▶ 15. swjedźeń serbskeje rěče RCW za dźěći w Stróži wuhotowali
Dohromady 157 dźěći je štwórtk, 22. meje, w Domje tysac hatow w Stróži a
w tamnišim šulskim muzeju přebywało. Šulerjo 3. a 4. lětnika wuknu w Bošecach, Hućinje, Nowej Wsy, Kulowje a Slepom kaž tež we Wulkich Zdźarach a we Wulkej Dubrawje. Zarjadowanje je za serbšćinu wuknjacych. Wjetšina tutych šulerjow serbšćinu zwonka šulskeje wučby njesłyši. Na swjedźenju so jim wuwědomi, kelko dalšich dźěći nimo nich serbšćinu wuknje. W dźěłarničkach su so šulerjo na wosebite wašnje ze serbskej rěču a kulturu zaběrali.
▶ Zběrku wo łužiskich
korjenjach předstajiłoj
›Wurzeln und Wandel der Lausitz – Kórjenje a pśeměnjenja Łužyce‹ je titul dwurěčneje zběrki, kotraž je lětsa w nakładnistwje Edition Märkische LebensArt wušła. Zrodźiła je so ideja za knihu po schadźowanju Swobodneho němskeho zwjazka awtorow. Tute bě 2021 w Choćebuzu. Wurězki z knihi su
wudawaćelka Hannelore Schmidt-Hoffmann, jeje mandźelski Wolfgang Hoffmann a prof. Dietrich Šołta štwórtk, 22. meje, w Smoler-jec kniharni předstajili. Přinoški pohnuwaju do rozmyslowanja wo serbšćinje a snano do přepytowanja swójskich serbskich korjenjow.
▶ Maćična akademija wo hornjoserbskej rěčnej syntezy informowaše
Štwórtk, 22. meje, přeprosy Maćica Serbska na swoju lětušu prěnju akademiju. W srjedźišću steješe tak mjenowana rěčna synteza. To je spóznawanje a modulacija rěče w digitalnym swěće,
kotraž zmóžnja na přikład awtomatiske přełoženje a předčitanje tekstow.
▶ Festiwal w třikrajowym róžku dale publikum přićahowacy magnet
Filmowy festiwal Nysa,
kotryž je towarstwo Kunstbauerkino lětsa 22. raz wuhotowało, su njedźelu,
25. meje, zakónčili. Po tradiciji spožčachu sobotu,
24. meje, ›Łužiske rybički‹ – tónraz w Zgorzelecu. Němsku produkciju ›Ungeduld des Herzens‹ (režija: Lauro Cress) wuznamjenichu z mytom za najlěpši film. We wobłuku wosebiteje sekcije ›Regionalia‹ předstajichu přinoški z łužiskim respektiwnje serbskim aspektom. Tak pokazachu na přikład epizodowy film ›Ein Feuerwerk für die Kleinstadt‹ (Erik a Clemens Šyško, Sophie Riedel) we Wodowych Hendrichecach kaž tež dokumentarnej paskaj ›Łakoma – wuhlu na puću‹ (René Šewc) a ›Wuhlo‹ (Maja Nagelowa, Julius Günzel) w Žitawje a Zhorjelcu. Pod hesłom ›Serbske wobrazy‹ prezentowachu štyri přinoški w Budyskim Kamjentnym domje. We wobłuku festiwala organizowachu tež nalětnje zetkanje Serbsko-Němskeje syće Łužycafilm.
▶ ›Koło časa‹ wabi do hornjeho kraja
Za Budyšinom, w Hornim kraju, předstaja nětko w Chróstawje njewšědna wuměłska twórba stawizny Hornjeje Łužicy. We wsy, kotraž přisłuša městu Šěrachow-Korzym, dožiwichu zajimowani wobydlerjo a hosćo sobotu, 24. meje, swjatočne wotkryće ›Koła časa‹. To je kulojty, wjerćaty so relief Jürgena Spottki. Na nim namakaš tež wjacore serbske motiwy.
