Měrana Cušcyna

basnica w Budyšinje

Róža Domašcyna, W času zeza časa, Budyšin: LND 2019, 116 str.Róža Domašcyna basni serbsce, němsce a w mjezyrěčach. Publikuje lyriske a prozowe teksty, přebasnjenja, dźiwadłowe hry, eseje k fotowym zwjazkam, wuměłskim kniham a wustajeńcam.

Loni w nazymje wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina jeje mjeztym šesta serbskorěčna zběrka »W času zeza časa«. Runja titulej prěnjeje zběrki z lěta 1990 »wróćo ja doprědka du« hodźi so nimale 30 lět pozdźišo znowa wěsty paradoksny woznam wučitać. Prepozicija »zeza« steji tu we wobsahowym zwisku ze zapřijećom časa. Wěcy, zjawy, podawki abo jednanja so do časa zarjaduja, runočasnje pak jewi so wzdaće konkretneho časa a podaće do relatiwnosće.

Lětsa w meji a juniju wotmě so we­ wuměłskej galeriji FLOX w Korzymju interaktiwny a interdisciplinarny projekt »sćin – žiwjenje« (»Schattenseiten – Leben«). W srjedźišću steješe wobchadźenje z depresiju, melancholiju abo zrudobu, zdobom pak tež woznam zboža a wjesela we wšědnym žiwjenju. Zhromadnje z wuměłcami wuměnjachu so nje- a potrjecheni z lěkarjemi, politikarjemi a wědomostnikami. Wobstatk projekta běchu dźěłarnički na šulach, hudźba, reja, tworjace wuměłstwo a literatura.

Na žurli galerije čitaše 21. ju­nija Róža Domašcyna před ně­hdźe 30 wopytowarjemi ze swo­jich basnjow. Wona złožowaše so při tym na teksty, kotrež so z konfliktami, njedorozumje­njom, bolosćemi a smjerću ro­ze­stajeja. W nich rěči so wo sćinach w čłowjeku, wo jeho chabłanju a zamjezowanju.

Twórby basnicy tworjachu zakład za mjezynarodnu rejowansku performance »Coherence«, kotraž so čitanju přizamkny. Koprodukciju Naway Company a TanzArt z Kor­zymja nawjedowaše šwicarska cho­reografka Natalie Wagner. Šěsć rejowarkow předstaji w intensiwnych wurazowych pohibach ćěła napjatosće čłowjeka w skupinje. W pulsowym rytmusu rejujo zwuraznjachu po­moc­­liwosć, bliskosć a kedźbnosć abo njeakceptancu, zda­lowanje a wotpokazanje, štož zdźěla ze sylnej mimiku po­twjerdźichu. Rejwarki předstajichu swoju performance we wuskim zwisku z přihladowarjemi, kiž wokoło nich w kruhu sedźachu. Za publikum bě to zajimawe a jimace dožiwjenje z njewšědnej wuměł­­skej kombinaciju reje a ly­riki.

dołha noha je

prjedy hač słowa

swój puć nóžkuja

a něšto wušne na nohi stajeja

potom móhł awtor tekstej noze košić

a so nadźijeć

zo nichtó druhi swojej noze

pod jeho blido njetyknje

lědma hdy potom zaso na nohi přińdźe

chibazo komentary pismikuje

a nóžki za słowami čisłuje

MĚRANA CUŠCYNA

pomału pře skok

začuwach druhi krok

před prěnim

myslach wróćo

budźe z toho črij

a dźěch krok doprědka

a dwaj wróćo

a mějach zbožo

ličak kročelow a póduš

hraještej kołwrótny swět tuš

MĚRANA CUŠCYNA

Měrana Cušcyna Foto: Maćij BulankSnano sej někotryžkuli wužiwar wuprajenja »Spušćej so na Maksa« njeje toho wědomy, zo jedna so wo titul dyrdomdejskeho powědančka Hańže Bjeńšoweje. Lětsa zhladujemy 27. měrca na jeje stote narodniny a 15. měrca na jeje dwacete posmjertniny. W lěće 1961 je spisowaćelka z twórbu »Spušćej so na Maksa« swoje prěnje knižne wudaće w rukomaj měła a z toho časa spušćomnje serbsku literaturu ze swojimi tekstami wobohaćała. Slědowachu za šulersku starobu »Kónčkojty zub«, »Klimpotata ryba«, »Jank a Bärbel«, »Złoty rjećazk« a za dorosćenych romanowa dilogija »Skludźena tučel« (1965) a »Monika« (1980). Ze swojimi powědančkami w serbskich časopisach a nowinach je młódše a starše čitarstwo putała. Wobsahuja dźě husto wěrje podobne podawki, napjate jednanja a elementy kriminalki.

W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?