Žałujomy wó znatego fotografa Gerda Rattei, kótaryž jo 9. maja 2026 w Chóśebuzu zemrěł. Wón jo był 89 lět stary a zawóstajijo swóju žeńsku Gudrun, dwě źowce, tśi źiśiźiśi a tśi źiśi tśeśego naroda.

Gerd Rattei jo se 12.12.1936 w Chóśebuzu-Strobicach naroźił a jo cas žywjenja na serbski póchad swójeje mamy a stareje mamy z Njabožkojc we Błotach gjardy był.

Pó šuli a wuwucenju ako mólaŕ pśi wabjeńskej agenturje DEWAG w Chóśebuzu jo źěłał ako ciwilnje pśistajony mólaŕ pismow pśi Ludowej armeji. Slědowało jo pśistajenje pśi Kulturnem zwězku NDR w Chóśebuzu, źož jo mjazy drugim za źěło fotowych kupkow zagronity był. Sam jo pśewzeł nawjedowanje fotoweje kupki w domje NVA w Chóśebuzu. 1961 jo zachopił źěłaś ako fotograf pśi DEWAG w Chóśebuzu a jo wóstał až k jeje rozpušćenju 1990 pśistajony. Legendarne z togo casa su jogo fotografije głažka běłowóźańskich a derbnjańskich głažkarnjow.

W lětach 1967 do 1971 jo absolwěrował dalokostudium za fotografiju pśi Wusokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku. Gerd Rattei bu cłonk Zwězka twórjecych wuměłcow NDR. W samskem casu jo był teke cłonk Centralneje komisije za fotografiju pśi kulturnem zwězku NDR. W lěśe 1975 jo z fotografom Klausom Endlerom iniciěrował w Pódstupimje wustajeńcu AKT & KRAJINA, kótaraž jo se k jadnomu wjele woglědanemu rědoju wustajeńcow w NDR až do lěta 1991 etablěrowała. W běgu wjele lět jo za Domowniski muzej w Dešnje wugótował pśepšosenja a plakaty. Tejerownosći jo wjele lět wusko ze Šulu za dolnoserbsku rěc a kulturu gromadu źěłał. Fota w katalogach k wustajeńcam, ale teke w zběrkach a muzejach, w Nowem Casniku, Płomjenju a kalendarju Stog wóstanu.

a »Za Kamjencom za horami ...«

Nimale wšitke medije, a to nic jenož w Němskej, su 30. apryla wo smjerći wuznamneho molerja a rězbarja rozprawjeli a při tym jeho wobšěrnje wuměłske skutkowanje česćili.

»Ze smjerću Georga Baselitza zhubi tworjace wuměłstwo jedyn z najswojowólnišich hłosow, kotryž bě je přez lětdźesatki formował a druhich wědomje njepřijomnje wužadał. Jako radikalnje myslacy a wospjet prowokowacy wuměłc je wón porjadk a zaznaće wobraza bytostnje »na hłowu stajił«. [...] Georg Baselitz bě swětowy wuměłc ze Sakskeje. Za Drježdźany a Statne wuměłske zběrki (SKD) bě wón wjele wjac hač wuznamne mjeno našočasneho wuměłstwa. Wón bě wuměłc, kotrehož twórba bě ze zažneho zetkanja z Drježdźanskimi zběrkami sobu wušła. Přez lětdźesatki wón tutón zwisk stajnje zaso wobnjowješe – kritisce, swojomyslnje, wužadujo a wulce produktiwnje. [...] Žarujemy wo wuměłca, kotrehož twórba je naše zrozumjenje wo wobrazu trajnje změniła. Jeho zwisk z Drježdźanami a ze Sakskej wostawa dźěl tutych stawiznow.«1

Tak so Statne wuměłske zběrki Drježdźan z wuměłcom, molerjom a rězbarjom w zjawnym wozjewjenju rozžohnuja, kotryž je lětsa 30. apryla w starobje 88 lět zemrěł.

K 100. posmjertninam serbskeho prócowarja Wojerowskich stron

Župa »Handrij Zejler« spomina lětsa we wobłuku swojeho projekta »Via Sorabica HoyWoj« na wusahowacu wosobinu serbskich stawiznow města Wojerec. Dnja 13. julija 1926 zemrě we Wojerecach knihićišćer, wobsedźer ćišćernje, redaktor a serbski prócowar kaž tež angažowany měšćan Awgust Lapštich.

