K 100. posmjertninam serbskeho prócowarja Wojerowskich stron

Župa »Handrij Zejler« spomina lětsa we wobłuku swojeho projekta »Via Sorabica HoyWoj« na wusahowacu wosobinu serbskich stawiznow města Wojerec. Dnja 13. julija 1926 zemrě we Wojerecach knihićišćer, wobsedźer ćišćernje, redaktor a serbski prócowar kaž tež angažowany měšćan Awgust Lapštich.

Serbski pochad

Friedrich August Lapstich, serbsce Bjedrich Awgust Lapštich (w serbskich medijach druhdy tež Lapsyk pomjenowany abo Lapstich), narodźi so 5. oktobra 1862 we Wulkich Ždźarach. Jeho ródna wjes mjez Wojerecami a Rakecami běše w tamnym času ryzy serbska, wjesna wobchadna rěč bě serbšćina. Muka registrowaše w gmejnje Wulke Ždźary dwójce serbske swójbne mjeno »Lapsk – verdeutscht Lappstich«. W šuli skutkowaše hižo wot lěta 1844 sem horliwy Serb Jan Mrózak (1816–1895) jako wučer, kotryž bě swojeho šulerja Lapšticha zawěsće w narodnym zmysle wobwliwował. Wuchodźiwši ludowu šulu poda so Lapštich jako wučomnik do Wojerec, zo by tam powołanje pismikistajerja a ćišćerja nawuknył.

Pismikistajer, knihićišćer, nakładnik a wobsydnik ćišćernje

Wukubłanje absolwowaše w ćišćerni Serba Gustava Wencla, kotraž w dobje 1874 do 1887 we Wojerecach eksistowaše. Tam přiswoji sebi kmanosće stajenja a ćišća knihow a nowin w němskej a serbskej rěči. Wencel jako sobustaw Maćicy Serbskeje młodeho Lapšticha prawdźepodobnje do směra narodneho angažementa za Serbstwo pohnuwaše. Zakónčiwši wukubłanje nastupi dźěło w Lubiju a bě samo wěsty čas jednaćel tamnišeje ćišćernje. Nawróćiwši so do Wojerec wukmanješe so jako pismikistajer a ćišćer w ćišćerni Wencla a wot 1887 sem w čisćerni Oscara Henčla. W ćišćerni Henčla zběraše Lapštich nazhonjenja nastupajo redakciju, stajenje, ćišć a wudaće němskich a serbskich nowin. Henčel bě mjenujcy wudawaćel němskeje regionalneje nowiny »Hoyerswerdaer Kreisblatt« z hamtskimi wozjewjenjemi a njehamtskim dźělom. W njej buchu nawěški překupcow druhdy dwurěčnje abo samo jenož serbsce wozjewjene, přeprošenja Wojerowskeho serbskeho burskeho towarstwa zasadnje jenož w serbšćinje. Dale ćišćeše Henčel »Bramborski Zaßnik« a hornjoserbski »Mißionski póßoł«.

Zarys zažnych stawiznow wustajeńcow a mytowanjow serbskich­ jutrownych jejkow we Wojerecach po dotalnych rešeršach­

Zawod

Jeja hižo w starodawnych časach ludźi fascinowachu. Ličachu jako symbol płódnosće a žiwjenskeje sylnosće. Tuž njeje žadyn dźiw, zo słužachu barbjene jejka wot srjedźowěka sem wosebje w jutrownym času jako dar. Po reformaciji buchu mjez zelenym štwórtkom a jutrami mótkam jako dźěl kmótřiskeho dara přepodate. W ewangelskej srjedźnej Łužicy a w Delnjej Łužicy wopytachu k tomu mótki hač do swojeje konfirmacije kóžde lěto swojich kmótrow. Z kotreho časa so jejka tež z mustrami, ornamentami a napisami debja, pak njeje znate. W póstnym času zaběrachu a zaběraja so dale swójby z tutym rjanym nałožkom. Z wóskowanjom, bosěrowanjom, škrabanjom a wužrawanjom wozdebjachu a hač do dźensnišeho na wuměłske wašnje wozdebjeja.

Mjeztym so debjenje jutrownych jejkow z połnym prawom k ludowemu wuměłstwu liči. Samodebjene jutrowne jejka běchu hižo w 19. lětstotku ze swójbneho kruha do šěršeje zjawnosće stupili. Buchu we wosebitych wustajeńcach a w muzejach wustajene, mytowane a na kóncu nimo toho tež předate.