Dwójorěcnosć – wjele wěcej ako jano WITAJ a serbske napisma

Horst Adam

W lěśe 1955 jo to było, ako su Domowina a druge wózjawili to gronidło, až buźo Łužyca dwójorěcna. To jo była wěsta wizija, ale zrownju teke pominanje a orientacija za narodne źěło. Ale južo styri lěta pózdźej – ga 1959 – su mócnarje w DDR wudali bejnje drugi politiski směr. Łužyca buźo socialistiska, jo se něnto groniło, což jo měło pón teke swóje slědy na to serbske we Łužycy, wósebnje na spěchowanje, woplěwanje a wuwiśe serbskeje rěcy w Górnej a Dolnej Łužycy. To socialistiske jo stojało wótněnta wšuźi hyšći mócnjej naprědku, teke we narodnostnej politice. Łužyca dej byś dwójorěcna – to pominanje jo něnto zasej aktualne, jo, aktualnjej. Pó tom až běšo Domowinski pśedsedaŕ Jan Nuk w zachadnych lětach pśecej zasej na to orientěrował, jo wón na głownej zgromaźinje na kóńcu měrca w Chrósćicach taku orientaciju hyšći raz jasnje sformulěrował a wudał. A na prědnem pósejźenju nowowuzwólonego zwězkowego pśedsedarstwa jo swój zaměr z tym wobkšuśił, až jo naraźił, wutwóriś aliancu za wuchowanje a dalšne traśe serbskeje rěcy w Dolnej a Górnej Łužycy a z tym za žywu a šyroku dwójorěcnosć.
Co pak to jo – taka nimsko-serbska dwójorěcnosć we Łužycy? Wjele by mógali nalicyś, což k tomu słuša. Serbske šulstwo, WITAJ-projekt, serbska namša, serbske pismojstwo a casnikarstwo, serbske radijo, serbske źiwadło, serbske spiwanje, serbska rěc w familijach a to se wě, teke dwójorěcne napisma pśi drogach, amtach a hynźi. Jo to pak južo wšykno? Wěsće nic - „katalog“ teje konkretneje a žyweje dwójorěcnosći jo wó wjele šyršy a dlejšy. Na pśikład, až wabje rucnikarje, firmy a teke gósćeńce a hotele we dwójorěcnej Łužycy w nimskej a serbskej rěcy za swóje „produkty“. To w Dolnej Łužycy pśisamem docełego felujo. Abo to, až take luźe, kótarež maju z wjele luźimi kuždy źeń cyniś, mógu ze swójimi „klientami“ a „pacientami“ se teke serbski rozgranjaś. Na pśikład gójce abo notary a pšawizniki. Źo wósebnje wó taku dwójorěcnosć, kótaraž se tam jawi a prakticěrujo, źož su luźe doma. Źo wó to, załožyś hyšći wěcej „serbskich gnězdow“, ako su to w Dolnej Łužycy na pśikład te wšake Serbske blida. Njetrjebamy někaku kumštnu dwójorěcnosć, kenž jo daloko pšec wót reality. Ně, trjebamy dwójorěcnosć, ako jo žywa, praktiska, praktikabelna a pśecej widobna a prezentna. W takej dwójorěcnosći wiźi kuždy – lěc Serb abo Nimc - ten wjeliki wužytk, gaž znajo dwě a wěcej rěcow.
Nejskerjej jo notne, aby raz wšykno to „wuzbadali“ a zestajili, což słuša k nimsko-serbskej abo serbsko-nimskej „dwójorěcnosći“. Někaki kolokwium abo sympozium by nam pśi tom wěsće wjele pomagał a by był dobry zakład za tu wót Jana Nuka naraźonu „aliancu“.
Južo znowa změjomy wjelgin dobru góźbu, konkretnje zwěsćiś, kak jo toś ta dwójorěcnosć žywa, kak se wóna prakticěrujo. Drugi raz ga pśewjeźo se w cełej Łužycy - w Bramborskej a Sakskej gromaźe – projekt „Serbska rěc jo žywa“. Pśi tom źo wó to, wunamakaś te komuny, kótarež su serbskej rěcy nejwěcej abo wjelgin mócnje pśichylone. W Dolnej Łužycy jo toś to wuběźowanje w lěśe 2004 wjele wunjasło za serbsku rěc: nowe ideje, nowe aktiwity, nowe procowanja. Wobej Serbskej raźe – bramborska a sakska –, kótarejž matej tu wěc na starosći, by dejałej z pódpěru drugich togodla toś ten projekt za lěto 2010 wjelgin derje pśigótowaś a te pominanja na komuny tak stajiś, až mógu se zwěsćiś a spěchowaś a pón teke gódnośiś wše aktiwity, kótarež pśedstajiju a spěchuju tu žywu nimsko-serbsku dwójorěcnosć, tu dwójorěcnu Łužycu.