Serbski swět. Žro a periferija abo syć?

LUBINA MALINKOWA

W poslednich tydźenjach a měsacach napadny wosebje w diskusiji wo Serbskim sejmje dźělenje serbskeje Łužicy. We wšelakej měrje přeněmčene kónčiny Łužicy pomjenowachu so husto jako periferija abo nakromne kónčiny serbstwa. Hladajo na ewangelsku Hornju Łužicu wužiwaše serbski politikar w rozprawje wo wólbach do Serbskeho sejma samo wuraz B-Łužicy. Tomu napřećo stajitej so rěčnje husto wurazaj »žro« abo »jadrowe kónčiny serbstwa«, hlada-li so na katolski dźěl serbskeje Łužicy. Tute kategoriske dźělenje a napřećostajenje, wosebje pak podwědome předstawy a hódnoćenje, kiž za tym tča, mam za zahubne. To jedne je to čiste, to jadro, to žórło, a čim bóle so wot njeho zdaluješ, ćim bóle změšane a njeoriginalne so wšitko stanje. Maš jasny centrum, kotremuž je wšo druhe koncentrisce při- a podrjadowane; wšitko so rěčnje a narodnje z jadra žiwi.
Ze slědźenjow wěmy, zo rěč myslenje a předstawy wo swěće formuje a z tym přitomnosć a naše jednanje wobwliwuje a postaja. Wobraz wo centrje a periferiji, abo dźělenje Łužicy do A-, B- (a C- ?) regionow je wosebje fatalne. Tole njewothódnoća jenož dźěło wjele angažowanych ludźi pod jara rozdźělnymi wuměnjenjemi, ale njewotpowěduje tež serbskej realiće, wšako bydli w Drježdźanach wjace Serbow hač w Dobrošicach.
Předstawje wo centrumje a periferiji chcyła tuž wobraz syće napřećo stajić. Tutón wotewri nam nowy wid na serbske połoženje a z tym tež druhe jednanske móžnosće. Kóždy, tež nachwilny, serbski rěčny rum je tu dypk-suk w syći. Tak móžemy sej w Praze runje tak kaž w Prawoćicach dypk zarysować, w Berlinje kaž w Bukecach, w Choćebuzu kaž w Chrósćicach, ale tež w Lipsku a Halle, Japanskej abo Americe. Wšitke serbske dypki-suki su přez mjezsobne styki do serbskeje syće splećene, runočasnje pak su přeco tež z druhimi kontekstami zwjazane. Na wšelakich městnach je wosebje wjele dypkow a druhdźe zaso je wjetši wotstawk mjez dypkami-sukami. Někotre dypki su wosebje wusko ze sobu splećene, wšako wjazaja jich nimo serbskeho poćaha tež regionalne, politiske, nabožne, stawizniske a swójbne styki. Syć je cyłk najwšelakorišich serbskich rěčnych rumow a akterow.
Po syćowej teoriji (Netzwerktheorie) su zdaleniše a mjenje do syće splećene dypki, tak mjenowane słabe kontakty (weak ties), wosebje wažne, dokelž je jich inowaciski potencial wyši. Sylnišo do druhich kontekstow zwjazane, stanu so z wažnymi posrědkowarjemi nowych idejow, kontaktow a formatow. Za nutřkownu dynamiku a dalewuwiće cyłka hraja tuž runje wone rozsudźacu rolu.
Kaž druhe rěčne wobrazy ma tež wobraz wo serbskej syći swoje njedostatki a brachi. W tuchwilnej situaciji mam pak jón za konstruktiwniši a integratiwniši a dynamiskemu wuwiću skerje wotpowědowacy hač kategoriske a wothódnoćace dźělenje serbskeho swěta do centruma a periferije.