▶ Zhladuje na kreatiwne a zamołwite dźěło w nakładnistwje
Bywša jednaćelka Ludoweho nakładnistwa Domowiny Marka Maćijowa swjećeše pjatk, 30. meje, swoje 70. narodniny. Dlěje hač štyri lětdźesatki je studowana dźiwadłowa wědomostnica w nakładnistwje skutkowała. Wot lěta 1978 běše redaktorka Płomjenja, wot lěta 1986 lektorka, wot 1994 běše nawjedowaca lektorka a 17 lět dołho je nakładnistwo jako jednaćelka nawjedowała.
▶ Drastu zeznali a sej zaspěwali
W rjedźe ›Rěčna swětłownja‹, kotryž župa ›Handrij Zejler‹ organizuje, je wutoru, 27. meje, we Wojerowskim hrodźe Cyžec swójba z Noweje Jaseńcy wustupiła. Bjarnat Cyž rysowaše stawizny Serbow a jeho mandźelska Monika je z pomocu serbskich klankow rozdźěle mjez katolskej, Slepjanskej, Wojerowskej a narodnej drastu Delnjeje Łužicy rozkładła.
▶ ›Wótče naš, kiž sy w njebjesach ...‹
Pod tutym hesłom steješe sobotu, 24. meje, koncert w Budyskej cyrkwi swjateho Pětra. Na programje stejachu předewšěm twórby klasiskeje moderny, tež ze serbskeho wobłuka. Tomaš Žur z Berlina je sej kompoziciji Ulricha Pogody z Choćebuza a Budyšana Jana Cyža wuzwolił.
▶ Festiwal ›Łužica‹ zaso syły ludźi zahorił
Wjac hač 20 000 ludźi je lětuši XV. mjezynarodny folklorny festiwal kónc junija w Budyšinje, Wochozy a Chrósćicach dožiwiło. Kulturny wjeršk regiona, kotryž kóžde druhe lěto wuhotuja, je Domowina z mnohimi partnerami organizowała. Tak skupiny z Kolumbiskeje, Čěskeje, Chorwatskeje, Pólskeje, Portugalskeje, Rumunskeje, Senegala, Słowakskeje, Ukrainy, Vietnama, Slepoho, Smjerdźaceje a Wudworja publikum zahorichu.
▶ Předstajeja Dučmana w Niskej
Wustajeńca ›Twarski inženjer Eberhard Dučman – Mjez łužiskej drjewowej architekturu a industrielnym twarjenjom‹ je tuchwilu z hosćom w Domje Konrada Wachs-manna w Niskej. Njedźelu, 29. junija, wotewrichu ju z wodźenjom, na kotrymž wobdźělichu so mjez druhim nawoda hosćićelskeho muzeja dr. Jan Bergmann-Ahlswede a wupožčowar eksponatow dr. Alfred Rogan.
Na kóncu wernisaže přepoda architekturny inženjer a wuměłc Horst Pinkau kuratorce dr. dr. Betinje Kaunowej a jeje mandźelskemu Manfredej Kaunej knihi wo twarskich pomnikach.
Přistupna je přehladka hač do kónca toho lěta.
▶ Přehladku w Slepom wustajili
Pućowanska wustajeńca
›Widźomna mnohotnosć. Nabožiny w Sakskej‹ je wot julija 2024 w swobodnym staće po puću.
Hač do 20. julija pokazowachu ju w Slepjanskej cyrkwi. Wustajeńcu je kuratorka dr. Verena Böll, referentka za interkulturne a mjezynabožne kubłanje w Sakskej krajnej centrali za politiske kubłanje, zarjadowała.
▶ Hejnice: Wosebity chór wosebity jubilej wuhotował
Něhdźe 27 něhdyšich spěwarkow a spěwarjow poby wutoru, 01. julija, w čěskich Hejnicach. Składnostnje jubileja běše bywši dirigent brigady Friedemann Böhme něhdyšich čłonow chóra přeprosył, składnostnje 300 lět cyrkwinskeje swjećizny mały program wuhotować.
Tak wobrubichu bywši brigadnicy swjedźensku Božu mšu z hudźbu, a to w putniskej cyrkwi, kotraž je Boži dom klóštra Marje wopytanja. Tam přewjeduje brigada kóžde lěto chórowe lěhwo.
