Wałtoru pó swětkach su se w Serbskem domje pśedstajili nowe knigły z rěda ›Pódstupimske pśinoski k Sorabistice/Potsdamer Beiträge zur Sorabistik‹ nr. 13 z titelom: Von Scultetus bis Wikipedia. Die Konstruk­tion des deutsch-sorbisch/wendischen Gebietes in kartografischen Darstellungen vom 16. bis zum 21. Jahrhundert.

Awtor knigłow jo Měto Nowak, ako jo w Pódstupimje na uniwersiśe mjazy drugim teke geografiju studěrował. Knigły wopśimjeju 310 bokow ze 125 kórtami. Wóni su w nimskej rěcy. Awtor wopisujo, kak su se Serby pśedstajili abo jo se sedleński rum Serbow dokumentěrował we kórtach nimskich a serbskich stawiznarjow abo statistikarjow wšakorakich casow a politiskich wusměrjenjow.

Rezimej awtora jo, až dej se pśecej na zaměr kórty glědaś a pśespytowaś, lěc wugronjenja mógu wěrnosći wótpowědowaś. Wón jo pokazał, až to casy tak njejo. We wjelgin zajmnem pśednosku jo Měto Nowak to a hyšći wjele wěcej wujasnił. Do togo jo dr. Madlena Norberg, wudawaŕka serije, pokazała na wuwiśe Pódstupimskich pśinoskow. Zastupny wjednik uniwersitnego nakładnistwa, Marco Winkler, jo pódšmarnuł, až nakładnistwo w Pódstupimje rad pódpěrujo toś ten za Dolnych Serbow wažny publikaciski rěd. Dalej spěchujo Załožba za serbski lud wudawanje Pódstupimskich pśinoskow.

Po tym, zo běchu so w zašłym lěće zajimcy na 1. łužiskim sympoziju z Krabatom rozestajili, steještej lětsa »plon abo zmij« a »spodźiwna kwětka« na programje. 35 ludźi zetka so wot 13. do 15. junija w Domje tysac hatow w Stróži, zo bychu so z potajnstwom »dawanja a wzaća w serbskich powěsćach« zaběrali a so psychologiskemu wobstatkej zbližili.

Zarjadowar bě znowa Towaršnosć Carl Gustav Jung Sakska z.t. a Domowinska župa ›Jan Arnošt Smoler‹ Budyšin ju zaso podpěrowaše.

Domowinska župa zarjaduje tutón sympozij do wažnych předewzaćow ze serbskim wobsahom w našim přisłušacym Budyskim regionje. Tohodla zajimuje so wosebje za to, kajke potenciale zetkanja a rozmołwy maja, zhromadne dožiwjenja mjez Serbami a Němcami, ale tež chutne roze­stajenja a sprawne diskusije z wěstej tematiku. Dokelž pak lětsa runje w juniju gmejnje Chrósćicy a Malešecy 800. narodniny woswjećištej a so ludźo w tutymaj kónčinomaj na wjacorych zarjadowanjach angažowachu, bě podźěl serbskich wobdźělnikow na sympoziju snadniši hač loni.

Pjatk wječor zetkachu wobdźělnicy sympozija znowa serbsku wuměłču Maju Naglowu, zo bychu swójske začuća a přeća z wuhlom abo z wołojnikom na papjeru skicowali. Sčinichu to pod přewodom zynkow fujary, pastyrskeje pišćałki ze Słowakskeje, kotryž je Jaroslav Pukać wuměłsce wurjadnje přednjesł.

▶ Poradźeny hudźbno-literarny­ wječor­k

Na tak mjenowany »mały format« Serbskeho ludoweho ansambla su zajimcow sobotu, 12. apryla, do Radworskeho »Słodeńka« přeprosyli – krótki drje, ale lóštny to serbski wječork. Hibićiwy komponist Jan Cyž běše sej 13 basnjow Tima Meškanka

wupytał a na swoje wosebite a znate­ wašnje hudźbnje zwobraznił. Program wěnowachu 60. narodninam Tima Meškanka­ a 70ćinam Jana Cyža.