Serbski pochad

Friedrich August Lapstich, serbsce Bjedrich Awgust Lapštich (w serbskich medijach druhdy tež Lapsyk pomjenowany abo Lapstich), narodźi so 5. oktobra 1862 we Wulkich Ždźarach. Jeho ródna wjes mjez Wojerecami a Rakecami běše w tamnym času ryzy serbska, wjesna wobchadna rěč bě serbšćina. Muka registrowaše w gmejnje Wulke Ždźary dwójce serbske swójbne mjeno »Lapsk – verdeutscht Lappstich«. W šuli skutkowaše hižo wot lěta 1844 sem horliwy Serb Jan Mrózak (1816–1895) jako wučer, kotryž bě swojeho šulerja Lapšticha zawěsće w narodnym zmysle wobwliwował. Wuchodźiwši ludowu šulu poda so Lapštich jako wučomnik do Wojerec, zo by tam powołanje pismikistajerja a ćišćerja nawuknył.

Pismikistajer, knihićišćer, nakładnik a wobsydnik ćišćernje

Wukubłanje absolwowaše w ćišćerni Serba Gustava Wencla, kotraž w dobje 1874 do 1887 we Wojerecach eksistowaše. Tam přiswoji sebi kmanosće stajenja a ćišća knihow a nowin w němskej a serbskej rěči. Wencel jako sobustaw Maćicy Serbskeje młodeho Lapšticha prawdźepodobnje do směra narodneho angažementa za Serbstwo pohnuwaše. Zakónčiwši wukubłanje nastupi dźěło w Lubiju a bě samo wěsty čas jednaćel tamnišeje ćišćernje. Nawróćiwši so do Wojerec wukmanješe so jako pismikistajer a ćišćer w ćišćerni Wencla a wot 1887 sem w čisćerni Oscara Henčla. W ćišćerni Henčla zběraše Lapštich nazhonjenja nastupajo redakciju, stajenje, ćišć a wudaće němskich a serbskich nowin. Henčel bě mjenujcy wudawaćel němskeje regionalneje nowiny »Hoyerswerdaer Kreisblatt« z hamtskimi wozjewjenjemi a njehamtskim dźělom. W njej buchu nawěški překupcow druhdy dwurěčnje abo samo jenož serbsce wozjewjene, přeprošenja Wojerowskeho serbskeho burskeho towarstwa zasadnje jenož w serbšćinje. Dale ćišćeše Henčel »Bramborski Zaßnik« a hornjoserbski »Mißionski póßoł«.

Hanzo Mrosk z Trjebina njeboh

Hanzo Mrosk jo był mój pćijaćel. Ći njom na dwórje, ho tom cyglowem twarjenju, som wjele raz sejdźeła a se jogo za Slěpjańskimi słowami a sadami hoprašowała, se serbski hulicowała a z nim jogo dobry zelony tej z mjodom piła. Ći tom jo mi wótere ze swójogo žywjenja pójedał.

Narodźił jo se Hanzo Mrosk 27. septembera lěta 1933 w Trjebinje. Doma su měli wyršoft, rjane krowy a wjeliku pcołnicu. Dyž jo ćišeł do šule, da njejo mogł němski, ale te wěkše dźěći su jomu pomagali. Šo by było dobrje, dyž njeby była ta wójna, což jo pregowała Hanzowe dźěćetstwo a jogo młode lěta. Gusto jo pójedał wót togo, kak su w nalěće 1945 słyšali tu kanonadu ći Nysy, což jo někak 20 km prec, ješći až domoj do Trjebina. A tež wót lěgwa wójakow, což jo było něco sto meterow wót Mroskoc dwóra zdalone, wót flichtowanja a wót zrudnych dolabowanjow ho powójnskem casu jo hulicował.

Dyž jo był ze šule, jo Hanzo Mrosk doma na wyršofće dźěłał, kaž to jo pjerjej było. Ale pón jo ćišła ta LPG, toć jo chójdźił na tśi lěta do Běłeje Wódy na pówołańsku šulu, dźož jo se ćigótował na dźěło hako huchowański sanitetar. Ćez lětdźesetki jo pón pó cyłej Łužycy jězdźił a jo ludźom był znaty hako »ten, což tu sanku wódźi«.

