Prědne dojadnanje k rěcnej strategiji
W rumnosćach wótźělenja za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta jo se dnja 9. februara zmakała strategiska kupka projekta SROKA. Jo to było 4. pósejźenje cesnoamtskich, kótarež wuwijaju rěcnu strategiju za našu serbsku rěc. Na městnje abo z Barcelony, Barlinja a Łužyce pśez wideowu techniku su byli pśibytne 14 cłonkow, 2 gósća a 6 cłonkow projektowego teama Serbskego instituta. W pósejźenju jo se strategiska kupka dojadnała na wšake rožkowe dypki. Zachopili su wopisowaś cilowe kupki za rěcne napšawy.
Dajo wšake rozdźělne kupki ze wšakimi pótrjebami, aby na pśikład se zajmowali za rěc, wuknuli rěc abo wěcej wužywali rěc. Kriterije za to mógu byś mj. dr. rěcne zamóžnosći, ale teke, kak integrěrowane su do serbskich aktiwitow abo lěc su jano pótrjefjone, dokulaž na pśikład muse w amtach z tym se zaběraś.
Teke jo se załožyła nowa kategorija ›mjazystaw‹ na projektowem internetowem boku sroka-plan.org, w kótarejž se wótněnta wózjawijo dojśpity staw pśemyslenjow na droze k skóńcnemu dokumentoju rěcneje strategije, kěnž dej kóńc 2027 dógótowany byś. To wiźi kupka ako transparentne póstupowanje, tak až cłonki kupki ale teke zajmowana zjawnosć pśecej wiźe aktualny staw. To buźo se kšac pó kšacu dopołnjowaś a teke dalej wuwijaś a změniś. Zajmowane su pśecej witane w pósejźenjach a drugich zarědowanjach projekta SROKA.
Bergaŕski region Łužyca jo pśepšosył na rozgrono
W ramiku dialogowego formata ›Gesprächsbereit‹ jo bergaŕski region Łužyca 26. januara 2026 organizěrował wjacor z titelom ›Serbsku rěc nowo nadejś‹. W srjejźišću jo stojało pśedstajenje projekta SROKA za wóžywjenje serbskeje rěcy w Dolnej Łužycy.
Saskia Bugajowa ako powědaŕka cesnoamtskeje strategiskeje kupki za wuźěłanje rěcneje strategije a Sophie Rädelowa wót projektowego teama SROKA na Serbskem instituśe w měsće stej wótegroniłej na pšašanja moderatorki a publikuma. Wósebnje jo se na to pokazało, kak stej se ze serbskeju rěcu zwězałej, lěcrownož njejstej direktnje z njeju wótrosłej.
Z Rogowa pla Baršća póchadujuca a něnto we Łuchowje bydleca Saskia Bugajowa jo na typisku situaciju pokazała, až w swójźbje njejo wěcej tak prezentna, až prastarka a starka stej hyšći serbowałej, ale až se serbsku rěc zasej pśiswójś jo móžnosć zwiski ku kórjenjam a zgubjonej domowni natwariś. Hynac wokoło jo za z Grabina póchadujucu a do bliskosći Drjowka śěgnjonu Sophie Rädelowu serbšćina móžnosć se z noweju domownju zwězaś. Z někak 30 luźimi jo mała rumnosć połna była. Wětšyna luźi su zajmowane a angažěrowane Serbowki a Serby byli. Jo to małe pśechwatanje było, dokulaž su organizatorki a projektowy team se myslili, aby z tym ›njeserbskim‹ formatom teke se dojśpił njeserbski publikum, aby mógli z nimi wó serbskej rěcy w našom regionje powědaś. Weto jo to był dobry wjacor. W publikumje su teke luźe byli, kótarež až doněnta njejsu intensiwny kontakt k Serbam abo serbskej rěcy měli, ale pśemysliju rěc wuknuś, ze pla projekta Zorja procowaś abo serbske kórjenje zasej wóžywiś. Pśibytne su teke na to pokazali, až njemuse wšykne we Łužycy ned se w serbskich towaristwach angažěrowaś abo serbsku rěc wuknuś.
