Julian Nyča

Jubilarka Hanka Mikanowa Foto: Maćij Bulank20. apryla před 80 lětami je so serbska dźiwadźelnica Hanka Mikanowa jako pjate ze šěsć dźěći znateje Kerkec swójby w Droždźiju, daloko na ewangelskim wuchodźe serbskeho kraja, narodźiła. Po maturje 1957 studowaše pjekarska dźowka prěnjotnje na Serbskim wučerskim wustawje. Hižo w dźěćatstwje kaž tež na wyšej šuli bě so poprawom za dźiwadło horiła a je tež hraješe. Jako młoda wučerka serbšćiny a němčiny wopytowaše potom připódla dźiwadłowy studij Serbskeho ludoweho dźiwadła a wopušći po krótkim času šulsku słužbu, zo by so w Serbskim činohrajnym studiju wukubłać dała a jako dźiwadźelnica w mjeztym załoženym NSLDź skutkowała. Dźiwadłowy dorost wustupi w lěće 1961 z wosebitej inscenaciju Calderonoweje »Kubołčaceje damy« prěni raz na wulkim jewišću, zdobom měješe Hanka Mikanowa swój wosobinski debit w róli donje Angele. Pozdźišo předstaješe mjez druhim Ušku w Jurja Brězanowych »Zrałych lětach« (1967/68), princesnu Eboli w »Don Carlos« wot Friedricha Schillera (1967/68), Francisku w »Mjez sydom mostami« wot Jurja Kocha (1970/71), Gülükan w »Zeit der Wölfe« wot Ulricha Plenzdorfa (1989/90) a něhdźe 100 dalšich rólow.

Hanka Mikanowa słuša do woneje generacije profesionelnych serbskich dźiwadźelnikow, kotraž bjez zaměrneho dorostoweho dźěła SLDź njeby předstajomna była. Jako nawodnica Serbskeho pioněrskeho dźiwadła wot 1973 do 1984 prócowaše so pozdźišo sama wo to, zo bychu dalše generacije slědowali. Wučerka je potajkim wostała – w dźiwadle pak njehladajo na wšě politiske hranicy zawěsće swobodnišo skutkować móhła hač w šuli. Z dźěćimi inscenowaše »Klinčatu lipku« (Jan Wornar, 1980), »W złotym hrodźe« (Marja Kubašec, 1984), »Honače pjerja« (Jan Wornar) a dalše. Za to zabsolwowaše dalokostudij za nawodow dźěłaćerskich dźiwadłow w Lipsku. Wosebje dźěći ze srjedź 1980tych a 1990tych lět znaja ju tež jako bajki powědacu »ćetu Hanu«, kotraž w serbskej drasće łužiske pěstowarnje wopytowaše abo tež jako wowku w seriji »Rozhłosec swójba« Serbskeho rozhłosa.

Před sto lětami, 1919, postaji měrowa konferenca powójnski porjad w Europje. Na rozpadankach starych imperijow nastachu wosebje na wuchodźe kon­tinenta nowe staty, tež w bjez­posrědnim susodstwje serbskeje Łužicy. Někotři zastupjerjo Serbow widźachu w njewěstym času jónkrótnu składnosć, samostatnosć swojeho ludu zwoprawdźić, při čimž běchu wosebje njespokojom ze stawom serb­skeho kubłanja. Kajku podpěru w serbskim ludźe mějachu, njebě tehdy a njeje hač do dźensnišeho jasne. Zo bychmy na tutu dobu spominali, zběramy w přichodnych čisłach skrótšene wurězki ze serbskich medijow toho časa, kotrež za sebje rěča.

Serbske Nowiny, 01.02.1919:

Dźělenje Łužicy wot Němskeje.

Přećiwo protestam sakskich łuži­skich wyšnosćow staj předsyda Serbskeho narodneho wuběr­­ka, Bart, a jeho sekretar Bryl, slědowace wozjewiłoj: [...] Zjednoćenje hornjołužiskich a delnjołužiskich Serbow w přichodnym so sam zarjadowacym serbskim kraju [...] je tak derje kaž dokonjana nje­pře­měnliwa woprawdźitosć. [...] My jenož wulkotnu hodźinu swětoweho wobroćenja wužijemy. [...] Jenož ći, kotřiž žałoznu časowu chutnosć njerozumja, njech wěrja, zo móža ze šćer­ćacymi słowami a papjernymi protestami swětowy časnik wróćo stajić. [Bart, Bryl; w Budyšinje, 25. januara 1919]

Julian Nyča Foto: Hanka ŠěnecSto lět tomu lětsa je, zo spyta prěni předsyda Domowiny Arnošt Bart na měrowej konferency njewotwisnosć abo znajmjeńša awtonomiju za swojich Serbow wudobyć. Tež hewak bě 1919 wosudne lěto za Němsku – zwjazane z wutworjenjom Weimarskeje republiki jako prěnjeje němskeje demokratije a z Versailleskim zrěčenjom.

Wjele politiskich komentatorow wobhladuje 2019 tež jako tajke wosudne lěto – znajmjeńša za Saksku a Braniborsku, hdźež je wjetšina Serbow žiwa. We woběmaj krajomaj woli so nowy krajny sejm, prěni raz po tak mjenowanej »ćěkanskej krizy« a poměrnje krótko po wotstupje kanclerki ze zastojnstwa předsydki swojeje strony. Kak budu wolerjo (tež serbscy) na tutu změnu na čole reagować, njeje hišće wotwidźeć.

Sto lět po zwrěšćenym hibanju wokoło Barta mamy 2019 drje »sejm«, njewěmy pak, hač změjemy we woprawdźitych parlamentach, hdźež so hłowny dźěl našich naležnosćow rozsudźa, w přichodnej legislaturje scyła hišće serbskich zapósłancow. Po tuchwilnych prognozach njeje jasne, hač wudobudu sej třo zbywacy serbscy weteranojo znowa mandat. Tež to je nowostka w hač dotal chětro stabilnej politiskej krajinje we Łužicy.

2. bok (wót 2)