»Wón mjez nětčišimi serbskimi nowinarjemi najdlěje nowinari«, piše Hubert Žur w knize »Komuž muza pjero wodźi.« Tele słowa su z lěta 1977, jako měješe Cyril Kola – wo nim so jednaše – hišće połdra lětdźesatka jako šefredaktor Rozhlada před sobu.

W lěće 1927 rodźeny publicist lětsa zemrě dnja 24. małeho róžka. Naju redaktorske puće su so husto chcyjo-nochcyjo křižowali: Wón wot lěta 1970 hač do 1992 šefredaktor kulturnopolitiskeho časopisa Rozhlad a ja wot 1973 hač do kónca 1990 šefredaktor serbskeho dźenika Nowa doba, běchmoj zwjazanaj jako načolnikaj Domowinskeju organow. Čas běše doba politiskich, jara wažnych kulturnopolitiskich łamkow. Zasahowanje stata 1976 do kulturnych a wuměłskich naležnosćow, wot 1985 doba pjerjestrojki a glasnosće a nic naposledk změna politiskeho systema we wuchodźe, zwjazana z njemało njeměrom w serbskej kulturnej scenje.

Žiwjenski puć hač k docpěću wyšiny žurnalistiki njebě za redaktora Cyrila Kolu runy, bě skerje wobćežny, dokelž njeběchu tute lěta a hižo čas jeho młodosće jemu přihódne byli. Wuchodźiwši šulu w ródnej wsy Radworju nawukny wot lěta 1942 hač do 1945 w měsće, kaž wjesnjenjo Budyšin mjenowachu, powołanje molerja. Poslednje dny wójny jeho hišće do Wehrmachty tyknychu, kaž zwjetša wšěch hólcow jeho generacije. Wójna bě so skónčiła, tak zo so Cyril Kola po třoch měsacach domoj nawróći. Štóž njeje wony zahubny čas dožiwił, njemóže sej předstajić, što to rěkaše. Wšědny chlěb sej zasłužić bě ćežko. Wupuć za mnohich bě wućek z Łužicy, hdy by to tež smjerć bolało a jim so za domiznu styskało. 1946 dźěše Cyril Kola do bliskeho čěskeho Varnsdorfa, zo by sej z molerskim dźěłom swój chlěb zasłužił. Za dwě lěće, po politiskim přewróće w Čěskosłowakskej, so domoj nawróći.

Reinhard Natuš (1930–2026) jo był wuznamny a pśipóznaty domowniski slěźaŕ serbskego póchada a rozpalony wobgóspodarjowaŕ Wejsnego muzeja Zakrjow w Baršću-Zakrjowje. Wón jo pśez lětźasetki sobu pregował regionalne stawizniske a kulturne źěło swójogo regiona a se njewomucnje zasajźował za zachowanje a pósrědnjenje lokalnych serbskich stawizniskich tradicijow. Mimo togo jo wón měł njewšednu praktisku bliskosć k stawiznam: Wjele z tych w muzeju prezentěrowanych objektow jo wón sam zgromaźił, dokumentěrował abo restawrěrował. Jogo rucnikaŕske zamóžnosći su byli mimoměry wužytne za zdźaržanje historiskich pśedmjatow wšednego dnja na jsy, domacnych rědow a meblow a twaŕskich detailow.

Ako wejsny chronist, filatelist a ludowědnik jo Reinhard Natuš se pśiwobrośił cas žywjenja pśeslěźenju wejsnego wšednego dnja, serbskeje kultury ako teke regionalnym stawiznam swójeje dolnołužyskeje domownje. Jogo wobšyrna zběrka twóri jědro wejsnego muzeja, kótaryž jo wón zarědował w něgajšnem bydleńskem domje swójeju pśichodneju starjejšeju. W někotarych rumnosćach wustajeńce jo prezentěrował originalne historiske wopisma z wejsnego žywjenja, mjazy nimi bydleńske a kuchnine rědy, historiske šulske materialije, serbske drastwy blišeje wokoliny ako teke fotografije ze jsow. Wósebnje drogotne jo jogo slěźeńske źěło w tych stronach, kótarež su do togo lěbda wuslěźone byli. Pśez swójo njewomucne zasajźenje jo wugbał wuznamny pśinosk k dokumentaciji serbskich a słowjańskich nałogow.

