Rejza Šěnowa

wučerka na wuměnku w Budyšinje

Měranje Cušcynej k 60ćinam

»Wobrazaj napřećo/ dótknjetej so prašenja časa/ kak dołho lěto chodźi/ so komdźi a so dlije/ so pospěši a blědnje/ barbojty sćin swój zhubi/ abo zesylnja ...«, tole so prašeć drje je legitimne po šěsć lětdźesatkach. Wjele zboža, luba přećelka, Ći z wutroby přeju, Bože žohnowanje a wosebje wjeselo na zhusćenju mysličkow a zaćišćow do basniskich twórbow a prozowych formow a radosć na wupjelnjenym žiwjenju. Te wšak je, kajkež je. Pjatk do hód 1961 sy so takrjec jako předčasne Bože dźěćo Rajšecom w Budyšinje narodźiła. Dwě sotřičce hižo na Tebje čakaštej. W Mješicach pod Čornobohom teptaštaj dźěd, kiž »najradšo comaše cigary wonjate« a wowka, kiž z Tobu pozdźišo »wječor kamuški suwaše«. A »nowu suknju fałdatu/ dźěd w špihelu [Ći] přiměri«, Ty »... radšo wšak sej wućahny/ prastare cholowy pumpate/ za wonka ...«. Hač ma Twój zajim za žiwu přirodu a daloke łuki tam swoje korjenje?

Po studiju wučerstwa za serbšćinu a rušćinu w Lipsku sy so potom jako wučerka a młoda mać nawróćiła ze swójskej swójbu do Budyšina. Wot nazymy přewrótoweho lěta 1989 steješe Ty za wučerskim blidom na tej šuli, na kotrejž sy sama maturowała.

Krótki pohlad do stawiznow našich nasćěnowych protykow nam pokaza, zo mamy w lěće 2022 70. protykowy jubilej. Protyka »Moja domizna/Moja domownja/Meine Heimat« wuńdźe mjez 1952 a 2000 a wopřiješe fotografije wšelakich fotografow a krótke teksty wjacorych awtorow. Na nju slědowaštej wot lěta 2001 trochu wjetšej »Łužica/Lausitz/Łužyca« a »Moja Łužica/Meine Lausitz/Mója Łužyca« z fotami stajnje jednoho fotografa. Paralelnje wuńdźe wot 1977 do 2005 »Křinja/Die Truhe«, kotraž prezentowaše na dwanaće stronach łužiske ludowe wuměłstwo a wjesnu architekturu.

Za lěto 2022 je Ludowe nakładnistwo Domowina nětko wudało nowu trojorěčnu nasćěnowu protyku. Nowa je wona w dwojim zmysle: Po formje, dokelž je kwadratiska runja skerje něhdyšej protyce »Křinja«. Zdruha wopřijima wona wobrazy serbskeho wuměłca a nowinarskeho fotografa Maćija Bulanka. Nimo toho ma protyka na prědnjej a zadnjej nutřkownej wobalkowej stronje zaso krótke teksty, kiž informuja wo někotrych zwobraznjenych drohotnosćach a wosobinach. Tak je nowa protyka móhłrjec pozitiwny wuběrk principow našich dotalnych protykow.

Format přinošuje tomu, zo maš na sćěnje za sebje skutkowacy wobraz wuměłskeje kwality. A tutu wuměłsku kwalitu docpěwa Maćij Bulank z kóždym ze swojich 28 wubranych fotow. We wjace hač 40 lětach je wón Łužicu wobjězdźił horje a dele a prěki a podłu. Njeje drje šćežki, na kotrejž njeje pozastał a krasnotu přirody widźał, a zawěsće tež nic twarjenja abo Božeho domu, kiž njeje zapopadnył. Hižo na wobalkowej stronje widźiš štomowu aleju, kiž wjedźe k Poršičanskej cyrkwi kaž k bajkojtemu hrodej za wysokej kerčinu.