Serbski institut swěśi 2026 swój 75. jubileum. Pśi tej góźbje wózjawijomy w Rozhlaźe seriju z wuzwólonymi slěźaŕskimi śěžyšćami, ako su byli historiski wažne a graju zrazom źinsa bytostnu rolu pśi sorabistiskem slěźenju.
Serbski institut a wustne formy serbšćiny
Serbski institut (SI) w swójej źinsajšnej formje jo nastał 1992. Wón jo direktny naslědnik Instituta za serbski ludospyt (ISL), ako jo se załožył 1951 a swěśi stakim lětosa wósebny jubileum: Tśiběrtyl stolěśa dajo w Budyšynje (a wót 1992 teke w Chóśebuzu) institucionalizěrowane sorabistiske slěźenje. Lěto pó załoženju jo institucija wordowała pśirědowana Nimskej akademiji wědomnosćow w Barlinju. Prědny direktor jo był Pawoł Nowotny (1912–2010). Wót wšogo zachopjeńka jo se pódla stawizniskich a literarnohistoriskich, sociologiskich a ludowědnych slěźenjow etablěrowała rěcywědna źěłabnosć. To jo se wótbłyšćowało južo 1952 w prědnem zešywku wót instituta wudanego sorabistiskego casopisa Lětopis, kótaregož wudawarje su se pilnowali, aby zdobyli teke eksternych awtorow. Ako jaden ze słupow wědomnostnego rozestajanja ze serbšćinu jo se w SI skóro wukristalizěrowała zaběra ze spócetneju formu rěcy, rozmjej z wustnymi warietetnosćami. Prědny dialektologiski nastawk w Lětopisu jo z pjera wuznamnego pólskego slawista Zdzisława Stiebera, ako jo pokazał na zbytki Mužakojskego dialekta na pód-zajtšnem boku Nyse1.
