosće a identity. Z wobdźělenjom na swjedźenju wobswědčam přezjednosć z tam zwuraznjenym wobsahom, runočasnje formuje wobdźělenje na swjedźenju identitu wobdźělnikow a spěchuje jich inkluziju do wěsteho towaršnostneho wobłuka. Nimo toho hodźi so »serbski swjedźeń« tež přeco jako wabjenje wo towaršnostnu akceptancu a připóznaće w němskej wokolinje zrozumić.

Pod titulom »Mjeńšiny za železnym zawěškom« wotmě so 23. a 24. septembra 2026 w Zabrze (Pólska) mjezynarodna wědomostna konferenca, kotruž bě Slědźenski centrum Němskeje mjeńšiny w Opolu (Michał Matheja, Marek Mazurkiewicz) w kooperaciji ze Serbskim institutom (Friedrich Pollack, Edmund Pjech) organizował. Na njej wobdźělichu so stawiznarjo a kulturni wědomostnicy z Pólskeje, Čěskeje, Madźarskeje, Šwicarskeje a Zwjazkoweje republiki Němskeje.

Konferenca wěnowaše so narodne mjeńšiny nastupacej po­litice w srjedźnej a wuchodo­srjedźnej Europje za čas zymneje wójny (1945–1989). W srjedźišću steješe prašenje za ži­- wjenskimi wuměnjenjemi mjeń­šin w awtoritarnych režimach, kotrež zasadźichu w prócowanju wo knjejstwo w towaršnosći šěroku paletu kontrolnych a wodźenskich instrumentow. W realiće pokaza so na jednej stronje spěchowanje wěs­tych mjeńšin, na druhej stronje marginalizacija druhich skupin. Wosebite represije nałožowachu so mjez druhim na němskej­ mjeńšinje w Pólskej, kotrejež eksistencu w powójnskej towaršnosći scyła do pra­šenja stajachu. W Šleskej kaž tež w Mazurach a dalšich kónčinach so jeje kulturne herbstwo zamjelčowaše resp. w zwisku z podawkami w Druhej swětowej wójnje negatiwnje předstaješe. To wšitko bě tež dźěl ideologiskeho programa za wutworjenje jednotneje pólskeje narodneje identity po 1945.

Křesćan Krawc (*1938) pisa romany, dokumentarisku literaturu a dźěćace knihi. Rozmołwa z awtorom, kotryž Serbstwo lubuje.

Ludźo dyrbja mjez sobu sprawni być, a ja wězo tež. Dźensa wěm, to njemóžeš we wšěm padźe konsekwentnje nałožować. Dyrbiš na so a na druhich ludźi kedźbować. To pak sym hakle w starobje zapřimnył. Ale moja konsekwenca w pomjenowanju wěrnosćow njeje popušćiła.

Cyła wjes je serbsce móhła. Někotre dźěći, snano jedna dźesaćina, su tež po hitlerskej dobje serbsce wotmołwili. Hdyž je moja sotra, w lěće 1925 rodźena, do šule chodźiła, su wšitcy mjez sobu serbsce rěčeli. Ja sym nazymu 1944 do Hućinjanskeje šule přišoł, nó haj, my njejsmy mjez sobu serbsce rěčeli. W Stróži je trochu lěpje było. Ty dyrbiš wědźeć, tej dwě wsy słušatej hromadźe. Po wójnje wupadny w Hućinje poł lěta šula, z wuskutkami, zo alfabet hakle w 3. a 4. lětniku dowuknychmy.

Serbski institut swjeći 2026 swój 75. jubilej. Při tutej składnosći wozjewjamy w Rozhledźe seriju z wuzwolenymi slědźerskimi ćežišćemi, kotrež běchu historisce wažne a kiž dźensa hišće bytostnu rólu w sorabistiskim slědźenju hraja.

Brunica - slědźerski kompleks

Předležacy přinošk tematizuje slědźerske polo, kotrež je serbsku kulturu 20. a 21. lětstotka formowało a kotrež móže takrjec jako šifra za rozestajenje Serbow z modernu a pytanje za swojim městnom w njej płaćić: brunicu. Tak kaž stajachu wšelake družiny wuměłstwa w rozestajenju z tutej přerězkowej temu mjez druhim w tworjenju Jana Buka, Kita Lorenca, Maje Nagloweje, Jürgena Maćija abo Jana Pawoła Nagla wažne mězniki, dyrbja so tež na wědomostnym polu někotre centralne sorabistiske přinoški naličić, na kotrychž mějachu sobudźěłaćerki a sobudźěłaćerjo Serbskeho instituta swój podźěl.