▶ Dojutrowna tradicija w srjedźnej Łužicy

Něhdźe 600 wopytowarjow zličichu bołmončku, 13. apryla, na 30. wikach

jutrownych jejkow w Nowej Łuce. Tam njezaběrachu so jenož z debjenymi wuměłskimi twórbami, ale tež ze zachowanjom serbskeje rěče a kultury. Spočatnje zarejowachu wjesne dźěći »Stup dale« a »Hanamarju«. Po tym rozłoži Kirsten Bejmic jednotliwe dźěle serbskeje drasty.

▶ Dvořákowu twórbu předstajili

Na koncerće Serbskeho ludoweho ansambla pjatk, 11. apryla, we Wojerowskej Janskej cyrkwi zanjesechu spěwarki a spěwarjo chóra SLA zhromadnje z młodym organistom Janom Kralom pod nawodom dirigenta Tvrtka Karlovića Dvořákowu misu w D-dur op. 86

»Lužanská«. Dvořák běše tónle twórbu na próstwu

přećela k poswjećenju kapałki w čěskich Lužanach skomponował.

Pod titulom ›Sorbian Monuments. A Guide to Memorial Sites in Europe, America and Australia‹ je w USA wušła kniha wo serbskich pomnikach w jendźelskej rěči.

Alfons Wićaz, kotryž 24. julija swoje wosomdźesaćiny wo-swjeći, je serbski žurnalist, slawist, prócowar, kulturnik-organizator a iniciator wjesneho a profesionalneho kulturneho žiwjenja.

Wón narodźi so do serbskeje swójby w Radworju. Mać, hospoza, bu z ludowej basnjerku, nan bě wot 1945 hač do 1950 wjesnjanosta gmejny, kotraž słušeše tehdy sobu k najčilišim blečkam politiskeho a kulturneho skutkowanja w Hornjej Łužicy. Swojemu Radworskemu kmótej, kulturnemu prócowarjej Jurjej Wi-narjej napadny, zo młody Alfons rjenje spěwaše – a tuž poda so hólc po štwórtym lětniku do Drježdźan na štyri lěta do chóra Drježdźanskich kapałnikow. Alfons Wićaz chodźeše na serbsku wyšu šulu, nic w bliskim Budyšinje, ale w zdalenym – tež rěčnje zdalenym – Choćebuzu. Maturowaše tam a potom studowaše w Lipsku slawistiku. Normalny to žiwjenski wotběh, njeby-li před slědowacym problemom stał: Dostudowawši 1969 z diplomom njedósta w Serbach dźěłowe městno. Hakle po chwili dźěłaše na polu žurnalistiki. Mjeztym zrały muž studowaše w sydomdźesatych lětach na Lipšćanskej uniwersiće hišće žurnalistiku. Najprjedy skutkowaše jako redaktor Płomjenja, po tym bě redaktor Noweje doby a we wosomdźesatych lětach sta so z prěnim naměstnikom šefredaktora dźenika, kotrymž rěkachu po přewróće Serbske nowiny.

Naspomnjenje Chrósćic w knize Liber Salhusii.

Swj. Ławrjenc na noze kelucha z lěta 1646 (hlej horjeka).

W špihelu swojich swjatych

Lětsa w lěću swjećitej fara Chrósćicy kaž tež cyła wjes swoje 800lětne prěnje naspomnjenje.

Hendrich, kotrehož přimjeno »de Crostiz« lětuši jubilej wopodstatnja, słušeše najskerje k družinje knjezow wot Vesty. Zo Hendrich k ministerialam biskopa słušeše, drje je mjenje prawdźepodobne. W tehdyšim času, jako tak a tak jenož mało pismow mějachu, je to jeničke naspomnjenje tutoho Hendricha. Wot biskopskeho přewodnika pak bychmy tohodla wočakowali, zo jeho husćišo jako swědka we wokolinje biskopa zetkamy.

Aktualne wudaće wědomostneho časopisa Serbskeho instituta Lětopis 71/2024 wopřija zaso rjad přinoškow k aktualnym slědźenjam na polu mjeńšinowych wědomosćow, sorabistiskeho rěčespyta a kulturnych stawiznow, kotrež su so w běhu lěta 2024 online wozjewili.

