Ten móžo wěcej ako na fidlach graś – ze žywjenja pěsnikarja

BERND PITTKUNINGS

Chtož jo cytał w Rozhlaźe januara 2018 recensije wó koncertach »tradicija+eksperiment«, by mógał zaśišć dostaś, až muzikarje maju pśeliš rědne žywjenje, njeglědaš-lic na mału licbu pśisłucharjow. Wopšawdu jo mań lajskich muzikantow pśecej dobreje mysli a kreatiwna. Ale 80 % profesionelnych gercow w Nimskej musy kopśiwy tergaś a jałowjeńc jěsć. Późěl chudlazkow pla pěsnikarjow jo z 95 % pódobny tomu pla źiwadłownikow. Zazdaśim njejo pśipad, až prědna cejdejka serbskeje pěsnikarki Lydije jo měła titel: »Božemje«. Naglědnosć gercow mjazy Serbami jo zazdaśim była pśecej niska, což pśeraźijo dolnoserbske pśisłowo: »Ten móžo wěcej ako na fidlach graś.« Mój stary nan, wukubłany gerc, kenž jo wuměł na fidlach a tśich dalšnych instrumentach graś, jo gronił: »W Błotach jo swěźeń rědny, gaž jo na kóńcu kuždy najěźony a napity a pśi wuchoźe dostanjo pěś markow.« Wón jo cas žywjenja wóstał amater.
Teke źinsa jo tak, až luźe wudawaju bźez pśemyslowanja 50 € za zastupnicku koncerta šlagernice, kótaruž znaju z masowych medijow, ale honorar wót 150 € za koncert za źewjeśźaset wuměńkarjow abo źiśi w Drježdźanach jo jim pśewjele, gaž njeznaty spiwaŕ pśiźo z Łužyce. To płaśi wósebnje, gaž starjejše ze SUV-awtom pśijědu. Mimo togo se źiwaju, až spiwaŕ njewudawa kužde lěto nowu CD. Take něco móžoš jano w zwisku z wuwiśim kultury w běgu zachadnych tśiźasća lět rozměś.
W starej ZRN su w 1980ych lětach póznali, až lěbda jaden wuměłc, žurnalist abo pśełožowaŕ zasłužyjo dosć pjenjez, aby mógał pśinoski za chórobne zawěsćenje zapłaśiś. Weto su měli take pówołanja za wažne za towarišnosć. Togodla su załožyli Socialnu kasu za wuměłce – KSK. Tśeśi źěl pśinoska togo zawěsćenja zapłaśijo wuměłc, nejwětšy źěl krajne ministarstwa za kulturu, GEMA a kulturelne institucije. Taku kasu ma mimo Nimskeje jano Francojska, ale we wobyma krajoma wopytaju pśecej zasej raz neoliberalne politikarje abo zjadnośeństwa (na pś. ministarka Johanna Wanka, Zwězk nimskich danki płaśecych) tym nanejmjeńšym wuměłcam tu słomku wześ. Gaž co taki luź w špatnem mjasecu pjenjeze pśez Hartz IV dostaś, musy nejpjerwjej swój pówołański status ako wuměłc złožyś. Zasłužyjo-li wob lěto 17.400 € bruto, zapłaśijo někak 350 € dankow. Joli wón 18.400 € bruto zasłužyjo, musy někak 1.200 € dankow zapłaśiś, dokulaž měritko za dankowe klase su G. G. Anderson, Dieter Bohlen a dalšne milionarje šlageroweje branže.
Band kaž AC/DC njeby źinsa w Nimskej šansu na znatosć měła, dokulaž redaktoram nimskich radijowych wusćełanjow njejstej mjeni »Przystanek Woodstock« a »Wacken« znatej. Kaž we politice jo zajm za nowosć, wósebnosć abo eksperiment mały, ale kwota »followerjow« płaśi. Nowa a stara klasiska muzika abo pěsnikarstwo maju swójo městno na specielnych sćelakach abo srjejź nocy. Serbski rozgłos MDR wabi: »Serbsku hudźbu słyšiće jenož w Serbskim rozhłosu.« Toś ta sada jo pódśisnjenje zjawno-pšawniskego rozgłosa pód muzikowu industriju. Zwenka serbskego radija som słyšał w zachadnych źaseś lětach jano jaden serbski šlager w radiju. Bog wě, lěc to jo jano ignoranca abo teke antisorabizm. BBC Radio Cymru grajo 20 góźinow wob źeń a 19 góźinow togo casa jano titele we waliziskej rěcy. Wuspěch togo jo mj. dr., až w lěśe 2016 ten nejwěcej pśedawany folkalbum we Zjadnośonem kralojstwje (Wjelika Britaniska) jo był wót kupki 9bach, kótaraž jano pó walizisku spiwa.