Historiski materializm a »brunica«

Přez štyri lětdźesatki bě tematiski kompleks »brunica« w slědźerskej dźěławosći SI wusko z wosobu Franka Förstera (1937–2011) zwjazany. Historikar dźěłaše wot 1960 při Instituće za serbski ludospyt (ISL), najprjedy w stawizniskim wotrjedźe. Wot 1977 běše Förster nawoda ludowědneho wotrjada a zastupowacy direktor instituta. 2003 poda so na wuměnk. Förster stupi hižo 1959 na institutne jewišćo, jako předstaji 14. měrca woneho lěta w internym posedźenju stawizniskeho kružka dźěłowy program swojeho disertaciskeho slědźenja »Zur Geschichte der Entwicklung des Niederlausitzer Bergbaureviers (kapitalistische Industrialisierung) bis zum Ausbruch des 1. Weltkrieges«1. Wón konstatuje: »Kapitalistiska industrializacija wudobywanja łužiskeje brunicy je centralny problem tež serbskich stawiznow nowšeho a najnowšeho časa.«2 Tola Förster pokaza hižo tehdy na problem serbskeho stawiznopisa NDR pod doktrinu historiskeho materializma, kotruž tež wón zastupowaše, a kotraž so hač do lěta 1990 ćehnješe: Originarna serbska naracija hodźi so w jeje ramiku jenož sćežka wutworić resp. wona by spěšnje antagonistiski přisłód měła. Přetož »smy dale widźeli, zo je ›domoródny‹ połproletariat, kotryž wobsteješe z wulkeho dźěla ze Serbow, objektiwnje haćacy faktor za hibanje łužiskich hórnikow.«3 1968 wuńdźe disertaciski spis Förstera jako 37. zwjazk institutnych spisow.4 Jedna so wo prěnju stawiznisku monografiju sorabistiki wo přemysłowej dobje. Förster předstaja w njej na zakładźe wulkeho mnóstwa materiala wulkokapitalistiske spočatki łužiskeho brunicoweho rewěra, při čimž so klasowopolitiska stronitosć za brunicarjow stajnje jasnje artikuluje. A znowa wospjetuje so wobraz z lěta 1959 wo serbskej komponenće, kotraž hodźi so jenož sćežka zapřimnyć a jasnje wotmjezować. Tež serbskich akterow, kotřiž bychu so w běhu wobjednawanych třoch dźěłowych bojow z masy wuzběhowali, Förster prezentować njemóže.

Wuznam słowjanskeho etnologi a čěskeho molerja Ludvíka Kuby (1863–1956) za serbske kulturne stawizny njehodźi so dowopisować – přewobšěrne su jeho skutki. Muzisce wobdarjeny hólc chcyše so stać z molerjom, staršej pak sej přeještaj, zo zabsolwuje solidne wukubłanje, tuž poda so na pišćelowu šulu do Prahi. Nimo studija hudźby namaka sej tam tež molerja, w kotrehož atelieru kotrymž prěnje nazhonjenja z profesionalnym molerstwom zběraše. Praha běše tehdy centrum čěskeho narodneho žiwjenja, wšudźe diskutowachu ideju słowjanskich ludow wo federatiwnym přetworjenju rakusko-wuherskeje monarchije do zwjazka runoprawnych ludow. Horjo so za narodne ideje so młody Kuba rozsudźi, cyłe swoje dalše skutkowanje wěnować słowjanskim ludam. Studiji hudźby zakónčiwši sej předewza, nazběrać žórłowy material za hoberski projekt, za kotryž pozdźišo w 16 zwjazkach pod titulom »Slovanstvo ve svých zpěvech«1 (Słowjanstwo w swojich spěwach) wozjewi.