▶ Z ansamblom Consonare na Tuchorskim pohrjebnišću spěwali
Běše to hižo třeće wječorne spěwanje, na kotrež je instrumentalny kruh Consonare ewangelskeje wosady swj. Pětra pod nawodom Evelyn Fiebiger wutoru, 08. julija,
na Tuchorske pohrjebnišćo w Budyšinje přeprosył.
Dokelž běše so dopołdniši dešć zminył, móžachu wonka hudźić. Tež serbske pěsnje tam zaklinčachu.
▶ Delnjoserbska publicis-tika nimale dospołnje zjawnje přistupna
Serbski institut zdźěli spočatk julija, zo je nastupajo digitalizaciju dalšej krokaj wuspěšnje zmištrował. Tak namakaš na platformje dolnoserbski.de bjezmała wšitke wudaća Noweho Casnika kaž tež historiskich předchadnikow delnjoserbskeho periodikuma. Nowy ›Korpus nowin 1947–2016‹ wopřijima 68 lětnikow, to rěka 3 400 jednotliwych wudaćow.
W tekstach, kotrež w naročnym dźěle wobdźěłachu, zamóže wužiwar z pytanjom za zakładnej formu wšitke fleksiske formy a pisanske warianty wuslědźić.
▶ Błóta kulisa za film wo serbskej bajce
›Nykus – Pokleće wódneho muža‹ je prowizoriski titul hrajneho filma, kotryž mustwo wokoło režisera a awtora Davida-Jonasa Freija jako wotzamkowacy projekt za priwatnu wysoku šulu Film-arche Berlin srjedź julija předewšěm w Błótach zwoprawdźeše. W srjedźišću scenarija steji drje najznaćiša postawa delnjoserbskeje mytologije. Zaměr je, zo pask w kinach kaž tež na filmowych festiwalach pokazaja.
Twórba měri so na »młodych dorosćenych w starobje 15
do 40 lět, kotrymž chce napjate atmosferiske stawiznički z regionalnym zakorjenjenjom powědać«.
▶ Dźěle drastow w Serbskim muzeju digitalizowali
Dohromady nimale 7 000 objektow wobsedźi serbska drastowa zběrka Serbskeho muzeja w Budyšinje, kotruž składowachu w juliju w muzeju na Budyskim hrodźe. Rewizija zběrki wobsahuje fotografowanje, wuměrjenje a zapakowanje do židźaneje papjery a tyzkow bjez kisaliny potajkim do škitanych wobalkow. To je wažny přihot za přećah do noweho domu na Lawskich hrjebjach.
▶ Chatbot studija LUCIJA serbuje – měznik na polu digitalizacije
Jednory poskitk bjez wosebitych znajomosćow za kóždeho Serba ma pódlanski kubłanski efekt. AGATA prašenja jenož rozumi, hdyž je w porjadnej serbšćinje zapodaš. Tak ma so wužiwar prócować, zo wobchadnu rěč njenałožuje. Tež dialektalne zabarbjenja AGATA rady nima. We wobłuku prózdninskeho dalekubłanja je skupina wokoło referenta a IT-fachowca Feliksa Šołty z Berlina nowy serbski digitalny poskitk wuwiła.
App ChatGPT twori technologiski zakład za serbski pendant AGATA.
▶ Nowe zetkawanišćo zahajili
Prěni Pik-nyg, kaž rěčny motiwator Lucian Kaulfürst swój najnowši projekt oficialnje mjenuje, je so štwórtk, 24. julija, prěni raz na łuce před Serbskim projektowym běrowom Malešecy w Přiwćicach wotměł. Tak namakaš na tafličkach za hotelej insektow w Přiwćicach nětko tež serbske pomjenowanja. Mjez druhim steji tam město ›Hotel za insekty‹ nětko ›Witajće domoj, lube insekty‹. Projekt, kotryž ma jako wólne zetkawanišćo nowe struktury za wožiwjenje serbšćiny w kónčinje wutworić, pokročuje po prózdninach w septembrje.
