Rozgrono z Ludmiłu Gajczewskiej jo nastało pśi góźbje wótwórjenja jeje noweje wustajeńce twórjecego wuměłstwa pód titelom ›Łužyca w basnjach a wobrazach‹, dnja 16.10.2025 w Katowicach, Pólska.
Waše kontakty k Łužycy wobstoje južo wjele lět. Kak jo se wšykno zachopiło?Za móju wědu wó Serbach – ako awtochtonem słowjańskem luźe, kótaryž wójujo wót stolěśow wó swóje pśežywjenje, wó jich kulturnem derbstwje a procowanjach wó politisku njewótwisnosć pó Drugej swětowej wójnje – źěkujom se swójomu nanoju, Gwido Wrzosińskemu. Wón jo był dłujkolětny pro-łužyski politiski a towarišnostny aktiwist, publicist a pśestajaŕ serbskeje literatury, rownocasnje iniciator zawjeźenja wucbnice za górnoserbšćinu na uniwersiśe we Wrocławju a docent toś teje rěcy. Togodla słušatej mój wjeliki respekt a mója dłymoka pśichylnosć tomu ludoju.
Co jo Was k tomu inspirěrowało, se we Wašom wuměłskem źěle zaběraś z kulturu a stawiznami Serbow?Mójo wósobinske ›dotyknjenje‹ stawiznow, tradicije, kultury a pśibytnosći Serbow ma swójo žrědło pśedewšym w zajmach a gódnotach, kótarež som ze swójogo starjejšyńskego domu sobu wzeła. Nejwětša inspiracija za móje pózdźejše pro-łužyske wuměłske wugbaśa jo była pótakem ›klima‹, kótaruž jo mě mój nan pósrědnił. Wobchadnorěcnje gronjone: Gaž som raz wót ›wirusa‹ inficěrowana była, statkujo wón až do źinsajšnego a njaso se do mójich dalšnych źěłow. Toś te nazgónjenja su wjadli skóńcnje k mójej basnikojskej zběrce ›Wót łužyskeje kupy‹ – górnoserbski (Ze serbskeje kupy), dolnoserbšćina (Ze serbskeje zemice) a w dalšnych rěcach.
W Předźenaku Serbskich Nowin wozjewi so 24. oktobra 2025 nastawk Měrćina Wałdy »›Rjana Łužica‹ – hdźe sy wostała?« Po wuhladanju prezentowaneho diagrama, pokazowaceho poněčimny historiski spad ličby serbskorěčnych a na kóncu aktualny staw serbšćinu nałožowaceho wobydlerstwa we Łužicy, wostach kaž dyrjeny. Jenož hišće šěsć tysac běžnje serbsce powědacych? Spad wo połojcu z dwanaće tysacow před štwórć lětstotkom? Kak móže tole dale hić – linearnje snadź?
Runje tak chětro wostrózbnjeny pak běch z nuloweje reakcije serbskeje zjawnosće na zwěsćenu ličbu. Hižo 3.9.1996 sym w SN wozjewił nastawk »Ow Serbja, stańće k dźěłu...«. Tydźeń pozdźišo bě w nowinje tekst »Dóńt rěče« – naležny apel waliziskeho wótčinca Saundersa Lewisa z lěta 1962, kotrehož pohonjace słowa su zamóhli, rěčnu asimilaciju we Waliziskej zastajić – připołoženy. Tehdy so samo nadźijach, zo je něšto tajke tež we Łužicy móžne; tohodla sym dwě serbskorěčnej »rewitalizaciskej přiručce« spisał. Mjeztym je nimale třiceći lět zašło – najebać wjacorych zasłužbnych, zdźěla tež radźenych pospytow (aktualnje wosebje lubjaty projekt ›ZARI‹) pak njebě hłowny cil, to rěka kónc rěčneje asimilacije, docpěty. Tučasna reakcija na najnowše Wałdowe zwěsćenja pak je: ćišina.
›Danka & Janka – Njeměr w nykusojc jazorje • Unruhe im Nykussee‹ – to jo titel nowych dwójorěcnych knigłow za źiśi a za wšych, ako su se swět serbskich powěsćow we wutšobje wobchowali.
Danka a Janka stej wjasołej dwójnicy a zelenej kaž młodna tšawka w nalěśu – pótakem wjelgin rědnej nykusojc źowce. Gramnemu muskemu na marku pak se to zewšym njezda. ilustracija: Jacqueline Wölfel kšuty wuwězk, 48 b. ISBN: 978-3-7420-2868-6 Płaćizna: 14,00 € Tema knigłow jo aktualna: gramota pśeśiwo tym hynakšym. Tšojenje z gluskotateju fantaziju jo napisała Petra Richterojc. Z nim jo dobyła literarne wuběźowanje župy Dolna Łužyca 2024. Awtorka póchada ze serbskeje familije. Źiśetstwo jo pśežywiła nejžpjerwjej w Miłorazu a pózdźej w Trjebinku. Prědne tšojeńka jo pisała juž z 12 lětami. Pó studiumje socialnego źěła a socialneje pedagogiki w Chóśebuzu jo śěgnuła do Pśedpomorskeje, źož w tom pówołanju źěła.▶ Přehladka fotow Rolfa Dvoraceka w Muzeju
Budyšin
Wustajeńcu z fotografijemi Rolfa Dvoraceka su sobotu, 27. septembra, w Budyskim měšćanskim muzeju wote-wrěli. Kabinetna přehladka pokaza nimale 60 fotografiskich twórbow. Te běše Rolf Dvoracek ze statysacow negatiwow wupytał, kotrež je we wjele lětach swojeho powołanskeho žiwjenja wobswětlił. Cyle wědomje koncentrowaše so při tym na motiwy zwonka reportažowych fotografijow.