Zo by hudźbny material wšitkich Słowjanow zběrał a dokumentował, poda so Kuba najprjedy do Łužicy2 a běše z hosćom hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje w Budyšinje. W swojich dopomnjenkach piše3, zo běše to lěta 1886 »prěnju srjedu po jutrach« a zo je so z »nadobnymi wótčincami zeznał«, mjez druhim z Bjarnatom Krawcom.4 A na druhim městnje piše: »Přińdźech do Łužicy prěni raz l. 1886, čemuž bě předchadźało bohate listowanje z Michałom Hórnikom. Z tym to wuswětlam, zo buch jara přećelnje přijaty wot Hórnika, přewodźany po měsće a wokolnosći (mjez druhim wulět na Čornobóh) a při dowěrnej rozmołwje w přećelnej dźěłanskej jstwičcy buch namołwjeny, zo bych so zapisał do wopomnjenskeje knihi. Mój hosćićel złoži moju kedźbnosć hnydom na Masarykowy zapis, kiž bě krótcy přede mnu tu był ...«5 Tomáš Garrigue Masaryk, pozdźiši prěni prezident ČSR, bě za čas swojeho studija w Lipsku Serbow wopytał a so 10.9.1884 do hóstneje knihi Maćicy Serbskeje zapisał.

W Kamjencu, dnja 9. septembra 2026.

»Mróčel kapa žohnowanje, / rosa stwjelco wokoša, / luboznišo kóžde ranje / wyše horow zeschadźa! / K dźěłu lóšt so ponowi / na polu a w zahrodźi.«

To su słowa Handrija Zejlerja z oratorija »Nalěćo«, a wězo znaje spěwny tekst tež lětuša lawreatka Myta Zejlerja, kotraž je wjele lět była zahorita spěwarka w Radworskim chórje »Meja«. Płody jeje duchowneho dźěła njejsu drje na polu abo w zahrodźe rostli, ale za to ćim bóle na zahonach serbskeje rěče a serbskeho kubłanja.

Jara so zwjeselich nad rozsudom, zo spožči so lětsa Myto Zejlerja Rejzy Šěnowej. Zeznach ju nazymu lěta 1989, hdyž přińdźech jako wučerka na Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu w Budyšinje. Hižo na prěnim dnju so wo móžnych nowych pućach w zwisku z posrědkowanjom serbskeje rěče rozmołwjachmoj.

Serbska rěč bě a je Rejzy Šěnowej stajnje wutrobna a bytostna naležnosć. Wotrostła bě jako najstarše dźěćo Lebzec swójby w Koslowje, a to wšědnje ze serbskej rěču doma, we wsy a na kubłanišćach, na kotrež bě jako dźěćo a młodostna chodźiła. Po maturje w Budyšinje studowaše w Halle biologiju a chemiju na wučerstwo. Skutkowaše na šulach w Nowej Wsy, we Wulkim Wjelkowje a wot 1986 na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Budyšinje.

Dźakuju so cyle wutrobnje wšitkim akterkam a akteram, kotřiž su dźensniši dźeń zmóžnili: Sakskej statnej ministerce za kulturu a turizm, Barbarje Klepsch, kotraž je mi myto za serbsku rěč, Myto Zejlerja, spožčiła a jeje sobudźěłaćerkam, wosebje knjenjomaj Madlenje Malinkowej a Isabelli von Twickel, kotrejž stej dźensniši dźeń z wulkej prócu přihotowałoj.

Dźakuju so kuratorijej myta Zejlerja. Njejsym ani kuska z tym ličiła, zo mje a moje dźěło za počesćenje z tutym wuznamnym mytom wuzwola.

Dźakuju so hudźbnikomaj Pětrej Cyžej a Robinej Gaede za wulkotne hudźbne wobrubjenje tuteje swjatočnosće.

Wulki dźak słuša lawdatorce Měranje Cušcenej, kiž je wuběrne a wobšěrne słowa za to namakała, štož je mi wutrobita naležnosć a za mnohich z nas, kotřiž su swoje powołanje w kubłanju, na rěčno-kulturnym kaž tež narodno-nabožnym polu žiwi.

W tutym zmysle dźakuju so sobustawam prěnjeho předsydstwa Serbskeho šulskeho towarstwa, wosebje jeje předsydce Ludmili Budarjowej a partneram w kultusowym ministerstwje, kotrymž je so tehdy po přewróće poradźiło, serbšćinu a serbske šule na hódnym městnje do šulskeho zakonja Swobodneho stata Sakskeje zapisać.

Wjacori Serbja so po zapředźenjach do nacionalsocializma k swojim serbskim korjenjam wróćichu a w dalšim žiwjenju

z a Serbstwo skutkowachu. Jedyn tajki pad je Julius Riota, kotryž bě do Druheje swětoweje wójny wosadny farar w Rakecach.