▶ Ska, rock a wjace při skale
Druhi festiwal Witaj přiwabi w juliju dohromady něhdźe 300 wopytowarjow k Miłočanskej skale. Program wopřijimaše nimo koncertow třoch skupinow a dweju solistow sydom dźěłarničkow, wjacore wodźenja, filmowe předstajenja, performance a přednošk. Zahajili su festiwal z rozmołwnym kołom wo serbskim kulturnym a kreatiwnym hospodarstwje. Mjez druhim diskutowachu wo spěchowanskich móžnosćach zwonka zwučenych serbskich strukturow kaž tež wo wutworjenju syće za wuwiwanje serbskeje hudźby.
▶ Lěćna filmowa
akademija je kowarnja talentow
Mjeztym 5. lěćnu filmowu akademiju je towarstwo Rashomon w Zhorjelcu wuhotowało, a to mjez druhim w kooperaciji z filmowym festiwalom Nysa, Wrócławskim filmowym festiwalom Nowe Horyzonty a Choćebuskim filmowym festiwalom.
Dźakowano spěchowanju ze stron Łužiskeho festiwala, Kulturneje załožby swobo-dneho stata Sakska, centrale za zwužitkowanje Bild Kunst Kulturwerk, iniciatiwy Kreatiwna Łužica a Załožby za serbski lud móžachu so zajimcy lětsa zdarma na dwunjedźelskej dźěłarničce wobdźělić. Dohromady dźewjeć kursantow z Němskeje, Pólskeje, Čěskeje a Ukrainy je so na njej wobdźěliło.
▶ Do wustajeńcy a na pućowanje
Wustajeńca ›Płachta pełna hulicowańkow‹, kotraž wěnuje so Slepjanskej serbšćinje a z tym tež jeje kulturje a stawiznam, běše hač do 31. awgusta w Slepjanskej cyrkwi widźeć. Wona dokumentowaše žiwjenske stawizny wobydlerjow, kotřiž awtentisce Slepjansku serbšćinu rěča. W času wot 2010 hač do 2015 su we wšitkich wsach Slepjanskeho regiona z maćernorěčnymi Serbami a Serbowkami rěčeli a jich dopomnjenki jako zwukowe dokumenty natočili.
▶ Festiwal elektroniskeje hudźby z towaršnostno-politiskim podźělom
Festiwal Meta Solis je mjeztym sedmy raz k Miłočanskej skale přiwabił. Zarjadowanje pod hołym njebjom zahajichu ze »za techno-festiwal skerje njewšědnej« performance, w kotrejž předstajichu wuslědk dźěłarnički ›Swobodne spěwanje w raju Krabata‹ předchadźaceho festiwala Witaj. Z dohromady šěsć minimalistiskimi spěwami wotbłyšćowaše projektowy chór, kotryž bu w běhu prezentacije přiběrajcy wot publikuma podpěrany,
wuswobodźenje drje najznaćišeje figury serbskeje mytologije z putow Čorneho młynka. Zakład tworješe powědančko Hendricha Jordana ›Koklaŕski‹, kotrež zhudźbnichu z powědarskeje perspektiwy kantorki Maruše. Wustup wudospołnichu widejowe projekcije, kiž běchu z pomocu kumštneje inteligency zhotowjene a zestajane. Dale poskićichu na festiwalu wjacore dźěłarnički, zabawu za dźěći a fachowe wodźenje po zelowej zahrodźe při skale. Projekt ZORJA prezentowaše krótko-kurs delnjoserbšćiny. K skerje amizantnym poskitkam słušeštej ›Serbski tarot‹ a wubědźowanje horse hopping, pochadźacy z Finskeje.
Chutnym temam wěnowaštej so přednoškaj a slědowacej diskusiji wo prawicarsko-
ekstremistiskich strukturach w Sakskej, wuhotowanej wot Kulturneho běrowa Sakskeje respektiwnje Załožby Amadeo Antonio. Rozmołwne koło pod hesłom »Sebjekritiska muskosć« wujewi, zo je wuměnjenje za woprawdźite runostajenje splahow, zo maš sej »wuwědomić priwilegije muži w towaršnosći«.