»Mějach jónu són. Widźach so hižo zjednoćena z tym, kotremuž moja wutroba słušeše. Wón ju zacpě, a ja sym dołho hižo nawuknyła tute zbože za zańdźene wobhladować, a wutroba je so spokojiła, tola třepota před tym časom, hdyž budźe wón druhej słušeć... My mamy so z cyłej prócu a mocu za to starać, zo bychmy knjejstwo na nas samych dóstali...«

Tute linki sćele Herta Wićazec (1819–1885) – prěnja serbska ludowa basnica – z listom 6. januara 1850 přećelej Janej Bohuwěrej Mučinkej (1821– 1904). Napisała je tehdy 31lětna tutón són dwě lěće młódšemu wučerjej. Zeznałoj staj so wonaj w času předměrca lěta 1841 a staj sebi listy a basnje pisałoj. Wona podpisa je z jasnym předmjenom a wón pod pseudonymom Horisław. Wobaj staj swoje poetiske dźěła w němskej a serbskej rěči pisałoj a wozjewiłoj. Wot Wićazec su dwanaće basnjow a šěsć prozaiskich spisow znatych. Tež hdyž su z jeje pjera mjenje basnjow hač wot jeje tehdyšeho přećela znate, je tola dóstała w rjedźe Serbskeje poezije 1993 (čo. 32) zběrku, kotruž je Róža Domašcyna zestajała.

Basnjow Horisława je we woběmaj rěčomaj wjac. Jenička zběrka, kotraž so jeho basnjam poradźi, je němskorěčna ›Knospen, Blätter und Blüten‹ z lěta 1898. Mučink, młody wučer, běše w času narodneho wozrodźenja towaršnostnje aktiwny, słušeše k załožerjam Maćicy Serbskeje a podpěrowaše němske a serbske towarstwowe žiwjenje. Wulce wobkedźbowanu twórbu ›Hribowčenjo abo politiske powědančko z nětčišich časow‹ je jako 28lětny spisał. Z wozjewjenjom pak njeměješe jenož wjeselo, wosebje hladajo na reakciju swojeje wyšnosće. Ze zmandźelenjom J. B. Mučinka z Julianu Dammec (pochadźacej z Königsteina) 1854 so wšón kontakt mjez njom a Wićazec po třinaće lětach raznje skónči.

W kóždym času su so basnicy z tutej temu zaběrali. Myslmy jenož na literaturu předměrca (někak wot 1825–1848).

W tymle času je Herta Wićazec (1819–1885) basniła.

Je wo čłowjeku a jeho počinanjach rozmyslowała. Wo jeho skutkowanju w času a stwórbje. Jedna z jeje najlubšich knihow bě roman ›Paul a Virginie‹ wot Jacquesa-Henrija Bernardina de Saint Pierre. Wo nim je ze swojimi najblišimi čłowjekami rěčała.

Kniha jedna wo zalubowaneju, skoro hišće dźěsći, kotrejuž zbožo wobstatk nima, činitosće čłowjekow dla. Nimo toho wopisuje awtor paradizisku přirodu kupy Mauricius.

Lubosć k blišemu, boža lubosć a přiroda dominuja literarne dźěło Herty Wićazec.

Prěnje teksty, basnje a basnisku prozu, napisa němsce w stilu rowjenkarki Bettiny von Arnim (1785–1859). Jako přikładaj mjenuju tu jenož jeje basnisku prozu ›Die verwelkte Rose‹ a wot Bettiny von Arnim baseń ›Eros‹, w kotrymajž wobě basnicy na přikładźe rozkćěteje róže wo byću přemyslujetej. Herta wotewri tematiku hladajo na časnosć.

»... denn du warst nur ein Bild und Gleichnis eines tieferen Sinnes, Schmuck der ganzen endlosen Natur: Umhüllung!«

Tehdy njebě hišće samozrozumliwe, zo přisteji žonam samsne kubłanje, kaž mužam. Herćina poezija je wo wjele wjace hač ludowe hrónčkowanje, wosebje na polu lyriskeje prozy. W powědce ›Čłowjek w stwórbje‹ z lěta 1851 je basniske wobrazy namakała, kiž skutkuja přez časy. Haj, zda so, jako był tekst dźensa napisany. W serbskorěčnej literaturje je to wažny dokument.