▶ Wuměłstwowy bus do Ochranowa a wokoliny

Wuměłstwowy bus tež lětsa zaso turu po Hornjej Łužicy jědźe. Stacije busa budu 16. a 17. awgusta 2025 hród hrabje Zinzendorfa w Berthelsdorfje, pohrjebnišćo a muzej za ludowědu w Ochranowje, měšćanski muzej a dwórnišćo w Lubiju kaž tež hrodaj w Krobnitzu a w Hrodźišću. Projekt podpěratej wospjet zaměrowy zwjazk Hornja Łužica/Delnja Šleska (ZVON) a wobchadny zwjazk Hornje Łobjo (VVO). Iniciatiwa Wuměłski bus pěstuje mjez druhim kooperacije z Łužiskim festiwalom a z projektom »Herbstwo Łužicy«.

▶ Wuspěšne knižne wiki za łužiske nakładnistwa

Łužicu prezentowachu na lětušich knižnych wikach wot štwórtka, 27. měrca do njedźele, 30. měrca, pjećo wudawaćeljo. Facit Kamjenskeho Muzeja zapadneje Łužicy, nakładnistwa Guntera Oettela ze Zhorjelca a Budyskeho nakładnistwa Neissuferverlag je hladajo na nawal zajimcow dosć pozitiwny. Stejnišćo Njebjelčanskeho towarstwa »Dowol na kraju w Sakskej«, je tójšto ludźi wopytowało. Woni wabjachu ze swojimi publikacijemi za turistiske atrakcije Łužicy. Tež Ludowe nakładnistwo Domowina je syły ludźi přiwabiło. Na prěnimaj dnjomaj wukopachu so zběrka »Die Lausitz in Reisebeschreibungen des 18. und 19. Jahrhunderts« Uwe Hentschela a knihi wo serbskich jutrach jako faworića publikuma.

Zažnu nazymu 2024 je so team studija LUCIJA prěni raz na puć podał k swědkam časa, kotřiž na zajimawe a čiłe wašnje wo serbskej zašłosći rozprawjeć wědźa. Jich přinoški je sobudźěłaćer LUCIJE Michał Cyž z kameru nahrawał. Z kolegu Janom Breindlom je dotalnych wosom interviewow do něhdźe 100 tematiskich klipow střihał.

Wot lětušich jutrow móže sej je kóždy zajimc na web-stronje www.kalajdoskop.de wobhladać. Nimo na kanalu Youtube šěri so projekt tež na instagramje LUCIJE, wo čož so Franciska Včelichowa stara. Ideju za projekt »kalajdoskop časowych swědkow« bě zrodźił jednaćel SŠT a studija LUCIJE Andreas Ošika, kotryž je 5. februara 2025 njenadźicy zemrěł.

Čemu kalajdoskop słuži? Po puću nowych medijow spřistupnja tež młódšej generaciji dopomnjenki Serbow na po-dawki, kotrež oficialny stawiznopis cyle wosobinsce, cyle subjektiwnje­ ilustruja. Jako tematiske ćežišća su so w rozmołwach wukristalizowali: Serbja za čas nacionalsocializma a wójny, cyrkej, šula a wukubłanje tehdom kaž tež za čas NDR, dźěło a wosobinske wobkedźbowanja hladajo na wobstejnosće, kotrež su za wěstu dobu typiske. Ale tež k našemu časej so někotryžkuli swědk wupraja. Po tutych kategorijach móža so zajimcy na web-stronje rozhladować abo so prosće po wosobach informować.

Chorzów. Muzej-skansen »Hornjošleski etnografiski park w Chorzówje« bě dnja 26. a 27. hapyrleje 2025 druhi króć městnosć za konwent domoródneje kultury SLAVNI.

Tole je najwjetše zarjadowanje w Pólskej, kotrež skića zjawnosć a zhromadnosć přiwisnikam starosłowjanskich, nordiskich a keltisko-german-skich stawiznow a pólskeje ludoweje kultury. Na něhdźe połsta stejišćach skićachu so tematisce přiměrjena literatura a debjenki, mólby, kreslenki, drjeworězby, lěkarstwa z přirody, na słowjanski srjedźowěk wusměrjene drasty a wudźěłki słowjanskeje mytologije.

