Pawoł Nedo – markantna wosobina serbskeho narodneho hibanja

Dietrich Šołta

Wučer, mjeńšinowy politikar a ludowědnik Pawoł Nedo słuša k najwuznamnišim zastupjerjam nowšich serbskich stawiznow. Rodźeny 1. nowembra 1908 w Kotecach pola Wósporka, studowaše syn šwalče a železnicarja na Lipšćanskej uniwersiće pedagogiku, ludowědu a stawizny (1928–1931). 25lětneho młodowučerja wuzwolichu kónc 1933 za předsydu Domowiny, kotrejež předsydstwo bórze na to nowe wustawki wobzamkny. Jako buchu aktiwity narodneje organizacije něšto lět pozdźišo zakazane, skónči Nedo dobrowólnje swoju prěnju powołansku karjeru, kiž bě jeho do třoch ludowych šulow – Klukš, Chwaćicy a Rakojdy – w ewangelskej Hornjej Łužicy wjedła.
Pawoł Nedo bě so hakle jako student maćernej rěči, literaturje a ludowědźe přiwobroćił. Potom pak spyta čas žiwjenja swoje serbske wuznaće skrućić a druhich za serbsku wěc přeswědčić. Jako dołholětny načolnik Domowiny (1933–1950) staraše so při rozdźělnych politiskich wuměnjenjach wo wuwědomjenje słowjanskeho etnikuma we Łužicomaj. W druhej połojcy žiwjenja, wot spočatka 50tych lět, skutkowaše jako ludowědnik a kulturny slědźer w Lipsku a we wuchodnym Berlinje; jemu so poradźi, temy a metody swojeje wědomostneje discipliny na serbsku woprawdźitosć nałožować. Lisćina jeho fachowych publikacijow wopřija skoro 20 wusko ćišćanych knižnych stron.
Nedowa biografija pokazuje někotre dramatiske łamki. Po tym zo bě 1937 swoju šulsku słužbu złožił, bu přistajeny pólskeje banki w Berlinje, inspektor na ryćerkubłomaj w Braniborskej, wojak Wehrmachty a skónčnje jaty „ludoweho sudnistwa“ w Podstupimje (1944/45). Njeje žane wosobinske zapiski zawostajił, je pak w bohatej korespondency mnohim rowjenkam wo swojich nazhonjenjach powědał. Znate a připóznate je, zo je sej Nedo po 1945 trajne zasłužby wo wožiwjenje a rozšěrjenje serbskeho dźěła zdobył: jako šulski rada, jako poradźowar Sakskeho krajneho sejma za čas diskusije wo Serbskim zakonju a jako nawoda Serbskeho zarjada (1948–1950). Wón organizowaše šulske a wučerske kubłanje w Serbach a wuwučowaše na sorabistiskim instituće w Lipsku. Na tamnišej uniwersiće (1951–1964) a na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće (1964–1968) je prof. dr. phil. habil. Pawoł Nedo za serbsku a němsku ludowědu dołhodobne, směrodajne předewzaća zwoprawdźił. Nedo zemrě 24. meje 1984 w Lipsku.
Na zhromadnym kolokwiju 31. oktobra a 1. nowembra 2008 běchu Serbski institut, Maćica Serbska a Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow serbskeho prócowarja k 100. posmjertnym narodninam wysoko hódnoćili. Na woběmaj dnjomaj w Budyskim Serbskim muzeju a w Serbskim domje wobdźěli so kóždy raz něhdźe 50 zajimcow z Łužicy a zwon-ka njeje. Po zahajenskim přednošku Berlinskeje ludowědnicy Uty Mohrmann, kotraž wjacore lěta po boku počesćeneho studentow kubłaše, rozprawjachu štyrjo slědźerjo ze Serbskeho instituta a zdobom Maćicarjo wo jednotliwych wobłukach Nedoweje narodneje dźěławosće. Na zakónčenje rysowaše wosom časowych swědkow, to rěka sobupućowarjo abo šulerjo wědomostnika, jeho čłowjesku powahu abo dźěłowe wašnje. Wšitke wuprajenja z čestneho kolokwija so w tutym dwójnym čisle Rozhlada dokumentuja.