Wón běše najwuznamniši němskorěčny spisowaćel dwaceteho lětstotka, literarny ženij. Z nami je wón trochu zwjazany přez to, zo je skoro cyłe swoje žiwjenje w nam lubej Praze bydlił, mjez druhim je tam w domčku na Zlatej uličce swoje dźěła tworił. Wo Praze je raz rjekł, zo wona jeho njespušći. Wo swojej rěči praji wón: »Němčina je moja maćeršćina, ale čěšćina je mojej wutrobje bliska« a podpisał je husto z »František Kafka«. Wo jeho wuznamje swědča dohromady 27 biografijow. Najnowša z nich je lětsa wušła: Rüdiger Safranski »Franz Kafka – Um sein Leben schreiben«, Mnichow 2024. Na nju so w slědowacym hłownje złožuju. Jeho žiwjenje njeběše lochke: Wón běše Žid a w dalokej měrje němsce socializowany, štož jemu čas žiwjenja z konfliktom běše, runje tak kaž poměr k swójbje, žonam a wězo rozestajenje z towaršnosću.

Wón chcyše swoje žiwjenje cyle pisanju wěnować a praji wo sebi: »Nimam literarny zajim, ale wobsteju z literatury, njejsym ničo druhe a njemóžu ničo druhe być.« Najebać to, je Kafka čas žiwjenja dźěłał, mjenujcy za zawěsćernju Arbeiter-Unfallversicherungsanstalt für das Königreich Böhmen w Praze – Úrazová pojišťovna dělnická pro Čechy v Praze – a to tak derje, zo jemu dołhe dowole za hojenje dowolichu, hišće lěto do jeho smjerće bu wospjet powyšeny. Wšo to a wěsta hłubokosć a ćežkosć charaktera, chabłaca strowota a jara wulka čućiwosć běchu žórła jeho produktiwnosće. Safranski pisa: »W jeho bjezporočnej prozy špiheluja so bjezdna 20. lětstotka: totalitarne wohroženje a přemóženje, metafyzika we wokomiku pozhubjenja, samotnosć na sebje samoho wróćo wrjesnjeneho jednotliwca, ale tež eksistencielna spjećiwosć a zakryta komika bjezwupućnosće.« To klinči chětro zašmjatane, ale Safranski wupraja tu runje to, štož sym tež začuwał, jako sym twórby Kafki čitał.

Nadpismo so cyle derje hodźi, hdyž chceš wo tutym čłowjeku a jeho hudźbje pisać. Jako wo serbskim komponisće Juru Mětšku přemyslowach, přińdźechu mi tute w hudźbje hromadźe słušace zapřijeća nadobo do myslow a wosebje »ćišina« pokaza mi tu njewočakowanu perspektiwu.

Kak přińdu nětko jenož na pozdatnje wotchilacy wobraz honjaceje kóčki?

Wšako Mětšk – hdyž tež zwěrjata rady mějo – z mojeje wědy žanu wuraznu afinitu k tajkej družinje somoćanych packow njewobsedźeše. Mi pak něšto přirunajomneho tu napadny: Hdyž kóčka na hońtwje je, njedawa ničo, štož móhło ju wot wotpohladneho zaměra, jeje wočakowaneho popada, wotwjesć. Jeje ćišina, jeje – haj – prosty pohlad je wuraz najwyšeje koncentracije.

Z čimž bych pola komponista Jura Mětška był. Ničo, ale tež scyła ničo njemóžeše jeho wot swojeho »popada«, tworićelskeho tworjenja, wotwjesć. Jeho wola a wězo zamóžnosć znaještej jenož jedyn puć: najkrućišu koncentraciju na formu, strukturu, zwuki a harmonije, na »wotsłodźenje« instrumentowych zynkow samych abo w jich wotměnjacym zjednoćenju. Tute dźěła na twórbje běchu trěbne, zwjazane z wonkownej ćišinu. Přetož hakle tajkeho razu staw, wotewěra komponistej puć. Jenož tak poda so jeho fantazija do swětow, w kotrychž so, jeho woli wotpowědujo, porjadk tworja, hdźež so kóždy detail wobhladuje, přepytuje a potom wuhotuje. Tu namaka so hłubokosć hudźby, wot Mětška zhotowjena. Tu, hdźež ničo a nichtó swoje wuspytanje, kombinowanje, namakanje, zaćisnjenje a skónčnje postajenje pokročowanja jeho dźěła njemyli. A takle njewobćeženy, ma jeho bjezhranična fantazija tu rum, so kaž wuswobodźena wužiwić a swoje kompleksne zwukowe swěty natwarić.

