Stoj ta lipa

THERESA JACOBSOWA A FABIAN JACOBS

W aprylu 2014 sadźi so na iniciatiwu něhdyšeje rejowanskeje mišterki Evy Sollich z Berlina w durinskim Rudolstadtće rejowanska lipa. Běchmoj zahorjenaj wo předstawje, zo njeměło so jenož wokoło tuteje meje rejować, dołhož je mała, ale pozdźišo tež raz na podesće w njej. Stawizny tajkich etažowych resp. za čas rosćenja formowanych štomow naju zajachu. Ze załoženjom towarstwa Serbska reja dwě lěće pozdźišo w Lipsku předewzachmy sej wožiwjenje swobodneho rejowanja a hudźenja. Pytachmy za serbskimi žórłami a runočasnje wobhladowachmy wliwy mjezynarodneje hudźby na serbske reje jako wobohaćenje. Wot wšeho spočatka slědowachmy prěnjorjadnje lóštej zhromadneho hudźenja a rejowanja. Mjezsobna wuměna přinjese nowe ideje a projekty a pochad wobdźělenych sta so dale druhorjadny. W minjenych lětach je so tak wulka syć zajimcow, sympatizantow a sobuskutkowacych spletła.
Jónu na lipje rejować, zdaše so nam runočasnje dźiwna kaž wužadaca wěcka a prašachmy so, hdźe móhli z ideju we Łužicy nawjazać. Tradicija wšak bě prastara, w najwjace kónčinach pak je skoro zabyta. W rejowanskich lipach zjednoća so přiroda, tradicija a rjemjesło k wuměłskemu cyłkej. Dołho běchu wone srjedźišća za zabawu wosebje wjesneje zhromadnosće. Mjez delnim křižom hałuzow a wjerškom twarješe so wokoło zdónka rejowanske dno, kotrež dźeržeše so wot roštow a stołpow. Na nje wjedźechu schody do škitaceje lisćoweje žurle, hdźež bě městno za wodychnjenje a za zabawu. Někotre tajke lipy hišće steja a so z lubosću wobstaraja, na přikład w Sachsenbrunnje (Durinska ~1650) abo Limmersdorfje (Frankska ~1686, wot 2014 imaterielne kulturelne herbstwo Němskeje). Porno Limmersdorfskeje lipy w Thurnauje wěnuje so wot 2011 samo Němski muzej rejowanskich lipow pod hołym njebjom stawiznam tradicije. Ale tež we Łužicy w Hrańčiku pola Halštrowa (priwatnje ~1868) a w Kumwałdźe (~1700–1991, znowa 1992), stejitej rejowanskej lipje.
Předstawa naslědnosće, zo rosće za rejowanje sadźeny štomik z generacijemi, kotrež jón zastaraja, wokoło a pozdźišo samo na nim rejuja, padny pola wjesnjanosty Tomaša Čornaka z Njebjelčic na płódnu pódu. Daloko do přichoda sahaca to mysl, kotraž přirodu a kulturu we Łužicy na nowym městnje zjednoća: daloko wupřestrěwace so hałuzy a korjenje, kotrež skića na dobro wšitkich škit a chłódk w zhromadnej zabawje. Dalšeho zajimca za přesadźenje ideje smy potajkim hižo namakali a prěnje styki k nazhonitym smy nawjazali. Wutrobita přiležnosć nam je, lipu z rejowanskej a hudźbnej tradiciju wote wšeho spočatka zwjazać. Podpěrarki/jo su wutrobnje witani! Jeli so nam zešlachći, rejujemy snano hižo klětu wokoło serbskeje rejowanskeje lipy.