▶ Starodawny nałožk dale pěstuja
Při najrjeńšim słónčnym wjedrje łapachu sobotu, 02. awgusta, w delnjołužiskim Turjeju kokota. Žnjenski nałožk wopytachu wjesne holcy w pyšnej serbskej swjedźenskej drasće. Wosom młodych jěcharjow so na wubědźowanju wo titul žnjenskeho krala wobdźěli.
▶ Emocionalna inscenacija portretuje Łužicu w změnje
Premjera inscenacije ›Mója wěc jo AKO ju lapjom –
Meine Sache ist WIE ich sie fange‹ tworješe pjatk, 01. awgusta, zazběh noweho štyrilětneho rjadu kulturnych zarjadowanjow we Łužicy, kotrež maja »kulturnej mnohotnosći widźomnosć spožčeć, přisłušnosć skrućić a strukturnu změnu nic jenož technisce, ale tež wuměłsce a emocionalnje posrědkować
a z tym zapřimliwe činić«. Nošer projekta je powšitkownowužitna towaršnosć Lausitziade, partnerojo su mjez druhim Nowe jewišćo Zły Komorow, Grodkowske Sprjewine kino a kampanja Krasse Lausitz. Inscenacija, kotrejež titul złožuje so na Gerharda Gundermanna, wopřijima něhdźe połdra
hodźiny trajacy program,
zestajany z hudźby, dźiwadła, literatury, rejow, filma a tworjaceho wuměłstwa. Format »zrozumi so jako bikulturny a integruje serbsku kulturu samozrozumliwje w rěči, hudźbje a mytach«.
▶ Za queernych a přećiwo prawicarjam
Mjez tysacami wjesołych ludźi běše njedźelu, 10. awgusta, na třećim zarjadowanju CSD w Budyšinje za prawa queernych wosobow, ale
tež přećiwo prawicarjam, něhdźe 100 Serbowkow a Serbow. Ze serbskimi chorhojemi, plakatami a spěwami zwurazni »serbski blok«, zo słuša to serbske a queerna zhromadnosć na kóždy pad hromadźe.
▶ Kolizija wuměłstwow hač do poslednjeho wokomika
Finisaža wustajeńcy lětušeje ›Kolizije wuměłstwow (Kodekü)‹ přiwabi sobotu, 09. awgusta, zajimcow do Kulturneje fabriki Lina Koch w Nowych Jěžercach.
Dohromady 16 wuměłčow a wuměłcow z Němskeje, Awstriskeje, Nižozemskeje a Pólskeje je w běhu dweju tydźenjow najwšelakoriše twórby zwoprawdźiło, při čimž tworjachu stawizny wustajenišća jako bywša zhotowjernja tekstilijow čerwjenu nitku.
▶ Jěduce jewišćo jědnaty raz jimało
Gitarist Marc Winkler běše jedyn z hudźbnikow, kotřiž sobotu, 16. awgusta a njedźelu, 17. awgusta, hosći Wuměłstwoweho busa z najwšelakorišimi zynkami zabawjachu. Na mjez hrodomaj w Hrodźišću a Batromjecach
jěducym jewišću wustupištej tež serbskej skupinje, a to Helena Hejduškec a Syman Hejduška kaž tež Lena Hauptmanojc a Dan Baron. Wonaj zhudźbništaj wot publikuma spontanje napisane tekstowe fragmenty.
Podłu čary wužiwachu mnozy wopytowarjo składnosć, sej wosebite wustajeńcy na přikład w Lubiju, Ochranowje a Rychbachu wobhladać a/abo so po naspomnjenymaj hrodomaj wodźić dać.
▶ Howrjacy aplaws nic jenož w Žitawje
Hornjołužiski komornohudźbny swjedźeń je so na druhim kóncu tydźenja w awgusće wuspěšnje započał. Pjatk zahajichu Drježdźanscy kapałni solisća lětsa štwórty raz wotměwacy so rjad z wupředatym koncertom w Bartskej cyrkwi. Program wopřijimaše twórby komponistow baroka a Wienskeje klasiki, kaž na přikład ›Divertimento D-dur‹ Wolfganga Amadeusa Mozarta a ›Concerto grossom op. 6‹ Arcangela Corellija. Sobotu, 16. awgusta, prezentowachu Jonsdorfska bigband Klangfarben a wjacori chowancy hudźbnych šulow kulturneho ruma Hornja Łužica-Delnja Šleska pod nawodom Franka Heppnera doby a žanry přesahowacu dujersku hudźbu w parku Hrodźišćanskeho hrodu. Koncert pod hołym njebjom, kotryž běše najebać pobrachowaceho chłódka wuběrnje wopytany, běše zdobom dźěl akcije Wuměłstwoweho busa.
