Pišćelowy nyšpor z prapremjeru – »Daj nam měr«

CLAUDIA LUBKOLL

Po lětach restawrowanja móža woboje pišćele Budyskeje tachantskeje cyrkwje nětko zaso zhromadnje zaklinčeć – w Hornjej Łužicy je to jónkrótne. Nic jenož to je přičina k swjećenju, ale tež wopominanje Budyskeho měra mjez Němcami a Polakami před 1000 lětami. Program poslednjeho pišćeloweho nyšpora w juliju měješe k tomu so hodźo swjedźensko-wopominanski charakter. Bě to skerje ćiche wupružowanje, jónu zamyslene, potom zaso swjedźensce rejwarske.
Započa so z »Conciertom 5« Antonia Solera. Wón napisa tutón a tež druhe kruchi k wjeselu swojeho šulerja, španiskeho princa. Na lětušim předstajenju pak njebě wot poměra wučer-šuler pola organistow KMD Friedemanna Böhme a młodeho talenta Johannesa Krahla ničo pytnyć. Wobaj agěrowaštaj zhromadnje runoprawnje z wulkej harmoniju, komplikowane barokowe wupyšenja a frazěrowanja čućiwje zwurazništaj.
Prapremjery maja stajnje wěstu napjatosć w sebi. Na tutym nyšporje zaklinča prěni raz twórba młodeho serbskeho komponista Feliksa Brojera, kotryž sedźeše tež w publikumje. Jeho twórba »Měrowa modlitwa – triptychon za dwoje wulke pišćele« nasta jako nadawkowniska twórba za lětuše Łužiske hudźbne lěćo. Wona zwjazuje spominanje na Budyski měr a stajnje pjatk so wotměwace měrowe modlenje w Budyskej tachantskej cyrkwi. Swjata ličba tři ćehnje so kaž čerwjena nitka přez Brojerowu twórbu, njech je to přez ličbu sadźbow abo tež ličbu zakład tworjacych choralowych melodijow, na kotrychž fundamenće tute měrowe modlenje natwarja. Scyła swědči cyłkowny natwar twórby wo přijomnej symetriji a formowej rěči, kotrejž dawatej při słuchanju orientaciju a zepěru.
Z mócnym unisono wobeju pišćelow zaklinči »Auf meinen lieben Gott, trau ich in Angst und Not«. Brojer woli w tutej tokaće kontrast z chaosa (Krahl na Eule-pišćelach) a nadźije (Böhme na Kohl-pišćelach). Jako pomały zakład zaklinča wot Böhme hłowna melodija twórby so hodźo k motej zarjadowanja »Verleih uns Frieden gnädiglich« (»Daj nam smilnje měr«). Mjez sadźbami steji stajnje »Tranquillo« za solopišćele z tutym jednohłósnym choralom, tu jara derje wudźěłany wot Krahla.
Wjeršk twórby je druha sadźba ze swojim něžnym, luboznym započatkom, kotraž so poněčim nimale do njesłyšomneho zhubi, zo by so potom hač k hłownemu choralej stajnje wyše a wótřišo stopnjowała. Kaž »špihel nadźije« abo »špihel swědomja«, tak Brojer, wotběži druha połojca sadźby runje napřećiwnje a skónči zaso w miłej ćišinje. Wobaj organistaj hrajetaj muzikalisce wuběrnje, na ćichich městnach bě napjate posłuchanje připosłucharjow čujomne.
Sćěhuje hač do poslednjeho tona wužite »Tranquillo« Böhmeho. Bohužel so runje tu napjatosć druheje sadźby w publikumje rozpušći, tak zo někotrežkuli zakašlowanje hudźbu myleše.
Rejwarsce a nadźijepołna pokaza so třeća sadźba, nade wšěm zaklinča – nimale hižo předominantnje – melodija třećeho chorala »Ow smilny Božo, wobradźej nam měr a pokoj wšudźom«. Tu buchu woboje pišćele podkładźene ze zwonjenjom zwonow, kotrež hač do zakónčaceho fortissimo traješe. Muzikaliska seklka před kónčnym akordom njebě za kedźbliweho připosłucharja cyle zrozumić.
Po tym sćěhowaše Johanna Sebastiana Bachowy Magnificat BWV 733 z Johannesom Krahlom na Eule-pišćelach. Jeho hraće činješe nimale hižo rutinowany zaćišć a zda so cyle lochke być – brilantnje!
Započatk poslednjeje twórby wječora bě tróšku sprostnjeny, tola čim dlěje připosłuchar na Aurelija Bonellisowu »Toccata Cleopatra a 8« słuchaše, ćim žiwiša tuta twórba renesansy bu. Registrowanje z dosć dujerskimi instrumentami bě perfektnje za hudźbu tuteje epochi wolene. Přez rejwarske rytmy poradźi so rjane, skulojćene zakónčenje cyle w tenoru swjatočneho charaktera nyšpora.
Na kóncu móžachu komponist kaž tež wobaj organistaj stejate owacije zahorjeneho publikuma přijimować. Tutón nyšpor njebě wubědźowanje generacijow, ale wulkotny přikład za harmoniju a radostne zhromadne hudźenje – cyle w zmysle měra.

přełožk: WÓRŠA ŠOŁĆINA

Łužiske hudźbne lěćo, pišćelowy nyšpor »Daj nam měr«, 28. julija 2018 w Budyskej tachantskej cyrkwi