Z Jurom smej pšawidłownje listowałej poł lětstotka, tak jo se nazběrało pśi mnjo wjelika mań jogo dopisow (jadna se wó licbu pśisamem šesć stow). Pśez te listy móžoš slědowaś jogo žywjeńskej droze, twóriśelskim wótrězkam, strowotnemu wuwiśu, póśěgam k drugim wósobam abo radosćam a tužycam wónakego dnja. W nejwětšej měrje pak jadna se wó docysta wósobinsku wuměnu mjazy nama. Dla wobšyrnosći materiala som wubrał jano krotučke wurězki, kenž se w głownem póśěguju na Jurowe muzikowe statkowanje.

12-VII-1973

Kaž tuchwilu steji, móžu do Drjowka přińć. [...] Štož koleso nastupa, njewěm, hač je móžno, tute z ćahom sobuwzać. [...] Na kóždy pad bych za to był, čas w Delnjej Łužicy potom tak efektiwnje kaž móžno wužiwać, zo bychu so naše »slědźerske« wotpohlady tež wšitke dosć derje dopjelnili! [...] sym wjesoły [...], zo budźe Měto [Pernak] pódla.

13-IX-1973

Sćelu Ći zdobom w tutom lisće Twój zapisk tekstow z pućowanja po Delnjej Łužicy wróćo. Bohužel njejsym dotal składnosć měł, z tutym materialom dźěłać [...]. Sobotu, dnja 1.9.1973 wutwori so w Budyšinje nowy kruh młodych serbskich hudźbnikow, hdźež mam jako předsyda fungować.

4-XII-1976

Dźensa popołdnju wopytach tež skrótka Rawpa, kiž so jara přez moje wobjednanje jeho »Metamorfozow« wjeseleše. Bě to tón raz wosebje zajimawa rozmołwa [...].

Zrudna powěsć je do Serbow dóšła, zo je historikarka prof. dr. Libuše Hrabová, kotraž je swoje dźěło srjedźowěkowskim stawiznam a wosebje Połobskim Słowjanam wěnowała, zemrěła.

Hižo jako šulerka zajimowaše so za słowjanske stawizny, znajo ideje a pisma Jana Kollára, čitajo literaturu, kaž epos Svatopluka Čecha »Dagmar« (čěsku rodźenu Marketu Přemyslovnu) a historiski roman »Gero« Aloisa Jiráseka, zeznajo so ze stawiznami domizny.

Swój powołanski puć zahaji Libuše Hrabová, 2. oktobra 1928 w Ostravě rodźena, na uniwersiće Palackeho w Olomoucu a nastupi tam swoju akademisku karjeru. Hižo z młodych lět wobdźěli so na wuspěšnym natwarje a rozwiću fakulty.

Kónc 60tych lět prócowaše so wo socialne reformy na wukubłanišću, wuslědk pak běše, zo so z politiskej změnu po 1968 ze zastojnstwa pušći. Dokelž běše jej dalše pedagogiske wuwučowanje zakazane, da so jako bibliotekarka we Wědomostnej bibliotece w Olomoucu přistajić, doniž so we 80tych lětach do renty njepoda.

Bórze po padźe komunizma pak nawróći so L. Hrabová na katedru z profesuru a so dalše dwě dekadźe wuspěšnje swojemu wukubłanskemu a slědźerskemu dźěłu wěnowaše.

W swójom 95. žywjeńskem lěśe, jo dnja 22. nowembra 2023 domowniski slěźaŕ Walter Jacobs ze jsy Grebs-Niendorf (wokrejs Ludwigslust-Parchim, kraj Mecklenburg- Pśedpomorska) wumrěł. Wón jo był nejstaršy cłonk towaristwa Wendischer Freundes- und Arbeitskreis e.V. (wokrejs Lüchow-Dannenberg, Dolnosakska). Jogo wósebny zajm jo se wusměrił na rane słowjańske stawizny jogo domownje. Publikacija Waltera Jacobsa »Die Wenden zwischen Elde und Sude« jo wušła w dwěma nakładoma 2008 a 2020. »Žycym sebje, až toś ten nowy nakład wěcej bergarjow pógnujo, se zajmowaś a angažěrowaś za stawizny swójeje domownje abo jsy«, jo wón gronił pó drugem wudaśu knigłow.