Na jednej łuce mjez starymi drjewjanymi burskimi chěžemi etnografiskeho parka zaměstnichu so stany za přiwisnikow dawneho słowjanstwa, kotřiž so zdrasćichu kaž Słowjenjo w srjedźowěku. Na předań pak běchu tež serije t-shirtow z wuměłsce načasnje wuhotowanymi wobrazami słowjanskich mytiskich bytosćow, mjez druhim z dźowku wódneho muža, z připołdnicu a z přibohom Swarogom. Na łuce zetkachu so w chłódku štoma awtorki a awtorojo fantastiskich a historiskich romanow ze swojimi čitarjemi. Na jednym z burskich dworow skansena zhromadźichu so prokownicy, mjez nimi nahladna skupina młodych žonow.

▶ Finisaža wustajeńcy a awkcija na dobro młodźiny

Finisaža wustajeńcy plakatow přiwabi sobotu, 01. měrca, zajimcow do »dobreje jstwy« Budyskeho towarstwa Dźěłań dźeń. Plakaty běše spěwy­twórc Paul Geigerzäh-ler w minjenych 20 lětach přewažnje za swójske zarjadowanja zhotowił. Zakónčenje přehladki běše zdobom awkcija wubranych eksponatow. Anekdotisce pozadki wo kóždym objekće podawši, wjedźeštaj Geigerzähler a Florian Kaulfürst po njej. Najbóle požadane běchu wabjenske postery za koncertaj pod hesłom »Wočiń woči – Zhromadnje přećiwo rasizmej a fašizmej«, křidoćišć prěnjeje pokazki na rjad »Hody nimo – Punkrock fever­« a unikatna reprodukcija konterfaja Marje Grólmusec. Pjenjezy přewostaja Budyskemu samo zarjadowanemu młodźinskemu klubej Kurti, kotryž je tuchwilu bjez kruteho domicila.

Wo hudźbne wobrubjenje awkcije-finisaže postarachu so Geigerzähler ze swójskimi spěwami a wjacorymi titulemi skupiny Berlinska dróha kaž tež Jacke Schwarz a Willy Wilson, mjez druhim z akustiskimi wersijemi přinoškow tačele »Witaj«.

▶ Składnostnje jubileja

Chróšćanski wjesnjanosta Marko Kliman a farar Měrćin Deleńk přepodaštaj srjedu, 05. měrca, Budyskemu diecezanskemu archiwej prěnju slěbornu medalju, kotraž je składnostnje 800. jubileja Chróšćanskeje wosady a tamnišeje gmejny wušła. Nimo toho sposrědkowaštaj listowe znamki předewzaća Post modern, kotrež su tohorunja k jubilejej wušli.

Z wutrobu a rozumom

powěsćam słuchać

Přibliženje na psychologiski wobsah powěsćow

čas: pjatk, 13. junija 2025, wot 18 hodź. hač do njedźele,

15. junija, 13 hodź.

městnosć: Stróža pola Budyšina, Dom 1000 hatow (kubłanski centrum biosferoweho rezerwata »Hornjołužiska hola a haty«)

Česćene knjenje a

česćeni knježa,

w starych powěsćach a bajach, swojich figurach a jich dožiwjenjach namakamy wuraz a formu, kotruž dźensniši dźeń »energija«­ mjenujemy. Něhdy pak mjenowachu tole »swětło přirody«. Na Druhim łužiskim powěsćowym sympoziju chcemy so powěsćowym kruham domjacych zmijow »zmij« a »plon­« kaž tež »spodźiwnej kwětce« přibližić.

Kóždy indiwiduum steji před nadawkom, so jako dźěl kruha dawanja a branja zapřimnyć a wobě róli zabrać. Wobjednane powěsće skića nam pokiwy, kak móže jednotliwc z tutymi mocami wobchadźeć.

Přeprošamy Was tuž na fachowe přednoški, na zhromadnu wuměnu a trochu towaršliwosće.

Smolerjec kniharnja přihotuje sobotu za nas knižne blido z literaturu wo sympoziju.

wědomostny přewod:

towarstwo Carla-Gustava-Junga

Sakska z.t.

organizatoriske:

▶ Wustajeńca w Choćebuskej Lodce

»Akwarel – guslowanje ­wjelerakich technikow« rěka lětuša prěnja wustajeńca, ­kotruž wotewrichu štwórtk, 31. januara, w Choćebuskej Lodce. Wona wopřijima mólby Picnjanskeho wuměłca a wučerja molerstwa Hansa Müllera. Mjez něhdźe 50 ­hosćimi wernisaže běštej ­ tež jeho šulerce Marianne Wendlandowa a Antje Koßmagkowa.