Wu nas njejo pśipad, až Wolfgang Niedecken wudawa swóje stare spiwy z BAPowego casa ako pop-wersije. Wót Rolling Stones graju w radiju jano měrne balady. Banalne teksty z banalneju muziku se nejlěpjej pśedawaju. K tomu se góźi, až wustupuju w telewiziji skóro jano spiwarje, kenž su byli pśed lětom 1992 južo w telewiziji wiźeś, abo take, kenž su młodše ako tśiźasća lět. Jo drje Helene Fischer groniła, až jo pśišła wót musicala na šlager, dokulaž jo kśěła raz něco nowego wopytaś. Z musicalom pak njeby zawěsće tak wjele pjenjez zasłužyła, ako něnto zasłužyjo.
Ale ten staw njejo nejpjerwjej wina spiwarjow, ale wina muzikoweje industrije. Pśed pěśatśiźasća lětami jo muzikowy koncern pódpěrował źaseś talentěrowane nowe kupki. Su wěźeli, až źewjeś wót tych njebudu stars, ale z wuspěchom źaseteje su zapłaśili za wěsty cas wšykne. Spiwarje su měli cas, swój stil namakaś. Peter Maffay jo spiwał w lěśe 1970 w stilu Roya Blacka abo Patricka Lindnera, ale w lěśe 1980 jo se na LP »Revanche« pokazał ako rocker. Pózdźej jo koncern se koncentrěrował na jadnogo wuměłca. Jomu su nagrawanje, wabjenje atd. zapłaśili. Ale w lěśe 2011 jo dostał Tim Bendzko za swój prědny album wót swójogo muzikowego koncerna jano kredit. Togodla njejo źiw, až někak 40.000 titelow źinsa ma samski mašinelny rytmus a melodije, kenž móžo kuždy sobu spiwaś. Což se lažko spiwa, to se pśedawa.
Za pěsnikarjow pśiźo k tomu, až muzikaliske kubłanje na šulach ma mało naglědnosći a měritko za powšykne kubłanje njejo kuždy bur, zamkaŕ abo mólaŕ, ale jano wukubłane bergarstwo. To ma późěl wót někak 20 % na wobydlarstwje, w pódzajtšnem źělu Nimskeje zazdaśim 10 %. Ako syn źěłaśerja som w šuli w 9. lětniku »Faust« cytał. Źinsa gronje, až musyš nanejmjenjej abiturient 11. lětnika byś, aby myslicki Goethego rozměł. Wuspěch togo jo, až słowoskład pśisłucharjow wóteběra. Źeń a mjenjej młodych luźi znajo nimske rěcne wobroty, a dłujkim tekstam slědowaś, pśiźo cesto śěžko. Z radija smy nawucone, až dłujki spiw ma tśi minuty a dwě gronce z refrenom.
Zachopjeńk februara su se južo 19. lěto za sobu pěsnikarje z cełeje Nimskeje na źěłarnicku w Frankobroźe nad Odru zmakali. Organizěrowała jo to Ewangelska młoźina. Muzikaliska kwalita wšyknych gercow jo była dobra abo wjelgin dobra, weto som był tam jadnučki profesionelny pěsnikaŕ. Na zjawny koncert dwaźasća spiwarjow a spiwarkow w »Theater Frankfurt« jo pśišło pěśadwaźasća pśisłucharjow. Se wě, za źiwadło se take zarědowanje njewupłaśijo. A tak »se kusa kócka do wogona«. Njejsy znaty, njedostanjoš wustupy – njamaš wustupy, njebywaš znaty a twój žanr teke nic.
Ja, ako wobdarjony Serb, mam gluku. Mógu wěcej ako na gitarje graś. Pśidajom, až mój cas ako amater mě wótergi felujo, dokulaž tencas som mógał se dowóliś za »Bog zapłaś!« w Słowakskej pla Romow abo w Pólskej pla Kašubow koncertowaś. Ale som lichy sobuźěłaśeŕ Serbskego radija rbb a pišu za serbske casniki a casopise, baju bajki, spiwam za turisty, wuměńkarje a źiśi, graju kabaret na Mjazynarodnem dnju žeńskich, pódpěruju WITAJ a turizm w Błotach, pišu powěsćowe knigły pó nimsku a som gano samo knigły serbskich basnjow wudał. Mój management lažy w swójskima rukoma a som rědko chóry. Joli to wšykno tak dalej pójźo, mógu ako kulturelny najamnik až do renty pśežywiś. Pón musym jano hyšći tśiźasća góźinow wob tyźeń za wšedny klěb źěłaś (KSK-renta lažy pód minimumom za eksistencu) a zbytk casa smějom zasej kreatiwny a dobreje mysli byś.