Wotnětka móža so zajimcy za Mjezynarodny lětni kurs za serbsku rěč a kulturu Serbskeho instituta přizjewić:
Lětni kurs, lětsa wot 24. julija do 8. awgusta, měri so na slawistow, studowacych slawistiki z tu- a wukraja a na wšěch na serbšćinje zajimowanych. Kóžde druhe lěto wuhotuje Serbski institut intensiwny kurs. Wotměje so po zwučenym wašnju w Serbskim gymnaziju w Budyšinje. Nóclěh změja wobdźělnicy zaso w internaće SGB. Zajimcy móža so přez online-formular na homepage SI přizjewić. Doba za přizjewjenje kónči 1. meje.
Dalše informacije (program, nóclěh, kóšty): www.serbski-institut.de/os/letni-kurs-2026/
Wustajeńca ›Memory of Colors‹ je žiwjenski skutk kolumbisko-francoskeho fotografa Jaime Ocampo-Rangel, kotraž je tučasnje w Muzeju wuměłstwa a techniki w Baden-Badenje widźeć.
Z lěta 2000 hižo pućuje wón k indigenym ludam, etniskim narodnym mjeńšinam a wohroženym kulturam po cyłym swěće, dokumentuje wašnja žiwjenja a portretuje jednotliwe wosoby abo skupiny. Dokelž wobsahuje wustajeńca fotografije čłowjekow ze 40 wšelakich wohroženych etnijow, je wona tež za nas Serbow zajimawa.
Titul ›Memory of Colors‹ móhł so přełožić a zrozumić jako barby dopomnjeća abo w barbje składowana dopomnjenka. Widźeć je mnohotnosć barbow wohroženych etnijow a narodnych mjeńšinow nimale wšitkich kontinentow. Jednotliwe portrety předstaja wuznam wosebitych barbow a žiwjenskich wašnjow – cyle w geografiskim konteksće. Fotografije swědča wo rjanosći, hordosći a dostojnosći wšitkich ludow.
Jaime Ocampo-Rangel je jednotliwcow – abo skupiny – přeco před swětłym jednobarbnym pozadkom fotografował a porno sebi stajił, tak zo wobrazy podšmórnu wšelakorosće ludow kaž tež jich zhromadnosće. Přidatne taflički k barbnym wulkoformatnym fotam informuja wopytowarja wo kulturje 14 předstajenych ludow – a mjez nimi tež wo Serbach z fotami třoch Slepjankow.
Na swojej hłownej zhromadźiznje 13. januara w awli šule w Pančicach-Kukowje zhladowaše předsydstwo chóra ›Lipa‹ na minjene lěto a informowaše sobustawow wo předewzaćach w nowym lěće.
Kónc lěta měješe towarstwo 84 čłonow, wot toho 60 aktiwnych spěwarkow a spěwarjow, kotrychž nawjeduje Jadwiga Kaulfürstowa. Předsyda Beno Wawrich přednjese wěcnu rozprawu a zwěsći, zo zhladuje chór na lěto połnych aktiwitow. Městopředsydka Katka Baierowa gratulowaše čestnym jubilaram: dwaj spěwataj hižo 35 lět w ›Lipje‹ a Uwe Pjetaš, kotryž je zdobom pokładnik chóra, zhladuje na 25 lět aktiwneho sobustawstwa.
›Lipa‹ předstaji zjawnosći w zašłym lěće cyłkownje 74 wšelakich spěwow, z toho wosom nowych. Wustupiła je dohromady sydom króć – nimo woblubowanych koncertow w nalěću, nazymje a po hodźoch, běše na swjatočnych kemšach a na swjedźenskim přećahu w Chrósćicach prezentna. Tež na wernisaži wustajeńcy wobrazow Maria Ošika, tohorunja w Chrósćicach, zanjesechu ›pozdatne spontanje‹ někotre pěsnički. Na hodownym beneficnym hudźbnym nyšporje nahromadźi ćěleso 1.950 eurow, kotrež přepoda 25. januara abatisy za reparaturu pišćelow w Róžeńčanskej swjatnicy.