Ze žiwjenja Juliusa Rioty

Wón narodźi so 22. apryla 1901 w Drježdźanach jako syn inženjera při statnej železnicy Juliusa Riotte a jeho mandźelskeje Elisabeth Libussa rodź. Baumann. Po wopyće ludoweje šule w Drježdźanach přeńdźe na Křižny gymnazij, hdźež započa jako mnohostronsce zajimowany šuler awtodidaktisce serbsce wuknyć. Jako student teologije we Wrócławju běše 1923/24 hłowny starši serbskeho studentstwa. Před sto lětami, 10. oktobra 1926, nastupi zastojnstwo jako farar w Rakecach. Běše rady słyšany rěčnik na zeńdźenjach serbskich Sokołow, na studentskich schadźowankach a na Domowinskich zlětach. Wšudźe zdoby sej wulku nahladnosć ze swojim serbskim zapalom a swojej zahorjacej zrěčniwosću.

Mjez 1933 a 1944 bě žiwjenski puć Rioty z politiskich a wosobinskich přičin tajki, zo njemóžeše so po wójnje hižo do Łužicy wróćić.1 W nalěću 1933 zastupi do NSDAP a běše aktiwny čłon Němskich křesćanow (Deutsche Chris-ten, DC). Dale zastupi 1935 do SA, za kotruž skutkowaše jako donošowar w serbskich naležnosćach. 1936 da so tež jako informant za Himmlerowu wěstotnu słužbu (SD) nawabić.2

Zjednoćene staty Ameriki su kraj připućowarjow, kotřiž přijědźechu ze wšelakich kónčin, často jenož jako mała horstka, bórze wšak ličbu prěnjotneho wobydlerstwa překročichu a cyle nowu kulturu natwarichu. Tutón znaty fakt wšak njepłaći jenož za ludźi, ale tež za hinaše družiny. Najznaćiši připućowar ze srjedźneje Europy sta so – karp. Mjeztym, zo su stawizny wo serbskich wupućowarjach, kotrychž přiwjedźe w 1950tych lětach Jan Kilian do Ameriki1, jenož we małym dźělu Texasa znate, je so migracija srjedźnoeuropskich karpow stała z wobstatkom tež tučasnych ameriskich stawiznow.

Před někotrymi lětami sym so na slědźenskim projekće wobdźělił, kotryž wěnowaše so móžnosćam ekonomiskeho zwužitkowanja rybarskich tradicijow w srjedźnej Europje.2 Hatarstwo a sportowe rybarstwo smy z kolegami na spočatku awtomatisce začuwali jako fenomenaj, kotrejž staj z narodnej a regionalnej identitu wusko zwjazanej. Prapřičina bě cyle wěsće tradicija patoržicoweho karpa, kiž w (sekularizowanych) Čechach přeco hišće k hodam słuša. Přetrjeba słódkowódnych rybow drje w Čěskej skerje spaduje, ale karp je bjez změny dale pozitiwnje začuwany wobstatk čěskeje kultury.

Serbski institut swjeći 2026 swój 75. jubilej. Při tej składnosći wozjewimy w Rozhledźe seriju z wuzwolenymi slědźerskimi ćežišćemi, kotrež běchu historisce wažne a hraja zdobom dźensa hišće bytostnu rólu při sorabistiskim slědźenju.

Dźěławosć Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa

»Wot najstaršeje knihi hač k dźensnišim nowinam. Ćišće, rukopisy, fota, zwuk a film jako swědki kultury a stawiznow Serbow. Wopytajće nas na městnje abo online!« – Je to wabjenske hesło Serbskeje centralneje biblioteki (SCB) a Serbskeho kulturneho archiwa (SKA) za wopyt w Serbskim instituće. Cyle po tutym mustrje złožuja so přehlady wo skutkowanju biblioteki a archiwa zwjetša na wopisowanja wobstatkow. Z tym hodźi so wšelakorosć našeho sorabistiskeho wusměrjenja zwobraznić. SCB a SKA z najwjetšim wobstatkom hornjo- a delnjoserbskeho pismowstwa stej njeparujomny dźěl wědomostneho sorabistiskeho dźěła, ale tež kulturneho žiwjenja w Serbach.

Hladajo na jednotliwe družiny bibliotekow zjednoća SCB tři připisanja: narodna – serbska biblioteka, wědomostna biblioteka a zjawna biblioteka.

