▶ Hriby tu a cyle druhdźe
W holi blisko móličkeje wjeski Wotpočink w Malešanskej gmejnje je so 19. septembra projekt »Swětnišćo zetkawa přirodu« wotměł. Zaměr zarjadowanja, kotryž staj rěčny motiwator projekta Zari Lucian Kaulfürst a fyzikar Jan Winša přewjedłoj, bě, wo hribach w lěsach a wo hribach w swětnišću informować. Zajimcy zhonichu tójšto wo aktualnych slědźenjach, dóstachu pak tež praktiske pokiwy za rozeznawanje sebi jara podobnych jědźnych a jědojtych hribow.
▶ Rozestajenje ze serbskimi tradicijemi w Podstupimje
Kónc septembra bu wustajeńca »Nacasne serbske wuměłstwo – Načasne serbske wuměłstwo – Zeitgenössische sorbische Kunst« w Podstupimskim Domje wuměłstwa wotewrjena. Přehladka pokazuje twórby cyłkownje dźesać čłonkow a čłonow Kolektiwa Wakuum resp. informelneho zjednoćenstwa NSK Lipsk. Wjetšina eksponatow, mjez kotrymiž su instalacije, asemblaže, fotografije, mólby, plastiki a wutřihanki, je w minjenych měsacach nastała a so we wustajeńcy prěni raz zjawnje prezentuje. Kaž rozdźělne wudźěłki na přikład Ulriki Lux, Helle Stoleccyc, Bernharda Schippera, Luki Lětka abo Karoliny Krawcec tež byłe – za wšitkimi chowa so kritiske rozestajenje ze serbskimi tradicijemi. Zwjazowacy element tohole »subkulturneho integralizma«, kaž Alexander Pehlemann wobsah přehladki, kotruž bě jako hłowny iniciator sobu přihotował, zjima, je »swobodne wuznaće k serbstwu«.
Křesćan Krawc (*1938) pisa romany, dokumentarisku literaturu a dźěćace knihi. Rozmołwa z awtorom, kotryž Serbstwo lubuje.
Křesćano, maš ty tajke něšto kaž žiwjenske moto?Ludźo dyrbja mjez sobu sprawni być, a ja wězo tež. Dźensa wěm, to njemóžeš we wšěm padźe konsekwentnje nałožować. Dyrbiš na so a na druhich ludźi kedźbować. To pak sym hakle w starobje zapřimnył. Ale moja konsekwenca w pomjenowanju wěrnosćow njeje popušćiła.
Ty pochadźeš z Ziegenfawcy, wjesneho dźěla Lemišowa. Kajka bě narodna situacija we wsy za čas twojeho dźěćatstwa, kajka je wona dźensa?Cyła wjes je serbsce móhła. Někotre dźěći, snano jedna dźesaćina, su tež po hitlerskej dobje serbsce wotmołwili. Hdyž je moja sotra, w lěće 1925 rodźena, do šule chodźiła, su wšitcy mjez sobu serbsce rěčeli. Ja sym nazymu 1944 do Hućinjanskeje šule přišoł, nó haj, my njejsmy mjez sobu serbsce rěčeli. W Stróži je trochu lěpje było. Ty dyrbiš wědźeć, tej dwě wsy słušatej hromadźe. Po wójnje wupadny w Hućinje poł lěta šula, z wuskutkami, zo alfabet hakle w 3. a 4. lětniku dowuknychmy.
Křesćan Krawc je 30 serbskich a němskich knihow za wšě starobne skupiny pisał – to je ličba bjez přełožkow a dalšich nakładow.▶ Serbski komponist a něgajšny muzikowy redaktor Ulrich Pogoda njabogi
Wušej 30 lět jo Pogoda był muzikowy redaktor, nejpjerwjej w radiju DDR, pótom w ORB a až do swójogo wuměńka 2019 w chóśebuskem studiju rbb. Ako komponist jo był nadregionalnje pśipó- znaty. Wón jo komponěrował za orchestry, za jawišćo a komornu muziku. Dnja 31.8. jo w starstwje 72 lět zemrěł, 18. septembera jo namakał swój slědny wótpócynk w rodnem měsće, na kulowskem kjarchobje.
▶ Stwórty lětnik rěcnego projekta Zorja jo se zachopił
1. septembera su se zasej wótwórili źurja rěcnego gnězda Zorja w Děsnje. Mjaztym jo južo stwórty lětnik z wósym wobźělnicami a wobźělnikami startował, a źaseś mjasecow lažy prědk nowych Zorjakow. Zasej pódla su rěcne trenarje Franciska Albertowa, Pětš Śěžyński, Anka Zachariasowa a Gregor Wieczorek, a źěl teama jo něnt teke Dešanaŕka Šarlota Kušcyc.