Wjele gósći jo wón wjadł pó derje wuchowanych pówóstankach w lěśe 809 zniconego starego groźišća »Menkendorfer Burgwall« ako teke pó tej pódla njogo w originalnej wjelikosći stajonej rekonstrukciji źělow teje pjerwjejšneje twardnice Obodritow. Pó Menkendorfje pomjenjony typ daloko rozšyrjoneje srjejźowěkoweje keramiki pódšmarnjo něgajšny wósebny wuznam sedlišća obodritskich Słowjanow w pódwjacornej Mecklenburgskej.

Domowniski slěźaŕ W. Jacobs jo namakał swój slědny wótpócynk dnja 16.12.23 na kjarchobje w Grebsu.

Lětsa spominamy dnja 13. pražnika na 100. posmjertne narodniny swěrneho přećela Serbow a Słowjanow dr. Kowalewskeho z Łuchowa (Lüchow) we Wendlandźe.

We swojim powołanskim žiwjenju jako gymnazialny wučer, jako dołholětny měšćanski archiwar kaž tež jako čestnohamtski předsyda regionalnych towarstwow za starowěkowe slědźenje, za zdźerženje kulowcow w Hannoverskim Wendlandźe a za organizowanje naročnych kulturnych zarjadowanjow (Kulturring) skedźbnješe přeco na słowjanske stawizny tuteje kónčiny a chcyše wobydlerjam tute drohotne kulturne herbstwo zbližić. Na přikład staraše so wo to, zo so tykowany statok tamneho burskeho chronista a wjesnjanosty Johann Parum Schultze wobchowa a do muzeja kulowcow w Lübelnje přesadźi. Zestaji w lěće 1991 ludowe wudaće historisce jónkrótneje chroniki Wendlanda z pjera tutoho muža, kotryž bě w prěnjej połojcy 18. lětstotka jedyn z poslednich rěčnikow drjewjanopołobšćiny. Tuta zapadosłowjanska rěč bě do toho wobchadna rěč wjesnjanow w typiskich kulowcach tuteje kónčiny na lěwym resp. zapadnym boku Łobja, byrnjež njeje ženje pisomna rěč była.

Dnja 4. měrca 2023 jo wujšło nowe wudaśe pólskego casopisa PISMO FOLKOWE (»Pismo Folkowe« 2022, nr. 162 (5)). W njom jo wózjawjone rozgrono ze serbskim ludowym wuměłcom a póbratšom knězom Helmutom Kurjom z Blunja. Som śišćane wudaśe casopisa dostała a ned z postom na Helmuta Kurja wótpósłała. Wěm wót jogo źowki, až jo wón mógał jo sebje hyšći woglědaś (nic cytaś, jano wiźeś) a se wjaseliś. Wósebnje jo se jomu póglědnica z naju synkom w slěpjańskej narodnej źiśecej drastwje spódobała, kótaruž smy do lista pśidali. Wałtoru, dnja 13. měrca 2023, jo wuznamny fachnik serbskich drastwow a nałogow wórjejskich stronow z našogo swěta wótejšeł.

Ja a mója familja znajomy kněza Kurja južo dłujko. Pśed lětoma smy se w Ptačecach pó drastwowej namšy pśi kafejpiśu pód gołym njebjom pśijaznje rozgranjałej. Wón jo se wjaselił, až mój muž a ja smej měłej połteralětnego synka w slěpjańskej drastwje za małych gólcykow woblaconego. Łoni jo nam Helmut Kurjo dał góźbu za rozgrono a woglěd w jogo priwatnem muzeju. Smy jomu do Blunja woglědali na śopłem a słyńcnem dnju, gromaźe z mójim cłowjekom a naju synkom.

Luby źĕk Wam, cesćony kněz Helmut Kurjo, za zajmne zmakanja a rozgrona, za Wašu góspodliwosć a wótwórjonu wutšobu. Wjaselim se, až jo mój syn Was teke wopóznał a chylu z Wami gromaźe grajkał. Wóstanjośo njezabyty pśez Wašo statkowanje ako póbratš a angažěrowany serbski luź.