měnjenja / hladanja

Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.

Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.

Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).

Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.

Zo serbske rěčne znajomosće mjez našej­ dźěćinu woteběraja, na tym nichtó njedwěluje. Wuchadźamy-li z toho zo je wobknježenje serbskeje rěče najwažniši predikat při posudźowanju intaktnosće serbskeho naroda, so z tym naša serbska komunita dźeń a bóle pomjeńšuje. Prašenje, »kelko da hišće sće?« nas přeco zaso do wuskosćow přinjese. My maćernorěčni Serbja chilamy k tomu, našu wulkosć posudźować po tym, kelko z nas hišće serbšćinu wobknježi.

Wěmy pak, zo je po sakskej a braniborskej wustawje přisłušnosć k serbstwu prašenje wuznaća. Mnozy ludźo, kotřiž serbšćinu njewobknježa, so jako Serbja wuznawaja. Wosebje w Delnjej Łužicy přewjedu mnozy Domowinjenjo dźeń a bóle swoje zarjadowanja w němskej rěči. Protagonisća sejma maja w swojich rjadach mnohich, kotřiž serbšćinu njewobknježa, ale so jako Serbja wuznawaja a so samo aktiwnje w serbskich naležnosćach angažuja. Swojich potencielnych wolerjow njewidźa jenož mjez maćernorěčnymi Serbami, ale tež mjez tymi někak 250.000 ludźimi, kotřiž su serbskeho pochada.

Kak z tutymi němskorěčnymi Serbami w přichodźe wobchadźamy, je jedne z njerozrisanych prašenjow. Tuchwilnje w nawodnych gremijach Domowiny njeje nichtó, kotryž serbšćinu njewob­knježi. Z tym pak su wšitcy wuzam­knjeni, kotřiž serbšćinu njewobknježa. Na župnych zhromadźiznach Župy Delnja Łužica runje tak kaž na hłownej zhromadźiznje Domowiny sedźa dźeń a wjace delegatow ze słuchatkami a slěduja němskemu přełožkej tołmačerja.