Dołha Boršć na juhowuchodźe serbskeho sydlenskeho ruma swoju serbsku zašłosć zajimcej hakle pokazuje, dunda-li tón raz pěši po wsy, kotruž hewak skerje chwatnje z awtom na dróze ze Zubornički do Mikowa přejězdźi. Dróha dźěli Dołhu Boršć a Dołhu Boršć-Wuchod (tuta wjes mjenowaše so hač do lěta 1963 Wólšina (Oelsa) a mjez 1936 a 1947 Kreuzschenke). Wjesnej dźělej stej wobdatej wot hatow a rěčkow a słušatej do biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty.

Něhdy dźěłachu tu štyri młyny, a to je młynskeho fachowca Petera Berghofa z Wuskidźe k tomu pohnuło, wučbnu šćežku wuwić a ju zhromadnje z Přirodoškitnej staciju wuchodna Hornja Łužica z.t. wuhotować. Dokelž je cyle nowa (wotewrjena bu 6. septembra), chcu wam ju tu předstajić.

Startowa tafla z přehladom šćežki steji při historiskim wódnym młynje před młynskej bróžnju, hdźež so naša tura započnje a zdobom kónči. W lěće 2022 je tu zetkawanišćo z kofejownju a małej hospodu nastało kaž tež młynski muzej.

Kaž nam Marko Grojlich w swojej reportaži »Dołha Boršć w Nišćanskej holi – nalěwo wot dróhi« (Mjez horami a holu, LND 1998) nazornje rozprawja, je wšak serbska rěč we wsy hižo jara dołho njesłyšomna. Grojlich njepisa wo statistice Arnošta Muki, kotryž mjenuje 83% Serbow w lěće 1884, ani wo ličbach, kotrež je Arnošt Černik 72 lět pozdźišo wozjewił (15,5%); za to pak zhonimy wot njeho zajimawe ličby z cyrkwinskich knihow pózdnich 1820tych lět.

Serbski institut swěśi 2026 swój 75. jubileum. Pśi tej góźbje wózjawijomy w Rozhlaźe seriju z wuzwólonymi slěźaŕskimi śěžyšćami, ako su byli historiski wažne a graju zrazom źinsa bytostnu rolu pśi sorabistiskem slěźenju.

Pódla wopisowanja a dokumentacije wustnych formow serbšćiny (pśirownuj prědny lětosny zešywk Rozhlada)1 su se rěcywědniki Serbskego instituta (SI) stawnje sobu starali wó pisnorěcnu normu. To jo se mjazy drugim stało pśez organizatoriske nawjedowanje rěcneju komisijowu, ale teke pśez źěło na słownikach a gramatikach. Pśedlažecy nastawk te fasety źěłabnosći linguistiskeje źěłabnosći instituta krotko zespominajo.