▶ Mjezynarodny piknik na kěrchowje
Pod hesłom ›Dostojnosć čłowjeka je njedótkliwa – tež w Budyšinje‹ wotmě so póndźelu, 18. awgusta, zjawny piknik z hudźbu we wobłuku iniciatiwy ›Happy Monday Bautzen – Wjesoła póndźela Budyšin‹ na Serbskim kěrchowje. W mjenje cyłkownje wjace hač 50 akciju wuhotowacych towarstwow a institucijow powita klankarka Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Marharyta Pšenitsyna něhdźe 200 wopytowarjow wuzběhnywši, zo »je tu kóždažkuli kultura kaž tež kóždažkuli rěč
witana«.
▶ Serbski chatbot
Marko Měškank, sobudźěłaćer Rěčneho centruma WITAJ w Choćebuzu za rěč spěchowace digitalne projekty, informuje, zo móžeš z integraciju wulkich rěčnych modelow do online-přełožowarja wjace hač 20 rěčow do serbšćiny přełožować. Zdobom funguje online-přełožowar jako delnjoserbski a hornjoserbski chatbot. Marko Měškank pisa: »K tomu słuša, so rozmołwjeć, so prašeć abo interaktiwne bajki pisać. Nimo toho předčita system přełožki a wotmołwy z pomocu integrěrowanych TTS-modelow.«
▶ Klóšterski swjedźeń w Pančicach-Kukowje
Něhdźe 4 500 wopytowarjow je njedźelu, 17. awgusta, na klóšterski a swójbny swjedźeń do Pančic-Kukowa přichwatało. Tam zeznachu zajimcy regionalne towarstwa, wuspytachu so na kreatiwnych stacijach abo dachu sej kulinariske regionalne chłóšćenki zesłodźeć.
Cyły dźeń móžachu sej pisany program na jewišću abo
w klóšterskej zahrodźe lubić dać. Z ekumeniskej nutrnosću a tradicionalnym požohnowanjom zelow swjedźeń w klóštrje Marijineje hwězdy wuklinča.
▶ Za rjanu a spodobnu serbšćinu
Docent Marek Krawc a ze studija LUCIJE Božena Braumanowa přihotowaštaj ›fitnes special‹, dalekubłanje, w kotrymž dźěše štwórtk,
21. a pjatk, 22. awgusta,
wo aspekt werba.
Pjatk móžachu so wšitcy dalši zajimcy tež online přidružić.
W tutej seriji dalekubłanjow sej sobudźěłaćerjo serbskich institucijow wuwědomjeja, što su rěčne srědki »rjaneje« abo »spodobneje« serbšćiny a so tak aktiwnje w rěči wukmanjeja.
▶ Swoju wěru swjećili
W Róžeńće su so wěriwi z cyłeho swěta na 2. kóncu tydźenja w awgusće schadźowali. Ze wšěch dźělow Němskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Čěskeje a samo z Indiskeje běchu na lětuši GiG-festiwal přichwatali.
Zhromadnje su kołowokoło putniskeje cyrkwje swoju wěru swjećili. Festiwal zahajichu pjatk z Božej mšu. Po tym pokazachu film ›Józef wutroba nana‹, kotryž skutkowanje swjateho Józefa – tež hladajo na dźensniši čas – předstaji. Sobotu sćěhowaše po Božej mši přednošk pod hesłom ›Bóh lubuje twoje ćěło‹.
Po tym móžachu so wobdźělnicy w najwšelakorišich dźěłarničkach wuspytać.
Festiwal, kotryž je wospjet wo tym swědčił, kak wěra ludźi zwjazuje a wutroby jima, je njedźelu z wulkej Božej mšu wuklinčał.
