»Wot najstaršeho časa sem je so gymnazij w Budyšinje ...
wot serbskich młodźencow, kiž chcychu sebi wyšu zdźěłanosć a wučenosć dobyć, bóle hač žadyn druhi łužiski runy2 wustaw wopytował a běše stajnje ličba serbskich gymnaziastow pjaty abo šesty dźěl wšitkich ... kiž so na tutym gymnaziju za dalše studije přihotowachu ...«3
Často smy słyšeli a čitali – z časami tež nadal – zo njemějachu Serbja jako potłóčowany lud, wosebje za čas roboćanstwa, lědma móžnosće kubłanja. Šule wšak zarjadowachu so we Łužicy docyła hakle w 13. lětstotku. Štwórty Lateranski koncil lěta 1215 bě sej žadał załoženje tajkich při kapitulach, a hakle w 16. lětstotku nastawachu wone powšitkownje tež na cyrkwinskich wsach. Lěta 1538 namołwjachu Hornjołužiske stawy w policajskim porjedźe tudyše knjejstwa, nadarjenych hólcow swojich serbskich poddanow na šule słać. Skónčnje chcychu za přihot na studij bohosłowstwa zarjadować wosebitu serbsku šulu w něhdyšim klóštrje franciskanow w Lubiju.4 A to wosebje tež tohodla, zo bychu měli napřećo katolskej cyrkwi w tehdyšim dźělu čěskeho kralestwa dołhodobnu strategiju a wuspěch. Zwoprawdźenju projekta pak zadźěwa najprjedy epidemija móra a doskónčnje wulki woheń dnja 4. septembra 1570.