Źěłabnosć rěcneju komisijowu

Juž lěto pó załoženju Instituta za serbski ludospyt (ISL), rozmjej w decembrje 1952, jo se na póstarcenje Zwězkowego pśedsedaŕstwa Domowiny pśi instituśe załožyła »rěčespytna komisija«. Do źinsajšnego statkuju w gremiju rěcywědniki SI (něga: ISL) a zastupjarje drugich institucijow, ako formuju a nałožuju standardnu serbšćinu, gromaźe. Źěłabnosć komisije jo była nejpjerwjej wusměrjona jano na górnoserbšćinu. Spócetny nadawk jo był rozwězanje ortografiskich pšašanjow a pśespytowanje korektnosći nastawajucych terminologijow. Mjaz drugim jo tak nastała a se 1966 wudała Ratarska terminologija dłujkolětnego sobuźěłaśerja ISL Rudolfa Jenča.2 Glědajucy na pšawopisnu normu jo komisija na zachopjeńku mógała take a wšake naraźiś, njejo pak měła awtoritu za obligatoriske póstajenja. To jo se pśeměniło 1969. Wót togo casa jo komisija, něnto z mjenim »Hornjoserbska rěčna komisija«, ze swójimi rozsuźenjami dała zakład za wažne leksikografiske a kodifikaciske źěła, wósebnje za wudaśe pšawopisnego słownika Pawoła Völkela (1970) a za titel »Hornjoserbska ortografija a interpunkcija« (1974). W lěśe 1979 jo se komisija pśirědowała Akademiji wědomnosćow NDR, aby dostała hyšći wušu awtoritu.3 W běgu casa stej nastałej pód kšywom tencasneje Serbskeje rěčneje komisije (SRK) pódkomisiji: górno- a dolnoserbska, kótarejž stej źěłałej až do kóńca lěta 1991. Tencas jo se akademija wědomnosćow rozpušćiła a SRK jo zgubiła nosarja, na což jo pśedsedaŕ Helmut Faska, dłujkolětny sobuźěłaśeŕ ISL a załožaŕski direktor SI, zawcasa pokazał.4 W lěśe 1993 jo se chopiło diskutěrowaś wó wótžywjenju komisije, což jo se 1994 raźiło – něnto pód kšywom Maćice Serbskeje.5 Hynac ako pjerwjej pak stej něnto źěłałej dwě rěcnej komisiji, pódla górnoserbskeje teke samostatna dolnoserbska.6 Prědnu jo do lěta 2002 nawjedował sobuźěłaśeŕ SI Helmut Jenč, drugu rěcywědnik Chóśebuskeje wótnožki Manfred Starosta. We wobyma jo se ceły rěd dalšnych (něgajšnych a aktualnych) rěcywědnych sobuźěłaśerjow abo doktorandow SI angažěrował a to dalej cyni. Radnu, weto njedopołnu lisćinu mjenjow nalicyjotej w swójima nastawkoma Wölkowa a Kaulfürst.7 Organizatoriske nawjedowanje komisijowu jo wóstało dalej w rukach institutnych rěcywědnikow: Wót 2003–2024 jo Sonja Wölkowa górnoserbski gremium nawjedowała, wót togo lěta dajo rozšyrjone pśedsedaŕstwo, w kótaremž statkuju lektor nakładnistwa LND Michał Nuk a rěcywědnika SI Anja Pohončowa a Fabian Kaulfürst. Slědny jo wót 2009 zrazom powědaŕ Dolnoserbskeje rěcneje komisije a wjeźo tam źěło Manfreda Starosty dalej. Pódla njogo zastupujo institut w tej komisiji Hauke Bartels, źinsajšny direktor SI.

Sym w katolskim dźělu Hornjeje Łužicy žiwa a kruće ze stawiznami, literaturu a kulturu našeho regiona splećena. W rozmołwach ze swojim wujom, kotryž so nimo swojeho wužadaceho powołanja jako katolski duchowny w Ralbicach wobšěrnje ze stawiznami katolskich Serbow zaběra, storčichmoj na Serbsku katolsku hólčinu w Radworju. Towarstwo je dźensa lědma w Serbach znate.

Při rešeršach w Serbskej centralnej bibliotece při Serbskim instituće kaž tež w diecezanskim archiwje Mišnjansko-Drježdźanskeho biskopstwa w Budyšinje zwěsćich, zo eksistuje wo tutej temje jenož mało literatury. Tuž zepěram so přewažnje na wšelake wudaća časopisa »Katolski Posoł« kaž tež na dalšu serbsku a němsku literaturu, hdźež sym informacije wo Serbskej katolskej hólčinje nadešła a objektiwny wobraz wo tutym towarstwje zdobyła.

Załoženje Radworskeje hólčiny

Po přikładźe sportowych cyłkow w słowjanskich krajach załoži so 1920 we Łužicy prěnja jednotka Serbskeho Sokoła. Hač do lěta 1930 bě jich 21 jednotkow. Sokołske jednotki přisłušachu 1923 załoženemu »Łužisko-serbskemu sokołskemu zwjazkej«. Serbski Sokoł pěstowaše kontakty do słowjanskeho wukraja a wobdźěleše so na wjacorych wšosłowjanskich Sokołskich zetkanjach a kongresach we wukraju, mjez druhim w Praze a  Poznanju. Spočatk 1930tych lět přiběrachu we Łužicy konflikty mjez čłonami Sokoła a němskich militaristiskich zwjazkow. Katolska wyšnosć bě hižo do toho kritisce na skutkowanje Sokoła zhladowała, dokelž so w zwjazku zdźěla anticyrkwinske tendency zjewichu. Přestrukturowanje zwjazka 1929 do třoch župow, při kotrymž so wšitke katolske jednotki do jedneje župy zjimachu, zawěsći jenož za wěsty čas dalšu eksistencu Sokoła. Politiske połoženje přiwótři so po dobyću wólbow do Němskeho Reichstaga přez nacionalsocialistow w januarje 1933. Tohodla wustupichu w měrcu samsneho lěta katolske jednotki ze sokołskeho zwjazka. Měsac pozdźišo rozpušći so Serbski Sokoł.2