Reinhard Natuš (1930–2026) jo był wuznamny a pśipóznaty domowniski slěźaŕ serbskego póchada a rozpalony wobgóspodarjowaŕ Wejsnego muzeja Zakrjow w Baršću-Zakrjowje. Wón jo pśez lětźasetki sobu pregował regionalne stawizniske a kulturne źěło swójogo regiona a se njewomucnje zasajźował za zachowanje a pósrědnjenje lokalnych serbskich stawizniskich tradicijow. Mimo togo jo wón měł njewšednu praktisku bliskosć k stawiznam: Wjele z tych w muzeju prezentěrowanych objektow jo wón sam zgromaźił, dokumentěrował abo restawrěrował. Jogo rucnikaŕske zamóžnosći su byli mimoměry wužytne za zdźaržanje historiskich pśedmjatow wšednego dnja na jsy, domacnych rědow a meblow a twaŕskich detailow.
Ako wejsny chronist, filatelist a ludowědnik jo Reinhard Natuš se pśiwobrośił cas žywjenja pśeslěźenju wejsnego wšednego dnja, serbskeje kultury ako teke regionalnym stawiznam swójeje dolnołužyskeje domownje. Jogo wobšyrna zběrka twóri jědro wejsnego muzeja, kótaryž jo wón zarědował w něgajšnem bydleńskem domje swójeju pśichodneju starjejšeju. W někotarych rumnosćach wustajeńce jo prezentěrował originalne historiske wopisma z wejsnego žywjenja, mjazy nimi bydleńske a kuchnine rědy, historiske šulske materialije, serbske drastwy blišeje wokoliny ako teke fotografije ze jsow. Wósebnje drogotne jo jogo slěźeńske źěło w tych stronach, kótarež su do togo lěbda wuslěźone byli. Pśez swójo njewomucne zasajźenje jo wugbał wuznamny pśinosk k dokumentaciji serbskich a słowjańskich nałogow.
Ze corajšneju pógóršotu som wócuśeła
a som spiwała mój gniw do dnja
mrokawy som barwiła cerwjene
nalětnym mězgam w bomach som dała stwardnuś
móje drogi som pśeměniła do zwitych kłubaškow wałmy
a toś te nuźece domowe sni
města mimo sobulutosći –
som je pśetwóriła do śamnego głažka
kótaryž jo musał byś rozbity
sebje samu ze wšymi swójimi zamólami
som pśetwóriła do papjery
kótaraž jo musała byś rozryta
jan hyšći wěcej pśecej zasej
pśeto rozryta som juž była
a jo hyšći felowało až by wětš do togo duł
a wšykne te kusacki do zanjeroźonych zagrodow
abo do zanjerěšonych dešćowych renow njasł
abo co su te nejlěpše městna
za gniw a ból?
Gaby ja była wšuźi tak rozchyśona
by ja mógała pón sebje
zasej samu gromadu zběraś?
Smjej se mały rjaschen
by mója maś groniła wšo zasej buźo
som była wšo ale žeden rjaschen
a som te docakanja zadychała a wudychała
som mójo póglědanje nawóstśiła
w kopicy kusackow som namakała zubatu wólu
kótaraž njejo žednu rozdrosćonosć dowóliła
ja som była hyšći ja
samo wěcej razow ja
kusacki su wisali jaden na drugem
rjeśazk papjernych cłowješkow
Čuju so jara česćeny, zo směm tule swoje dopomnjenki na basnika, spisowaćela, dokumentarja, redaktora a zahoriteho Serba Bena Budarja napisać. Wjelelětne přećelstwo wjedźe mje k tomu, so wosobinsce zwuraznjeć, a poprawom ani hinak njemóžu.
Kóžde zetkanje z nim bě za mnje žadne, połne měra a wutrobnosće. Móhł rjec, zo – kaž by basnik prajił – běchu to wokomiki słónca, Beno Budar běše mjenujcy w mojich wočach idealny Serb: přećelny, mudry, čestny a zdobom wjesoły; lubowacy swój narod, swoju domiznu, swoju kulturu a maćeršćinu. Zdobom wědźeše jara derje, kajke je městno małeho naroda na swěće. W pomjatku rezonuje mi Benowa baseń ›Naš kusk zemje‹, w kotrejž basnik skrótka a jadriwje narod Serbow charakterizuje:
»Smy swójbička, zo ani za wójnu / njeběchmy přičina – cyłoh lěttysaca!« Hdyž tajke něšto čitaš, by rady tajkej swójbje přisłušał. Wosebje w dźensnišim strašnym swěće.
