Pod titulom »Mjeńšiny za železnym zawěškom« wotmě so 23. a 24. septembra 2026 w Zabrze (Pólska) mjezynarodna wědomostna konferenca, kotruž bě Slědźenski centrum Němskeje mjeńšiny w Opolu (Michał Matheja, Marek Mazurkiewicz) w kooperaciji ze Serbskim institutom (Friedrich Pollack, Edmund Pjech) organizował. Na njej wobdźělichu so stawiznarjo a kulturni wědomostnicy z Pólskeje, Čěskeje, Madźarskeje, Šwicarskeje a Zwjazkoweje republiki Němskeje.

Konferenca wěnowaše so narodne mjeńšiny nastupacej po­litice w srjedźnej a wuchodo­srjedźnej Europje za čas zymneje wójny (1945–1989). W srjedźišću steješe prašenje za ži­- wjenskimi wuměnjenjemi mjeń­šin w awtoritarnych režimach, kotrež zasadźichu w prócowanju wo knjejstwo w towaršnosći šěroku paletu kontrolnych a wodźenskich instrumentow. W realiće pokaza so na jednej stronje spěchowanje wěs­tych mjeńšin, na druhej stronje marginalizacija druhich skupin. Wosebite represije nałožowachu so mjez druhim na němskej­ mjeńšinje w Pólskej, kotrejež eksistencu w powójnskej towaršnosći scyła do pra­šenja stajachu. W Šleskej kaž tež w Mazurach a dalšich kónčinach so jeje kulturne herbstwo zamjelčowaše resp. w zwisku z podawkami w Druhej swětowej wójnje negatiwnje předstaješe. To wšitko bě tež dźěl ideologiskeho programa za wutworjenje jednotneje pólskeje narodneje identity po 1945.