▶ Jubilejny zapust najwjetši był

Dohromady 127 porow je so spočatk februara w błótowskej Nowej Niwje na jubilejny 150. zapust zhromadźiło. Cyłu hodźinu traješe, doniž njeběchu so posledni za obligatoriski skupinski foto na hoberskich róštach zesydali. Z wobrazom zdobom dokumentuja, zo je Zapust w Nowej Niwje najwjetši po wšěch Błótach. Mjez wobdźělnikami běchu tež drastowe towarstwa susodnych wsow a bywši wobydlerjo. Tući běchu jeno zapusta dla z Hamburga, Berlina a samo ze Šwicarskeje domoj přijěli. Slědowaše přećah po wsy. Dołheho swjedźenskeho ćaha dla trjebachu lětsa dwě dujerskej kapale. Swjedźeń skónčichu z rejemi w hosćencu.

▶ Hotuja so na wulki wustup

Znowa wožiwjeny chór Čornochołmčanskeje nałožkoweje skupiny Krabat přihotuje so na prěni wulki wustup. Kónc meje mjenujcy chce ćěleso Krabatowemu młynej hudźbnje k 20. narodninam gratulować. Pod nawodom Kerstin Lieder zwučuje ně­hdźe 20 spěwarkow a spěwarjow stajnje póndźelu w tamnišim Frenclowym domje.

Na zachopjeńku mójeje zaběry z wuměłstwom stojtej žywjenje a statkowanje českego wuměłca-ludowědnika, zběrarja ludowych spiwow wšyknych słowjańskich narodow Ludvíka Kuby, kótaryž jo wózjawił w 16 knigłach »Slovanstvo ve svých zpěvech«, mjazy nimi serbske spiwy. Wšako som studěrował w swójom casu klasisku muziku, spiw w Drježdźanach. A ako­ som se pó 1990 z Barlinja domoj nawrośił, som se zaběrał z dalšnym cyklusom Kuby, kótaremuž se groni »Slovanstvo ve svých obrazech«, tóś tu wuměłsku dokumentaciju jo wón jano ze Serbami – z wěcej ako 100 wobrazami – wugótował. Wuspěšna wustajeńca jogo łužyskich wobrazow 1922/23 w Praze jo pógóniła słowjeńskego mólarja Ante Trstenjaka, do Łužyce woglědaś. A generaciju pózdźej běšo to česka mólaŕka Alena Čermáková, kótaraž jo how pó stopach a motiwach wósebnje Serbowki mólowała a je na jadnoraznu wašnju do nimjernosći zapisała. Teke z tyma wobyma mólarjoma – a někotarymi dalšnymi – som se zaběrał a som teke dotychměst njeznate wobraze namakał. Někotare tych wobrazow som mógał nakupiś a z pomocu serbskeju muzejowu jo se raźiło, te wuměłske twóŕby we wustajeńcach pśed­stajiś. Chóśebuski Serbski muzej jo wobraze Čermákoveje z prědnym takim katalogom pśedstajił a jo mógał ceły cyklus Łužyce ako dar a ako­ nakup pśewześ. K zaběrje z wuměłstwom słušaju narskosć, pytanje za kontaktami, teke gluka a młogi raz pomaga tebje pśipad. Tak som w interneśe namakał figuru serbskego brašku z Mišnjańskego porclina. To som napisał swójomu staremu pśijaśeloju, fachnikoju serbskego wuměłstwa dr. Alfredoju Krawcoju. Wón jo mě wótegronił, až to njejo móžno, wón wó tom nic njewě. A weto jo se namakało dogromady pěś serbskich figurow a wóni su słušali do wobšyrneje zběrki dogro­mady 25 narodnych respektiwnje ludowych drastwow Nim­skeje, kó­tarež jo wuměłc Hugo Spieler nacerił. Teke toś ta zběrka jadnoraznych eksponatow ­běšo w Serbskem muzeju Bu­dyšyn wustajona.