Měrana Cušcyna

basnica w Budyšinje

Lětsa w meji a juniju wotmě so we­ wuměłskej galeriji FLOX w Korzymju interaktiwny a interdisciplinarny projekt »sćin – žiwjenje« (»Schattenseiten – Leben«). W srjedźišću steješe wobchadźenje z depresiju, melancholiju abo zrudobu, zdobom pak tež woznam zboža a wjesela we wšědnym žiwjenju. Zhromadnje z wuměłcami wuměnjachu so nje- a potrjecheni z lěkarjemi, politikarjemi a wědomostnikami. Wobstatk projekta běchu dźěłarnički na šulach, hudźba, reja, tworjace wuměłstwo a literatura.

Na žurli galerije čitaše 21. ju­nija Róža Domašcyna před ně­hdźe 30 wopytowarjemi ze swo­jich basnjow. Wona złožowaše so při tym na teksty, kotrež so z konfliktami, njedorozumje­njom, bolosćemi a smjerću ro­ze­stajeja. W nich rěči so wo sćinach w čłowjeku, wo jeho chabłanju a zamjezowanju.

Twórby basnicy tworjachu zakład za mjezynarodnu rejowansku performance »Coherence«, kotraž so čitanju přizamkny. Koprodukciju Naway Company a TanzArt z Kor­zymja nawjedowaše šwicarska cho­reografka Natalie Wagner. Šěsć rejowarkow předstaji w intensiwnych wurazowych pohibach ćěła napjatosće čłowjeka w skupinje. W pulsowym rytmusu rejujo zwuraznjachu po­moc­­liwosć, bliskosć a kedźbnosć abo njeakceptancu, zda­lowanje a wotpokazanje, štož zdźěla ze sylnej mimiku po­twjerdźichu. Rejwarki předstajichu swoju performance we wuskim zwisku z přihladowarjemi, kiž wokoło nich w kruhu sedźachu. Za publikum bě to zajimawe a jimace dožiwjenje z njewšědnej wuměł­­skej kombinaciju reje a ly­riki.

dołha noha je

prjedy hač słowa

swój puć nóžkuja

a něšto wušne na nohi stajeja

potom móhł awtor tekstej noze košić

a so nadźijeć

zo nichtó druhi swojej noze

pod jeho blido njetyknje

lědma hdy potom zaso na nohi přińdźe

chibazo komentary pismikuje

a nóžki za słowami čisłuje

MĚRANA CUŠCYNA

pomału pře skok

začuwach druhi krok

před prěnim

myslach wróćo

budźe z toho črij

a dźěch krok doprědka

a dwaj wróćo

a mějach zbožo

ličak kročelow a póduš

hraještej kołwrótny swět tuš

MĚRANA CUŠCYNA

Měrana Cušcyna Foto: Maćij BulankSnano sej někotryžkuli wužiwar wuprajenja »Spušćej so na Maksa« njeje toho wědomy, zo jedna so wo titul dyrdomdejskeho powědančka Hańže Bjeńšoweje. Lětsa zhladujemy 27. měrca na jeje stote narodniny a 15. měrca na jeje dwacete posmjertniny. W lěće 1961 je spisowaćelka z twórbu »Spušćej so na Maksa« swoje prěnje knižne wudaće w rukomaj měła a z toho časa spušćomnje serbsku literaturu ze swojimi tekstami wobohaćała. Slědowachu za šulersku starobu »Kónčkojty zub«, »Klimpotata ryba«, »Jank a Bärbel«, »Złoty rjećazk« a za dorosćenych romanowa dilogija »Skludźena tučel« (1965) a »Monika« (1980). Ze swojimi powědančkami w serbskich časopisach a nowinach je młódše a starše čitarstwo putała. Wobsahuja dźě husto wěrje podobne podawki, napjate jednanja a elementy kriminalki.

W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?