W zawodnym nastawku prěnjeho čisła Rozhlada lětnika 2026 zwurazni Leoš Šatava swoje spodźiwanje nad tym, zo šokěrowace statistiske daty wo asimilaciji serbskeje rěče mjez Serbami intensiwniše prócowanja wo jeje zachowanju njewubudźa. Wón mjenuje strach, zo so ze serbskej rěču podobnje skónči, kaž z někotrejžkuli druhej pozhubjacej so rěču, mjenujcy zo zwostanje (w najlěpšim padźe) kultowy kode někotrych swójbow a towarstwow.
Sym přeswědčeny, zo Leoš Šatava naše prócowanja, serbsku rěč zdźeržeć, znaje. Hišće ženje so institucionelnje njeje tak aktiwnje za jeje wuchowanje wojowało kaž dźensa. Mamy we wšitkich regionach serbskeho sydlenskeho ruma płaćenych sobudźěłaćerjow, kotrež so wo rěčnu rewitalizaciju prócuja, na přikład z projektami najwšelakorišeho razu kaž ZARI abo Zorja.
Na digitalnym polu su wobšěrne prócowanja w Serbskim instituće, we WITAJ centrumje abo w załožbowym zarjedźe, zastatki porno němskej rěči nachwatać, hlej aplikacije kaž ›Sotra‹ atd. Naši šulerjo wužiwaja chatGPT při zběranju informacijow a přełožuja z pomocu ›Sotry‹ z němčiny do serbšćiny a nawopak. Stat spěchuje serbsku rěč intensiwnišo hač hdy prjedy.
Štóž pisa swoju biografiju a njezłožuje so jenož na fakty, ale zapleće sobu intimne mysle a začuća, podleži strachej, zo so w subjektiwnych posudkach toho abo tamneho podawka zhubi. Z mojeho wida je so Benedikt Dyrlich bjezdwěla w swojej knize »Doma we wućekach« z blakami na tajki hładki lód podał. Njejsym k tomu kmany, cyłu knihu za dopokazami mojeho twjerdźenja přeslědźić. Wěsty wotrězk pak mje jako bywšeho předsydu Domowiny direktnje potrjechi. Pětr Thiemann měješe jón za tak wažny, zo wozjewi w Rozhledźe měsaca meje dlěši wurězk wo tym, štož je B. D. w jeho knize wo podawkach lěta 2006 napisał.
Što bě so tehdy stało: We wěstych wotstawkach kontroluja statne gremije, hač wotpowěduja w Załožbje za serbski lud so wotměwace financielne procesy płaćacym hospodarskim postajenjam a zakonjam. Załožba za serbski lud je na jednej stronje zamołwita za wobhospodarjenje jej přizwolenych financow, je pak tež towaršnik GmbH SLA a GmbH LND. Jako towaršnik ma mjez druhim nadawk, lětnje wotžohnować hospodarski plan wobeju institucijow. Tuta zamołwitosć towaršnika kusa so ze zamołwitosću, wobhospodarić załožbje k dispoziciji stajene financy a kontrolować, zo so tute po płaćacych normach a zakonjach wužiwaja.
Zo serbske rěčne znajomosće mjez našej dźěćinu woteběraja, na tym nichtó njedwěluje. Wuchadźamy-li z toho zo je wobknježenje serbskeje rěče najwažniši predikat při posudźowanju intaktnosće serbskeho naroda, so z tym naša serbska komunita dźeń a bóle pomjeńšuje. Prašenje, »kelko da hišće sće?« nas přeco zaso do wuskosćow přinjese. My maćernorěčni Serbja chilamy k tomu, našu wulkosć posudźować po tym, kelko z nas hišće serbšćinu wobknježi.
Wěmy pak, zo je po sakskej a braniborskej wustawje přisłušnosć k serbstwu prašenje wuznaća. Mnozy ludźo, kotřiž serbšćinu njewobknježa, so jako Serbja wuznawaja. Wosebje w Delnjej Łužicy přewjedu mnozy Domowinjenjo dźeń a bóle swoje zarjadowanja w němskej rěči. Protagonisća sejma maja w swojich rjadach mnohich, kotřiž serbšćinu njewobknježa, ale so jako Serbja wuznawaja a so samo aktiwnje w serbskich naležnosćach angažuja. Swojich potencielnych wolerjow njewidźa jenož mjez maćernorěčnymi Serbami, ale tež mjez tymi někak 250.000 ludźimi, kotřiž su serbskeho pochada.
Kak z tutymi němskorěčnymi Serbami w přichodźe wobchadźamy, je jedne z njerozrisanych prašenjow. Tuchwilnje w nawodnych gremijach Domowiny njeje nichtó, kotryž serbšćinu njewobknježi. Z tym pak su wšitcy wuzamknjeni, kotřiž serbšćinu njewobknježa. Na župnych zhromadźiznach Župy Delnja Łužica runje tak kaž na hłownej zhromadźiznje Domowiny sedźa dźeń a wjace delegatow ze słuchatkami a slěduja němskemu přełožkej tołmačerja.