▶ Łužyski lyrikowy festiwal w Złem Komorowje wót 2. do 6. septembera
Lětosne mjaztym 14. wudaśe festiwala, kenž wugótujo »Nachwuchs-Literatur-Zentrum ›Ich schreibe!‹ e.V.« w zagrodowem měsće Marga w złykomorojskem měsćańskem źělu Brjazki, jo měło wósebnje wjele serbskego bitowaś. Dwě serbskej basnikaŕce stej se wobźěliłej: Róža Domašcyna a Źilka. Muzicěrowałej a spiwałej stej Marion Kwicojc a Konstanze Niemtz.
Serbski institut swjeći 2026 swój 75. jubilej. Při tej składnosći wozjewimy w Rozhledźe seriju z wuzwolenymi slědźerskimi ćežišćemi, kotrež běchu historisce wažne a hraja zdobom dźensa hišće bytostnu rólu při sorabistiskim slědźenju.
»Wot najstaršeje knihi hač k dźensnišim nowinam. Ćišće, rukopisy, fota, zwuk a film jako swědki kultury a stawiznow Serbow. Wopytajće nas na městnje abo online!« – Je to wabjenske hesło Serbskeje centralneje biblioteki (SCB) a Serbskeho kulturneho archiwa (SKA) za wopyt w Serbskim instituće. Cyle po tutym mustrje złožuja so přehlady wo skutkowanju biblioteki a archiwa zwjetša na wopisowanja wobstatkow. Z tym hodźi so wšelakorosć našeho sorabistiskeho wusměrjenja zwobraznić. SCB a SKA z najwjetšim wobstatkom hornjo- a delnjoserbskeho pismowstwa stej njeparujomny dźěl wědomostneho sorabistiskeho dźěła, ale tež kulturneho žiwjenja w Serbach.
Hladajo na jednotliwe družiny bibliotekow zjednoća SCB tři připisanja: narodna – serbska biblioteka, wědomostna biblioteka a zjawna biblioteka.
Na turistiskim parkowanišću nad wjesku Zombark (Sonnenberg) steji karta wokoliny, tole je wurězk z njeje. Fota: Juliana Kaulfürstowa
Napřećo parkowanišću NETTO na Wjelećanskej steji mjez dróhu a polom samotna, trochu zarosćena chěža. Tu započnje so naš puć, na kotryž pokazuje módre a zelene pućowanske markěrowanje kaž tež drjewjany pućnik. Na barby turistiskich značkow pak so njekoncentrujmy, dokelž njebudźemy so po nich měć, ale póńdźemy zwjetša po pólnych abo łučnych šćežkach.
Našu turu zahajimy potajkim pódla doma při Wjelećanskej dróze, hdźež mamy naprawo wuhlad na blisku, kulowatu Jansku cyrkej. Puć wije so w chłódku klonow łahodnje po hórce mjez polemi horje. Po něhdźe 500 metrach smy pak hižo dopostupowali a před nami w dolinje widźimy prěnje chěže wjeski Bójswecy. Přidam, zo njewita nas wjes na tutym městnje z přewulkej rjanosću, ale při rěčce z mjenom Butrowa woda, na kotruž po něšto dalšich kročelach storčimy, namakamy za to chłódny blečk, hdźež rostu na witamin C bohate zela. Łopjena sročeje nóžki, bórliškow a hórkeje žerchwicy móžemy sej w nalěću do kwěćela našćipać – abo je hnydom zhrymzać. Dołho nas rěčka njepřewodźa, potom ju po mosće přeprěčimy a stejimy na nawsy. Tu maja při historiskej sykawni wotpočnišćo pod třěchu, hdźež móžemy Předźenak wot 2. apryla 2015 z wačoka wućahnyć a sej přečitać, što je Helmut Jenč tam wo znatymaj krajanomaj pisał: »W Bójswecach dopominamy so na dweju Serbow, kotrajž staj so tu narodźiłoj. Běštaj to bratraj – Filip a Józef Jakubaš. Młódšeho – wučerja Filipa – znajemy předewšěm jako słownikarja: Prěni wjetši po Druhej swětowej wójnje, 1954 publikowany Hornjoserbsko-němski słownik je nam zwjetša znaty jako ›Jakubašowy słownik‹. 1933 su nacionalsocialisća tehdy w Njebjelčicach skutkowaceho Filipa Jakubaša ze Serbow wupokazali. Starši bratr, Józef Jakubaš, bě farar, a to na kóncu w cyrkwi Našeje lubeje knjenje w Budyšinje. Wón je w młodych lětach tež spisowaćelił, derje přiwzała je so tehdy jeho knižka ›Serbski kraj, krasny raj‹.«