Bena Budarja zeznach někak srjedź dźewjećdźesatych lět 20. lětstotka. Zetkawachmoj so na wšelakich městnach a we wšelakich situacijach. W Budyskej redakciji dźěćaceho časopisa Płomjo měješe stajnje tójšto terminow, ale kusk chwile za wutrobnu rozmołwu je wón přeco namakał. Zwjetša zetkachmoj so na hižo legendarnych Mjezynarodnych swjedźenjach serbskeje poezije. Po měnjenju jich organizatora Benedikta Dyrlicha bě Budar jenički basnik, kiž wobdźěli so na wšěch lětnikach.
Wót lodow liche su rěkow wódy
Pśez nalětny słodki wóžywjecy póšk,
Juž w dole zeleni se mešk;
A słaba zyma jo tšuła lody,
Se śěgnuła do górow jo slědk.
Ga wóttam sćelo na wuběgach
Te póslědne zlewki kšupow a sněga
We smugach pó wuspanych pólach,
Słyńcko pak pśeśiwo zymje běga,
Wšuder stawa ze śamneg´ schowa
Pśirody móc a pisanosć nowa;
Hyšći mało jo kwětaškow wšuźi,
Wóna pisanych zwoła luźi.
Glědaj slědk wót našych górow
Do města a do tych dwórow:
Z wuskich gasow, z wrotow śmy
Mjerwjeńce luźi do swětła kśě.
W słyńcu kuždy cujo znowa:
Kněz wót wěrnosći stanuł jo z rowa.
Pśeto sami tež stanuli su
Ze schowanych stuchłych wjažkow a domow,
Z tych rucnikaŕskich zwězkow nět du,
Ze śišća kšywow starych chromow
A z wuskich, dušecych drogow,
Z Bóžych domow cesći dostojnych
Wujdu k swětłu na zemje dych.
Glědaj jan, kaka mań ze wšych rogow
Tam pśez gumna a pó pólach chwata.
Na rěce wjasoły zogol
Mjaz cołnami pśez wódu skoka.
Lej, až pód kšomu pśeśěžony
Cołn slědny brjog wopušćijo,
Do górow sćažki napołnjone
Su z pyšnym ludom, kenž spiwkoco.
Ja ze jsy słyšym radowanje,
Lud pód njebjom ma spódobanje.
Z cyklusa ›Počasy‹ pochadźacy oratorij załožićela serbskeje artificielneje hudźby Korle Awgusta Kocora (1822–1904) na libreto Handrija Zejlerja (1804–1872) bu w lěće 2000 w Chróšćanskej hali Jednota za předležacy zynkonošak nahrawany. Wuměłski nawod a dirigat měješe w tu- a wukraju připó-znaty a tehdy w SLA z krutym angažementom skutkowacy Ronald Monem.
Solistiski kwartet tworjachu nimo Tanje Donatec (alt) a Stefana Baumgärtela (bas) při Semperowej operje w Drježdźanach skutkowaca Birgit Fandrey (sopran) a tohorunja w Drježdźanach angažowany Wolfgang Theis (tenor). Z nimi tworjachu wulki cyłk sobuskutkowacych w Zwjazku serbskich spěwarskich towarstwow zeskupnjene chóry Budyšin, Meja, Lipa a Bratrowstwo kaž tež chór a orchester SLA Budyšin. Orchestrowa wersija pochadźa wot Jana Bulanka, kiž běše tež cyłkowne hudźbne poradźowanje přewzał.
Bjez dwěla je ›Nalěćo‹ najpopularniši z Kocorowych oratorijow. Wón stwori tutón opus w času wot 2.5.1851 do 15.11.1860. Hižo w přichodnym lěće bu twórba prapředstajena. Serbscy wučerjo, studenća a seminarisća běchu noty w jara krótkim času wotpisawši kopěrowali. Wučer Korla Awgust Fiedler spěwarjow organizowaše a wuwučowaše.