Čorno-běłe wobrazy pokazaja zwjetša napohlady jeho ródneho města Budyšina, krajinowe wobrazy z wokoliny a portrety.
▶ Na slědach swojich potomnikow
Madlenka Di Sarnowa je póndźelu, 06. oktobra, hosći ze Serbiskeje w Budyskim Serbskim domje witała.
Wona jim kulturu a tradiciju serbskeho ludu spřistupni. Prezident towarstwa potomnikow Južnych Serbow wot 1912 do 1920 Slavoljub Stojadinović wuzběhny, zo so jara wjeseli, něšto noweho wo serbskej kulturje nawuknyć. Zaměr towarstwa je, zo tradiciju haja kaž tež dopominanje na wšo, štož je zwjazane z časom balkanskich wójnow a Prěnjeje swětoweje wójny. Čłonojo wopytaja městnosće masowych rowow a wojersce wuznamnych městnow po wšej Europje, hdźež wopomnjenske zarjadowanja organizuja.
LND wozjewja w rjedźe ›Die sorbische Bibliothek‹ wobstajnje twórby serbskeho literarneho herbstwa a serbskeje načasneje literatury w němskej rěči.
Antologija z powědkami serbskich spisowaćelkow a spisowaćelow, kotrež su nastali w lětach po 1945 do 1990. kruta wjazba ze škitnej wobalku, 320 s., wudała: Marka Maćijowa Lektorat: Janina Mikławškowa ISBN: 978-3-7420-2834-1 Płaćizna: 25,00 €Wonkownicy a awtochtoni, zwučeny wjesny miljej a daloki swět, paradizowe zahrody, zničene krajiny a pytanje za identitu – wšo tole so w nich namaka. Nimo němskich awtorskich wersijow wobsahuje wuběr Marki Maćijoweje dźesać prawozjewjenych přełožkow. W dosłowje zarjaduje literarna wědomostnica dr. Juliane Rehnolt teksty do šěrokeho spektruma serbskeje NDR-literatury.
▶ Mina Witkojc a jeje pśiswójźbne
K toś tej temje jo se zmakało wałtoru, 7. oktobra, 15 luźi – mjazy nimi pěś z Bórkow
póchadajucych a jadna pśiswójźbna – w kjarcmje
›Zur Friedensburg‹ na Karlowej droze 68 w Měsće, aby se
wuměniło wó familiji Miny Witkojc. Gósćowaŕka a moderatorka Stefanie Krawcojc jo wšyknych wuwitała a jo pokazała na to, až jo Mina wěsty cas ned wokoło roga bydliła, na Beuchowej, źož jo bydlił jeje šwogor, konditaŕski mejstaŕ, Karol Teplý
ze swójeju žeńskeju, młodšeju sotšu Miny.
Zmakanje ku góźbje 50. smjertnego dnja spisowaśelki a redaktorki Miny Witkojc (28.05.1893 – 11.11.1975) w towaristwowej śpě gósćeńca ›Zur Friedensburg‹ w Chóśebuzu-Chmjelowje. Foto: Christiana Piniekowa Lěcrownož jo w pśepšosenju stojało, až njedej byś zarědowanje zmakanje ekspert(k)ow, ga jo pśisamem kuždy a kužda swóje ceło wósobinske spomnjeńki na basnikaŕku a jeje bórkojsku wokolinu dał/a k wěsći. Pśedstajił jo se aktualny staw rešeršow k Witcyc a Poleńcojc rodopisoma.Jo se powědało wó njemanźelskich źiśach a wó Polencojc patchwork familiji.
▶ 15. swjedźeń serbskeje rěče RCW za dźěći w Stróži wuhotowali
Dohromady 157 dźěći je štwórtk, 22. meje, w Domje tysac hatow w Stróži a
w tamnišim šulskim muzeju přebywało. Šulerjo 3. a 4. lětnika wuknu w Bošecach, Hućinje, Nowej Wsy, Kulowje a Slepom kaž tež we Wulkich Zdźarach a we Wulkej Dubrawje. Zarjadowanje je za serbšćinu wuknjacych. Wjetšina tutych šulerjow serbšćinu zwonka šulskeje wučby njesłyši. Na swjedźenju so jim wuwědomi, kelko dalšich dźěći nimo nich serbšćinu wuknje. W dźěłarničkach su so šulerjo na wosebite wašnje ze serbskej rěču a kulturu zaběrali.
▶ Zběrku wo łužiskich
korjenjach předstajiłoj
›Wurzeln und Wandel der Lausitz – Kórjenje a pśeměnjenja Łužyce‹ je titul dwurěčneje zběrki, kotraž je lětsa w nakładnistwje Edition Märkische LebensArt wušła. Zrodźiła je so ideja za knihu po schadźowanju Swobodneho němskeho zwjazka awtorow. Tute bě 2021 w Choćebuzu. Wurězki z knihi su
wudawaćelka Hannelore Schmidt-Hoffmann, jeje mandźelski Wolfgang Hoffmann a prof. Dietrich Šołta štwórtk, 22. meje, w Smoler-jec kniharni předstajili. Přinoški pohnuwaju do rozmyslowanja wo serbšćinje a snano do přepytowanja swójskich serbskich korjenjow.
