Dołha Boršć na juhowuchodźe serbskeho sydlenskeho ruma swoju serbsku zašłosć zajimcej hakle pokazuje, dunda-li tón raz pěši po wsy, kotruž hewak skerje chwatnje z awtom na dróze ze Zubornički do Mikowa přejězdźi. Dróha dźěli Dołhu Boršć a Dołhu Boršć-Wuchod (tuta wjes mjenowaše so hač do lěta 1963 Wólšina (Oelsa) a mjez 1936 a 1947 Kreuzschenke). Wjesnej dźělej stej wobdatej wot hatow a rěčkow a słušatej do biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty.

Něhdy dźěłachu tu štyri młyny, a to je młynskeho fachowca Petera Berghofa z Wuskidźe k tomu pohnuło, wučbnu šćežku wuwić a ju zhromadnje z Přirodoškitnej staciju wuchodna Hornja Łužica z.t. wuhotować. Dokelž je cyle nowa (wotewrjena bu 6. septembra), chcu wam ju tu předstajić.

Startowa tafla z přehladom šćežki steji při historiskim wódnym młynje před młynskej bróžnju, hdźež so naša tura započnje a zdobom kónči. W lěće 2022 je tu zetkawanišćo z kofejownju a małej hospodu nastało kaž tež młynski muzej.

Sćěhujemy kłokej na tafli, kotryž pokazuje nam směr dolěwa, po Młynskej dróze mjez polom a pastwičkami. Po něhdźe 400 metrach wita nas naprawo dalša tafla, kotraž skedźbnja nas na wětrnik, kiž drje wjace njeje, ale steješe tu hač do lěta 1869 při něhdyšej cyrkwinskej šćežce z Duboho. Wottam mějachu kemšerjo někak 3 km pěši do cyrkwje, nětko pak je šćežka přeworana. Kročo dale mamy wuhlad na hórkatu krajinu Wysokeje Dubrawy, doniž njedóńdźemy k Boršćanskemu kěrchowej, hdźež su cyle nowu ławku stajili a při njej přichodnu taflu. Na tej podadźa informacije wo markantnym pomniku a wo rowach młynskeje swójby Mehling, na serbske mjena swójbow pak nas njeskedźbnja. Tuž wotkryjemy sej sami serbske korjenje Dołheje Boršće a wopytamy rowy swójbow Kijankec, Kubišec, Lužicec, Hejduškec, Mičkec, Wjeńkec a dalšich dawno zemrětych krajanow.

Kaž nam Marko Grojlich w swojej reportaži »Dołha Boršć w Nišćanskej holi – nalěwo wot dróhi« (Mjez horami a holu, LND 1998) nazornje rozprawja, je wšak serbska rěč we wsy hižo jara dołho njesłyšomna. Grojlich njepisa wo statistice Arnošta Muki, kotryž mjenuje 83% Serbow w lěće 1884, ani wo ličbach, kotrež je Arnošt Černik 72 lět pozdźišo wozjewił (15,5%); za to pak zhonimy wot njeho zajimawe ličby z cyrkwinskich knihow pózdnich 1820tych lět.