Paul Gerhardt, Serby a konfesionelne wójowanja 17. stolěśa

Lutherski faraŕ, kenž se wopěra, dokument pódpisaś, a na to zgubijo swój amt. To klincy ako pad wědobnosći pśeśiwo statnej mócy. A tak jo se to napšawdu stało pśed wušej 350 lětami. Ale lutherski faraŕ Paul Gerhardt, wó kótaremž jo to grono a kótaregož smjertny źeń jo 27. maja 1676 (abo 6. junija pó tegdy hyšći w Bramborskej płaśecem gregorjaniskem kalendarju), njestoj sam w swójom casu. Jogo pśisud jo na wěsty part zwězany z pśisudom jadneje kupki pód śišćom: ze serbskimi wósadami we Łužycy. Ako ten barlinski faraŕ tak teke serbske prjatkarje su pśišli mjazy młyńske kamjenje konfesionelneje doby.

Konfesionelna doba a jeje fronty

17. stolěśe jo było w Marce Bramborskej doba mócnych nutśikowno-reformatoriskich konfliktow. Na jadnom boce su stojali tak pomjenjone gnesiolutheranarje – to groni, te, kótarež su kradu wobstojali na pópšawnej (γνήσιος, awtentiskej) wucbje Mjertyna Luthera. Ta ortodoksna kupka jo była we wótšej opoziciji k filipistam, ako su se pomjenili pśiwisniki Philippa Melanchthona (1497–1560). Filipisty su zastupowali skerjej moderatne pozicije a akceptěrowali wěste liturgiske elementy romsko-katolskeje mše. Gnesiolutheranarje pak su jich licyli ku kryptokalwinistam, ako su zajśpjaŕski gronili wuknikam reformatora Johannesa Calvinusa (1509–1564), wót grichiskego słowa κρύπτως, zatajony. Wucba Calvina ga hyšći njejo dostała w 16. stolěśu žedno pśipóznaśe w Bramborskej. Waźili su se wó tom, kak se dej dupiś, wó wašni a zmysle Bóžego blida, wó wucbje wupšawjenja a wó Bóžej gnaźe, a to nic jano we wuknjaŕnjach teologow, ale teke w duchownych knigłach, na prjatkaŕnjach, we wósadach a na dwórje kurwjercha. Konkordijowa formula z lěta 1577 jo była wopyt, wobjadnosć mjazy rozdźělnymi reformatoriskimi konfesijami napóraś, ale napnětosći rozwězała njejo.