Kónc sorabistiki

RADEK ČERMÁK

Hdyž nastupich 1998 w Praze studij slawistiki, zetkach so z fachom, kotryž běše zdobom njesměrnje moderny a zastarski. Tuta ambiwalenca běše powostank politisce nawjedowaneje parochialneje wědomosće. Pod tutej bělizku chowaše so kedźbyhódne wotkazanje rěčneje a kulturneje komparatistiki, wuchadźaceje z praskeho strukturalizma.
W lěće 2002 wopytach potom prěni raz ferialny kurs w Budyšinje. Cyły přebytk mje njesměrnje zahori. Třitydźenske zetkanje sorabistow z cyłeho swěta dosahaše, zo so mnohe přećelstwa zakorjenichu. Intensiwna rěčna wučba zmóžni, zo nawukny kóždy kursant serbsce čitać a zo móžeše sam w studiju pokročować. Wjetšina wobdźělnikow běchu studenća ze słowjanskorěčnych krajow. Za přidatny stipendij nakupowachmy serbske knihi, zo bychmy z nimi dale dźěłać móhli. Někotři přizjewichu so po kursu na stipendij do Lipska. Ja mějach zbožo, zo su mje w lěće 2004 znowa za ferialny kurs wubrali.
Hdyž kurs w lěće 2014 k třećemu razej wopytach, bě to za mnje na wěste wašnje šok. Běchmy skupina šwarnych ludźi – to njeje prawje –, běchmy znowa wona kuzłarska zhromadnosć a dožiwichmy magiju rěče, kotraž wostanje hewak potajnstwo swójbow, šulow, cyrkwjow a towarstwow. Někotři pak zezdachu so mi skerje jako zběraćeljo dźiwnostkow. Rozsud Załožby za serbski lud, kotraž wotstroni přez njedosahace financowanje přinošk za studentow »z wuchoda«, měješe njezbožowny wuskutk na zestawu kursa. Studenća z wuchoda běchu wukatapultowani. »Zapadni« kursanća mějachu mjeńšu motiwaciju, mjenje wuski zwisk k Serbam, nawuknychu jenož zakłady a ćežko rozumichu přewodźace přednoški.
Dopomnich so na słowa Tomaša kardinala Špidlíka, kotryž něhdy praji, zo dyrbi křesćanska cyrkej z woběmaj płucomaj dychać. Wón je specifisku słowjansku duchownosć wotkrył, a tohodla sej jeho tež bamž Jan Pawoł II. wysoko wažeše. Samsne je to ze serbskej kulturu, rěču a wědomosću.
Ferialny kurs běše za mnje runje tak kaž za cyły rjad dalšich přećelow Serbow inicialny dypk dalšeho zajima za žiwu serbsku kulturu. Dopominam so na Viktora Zakara, bywšeho redaktora tutoho časopisa, wot Lipšćanskich docentow na Kamila Štumpfa, Stanislava Tomčíka abo Lechosława Jocza. Kurs běše relatiwnje »niski próh« za zdobyće nowych sorabistow, dźensa je pak to skerje »škleńčany wjerch«, kaž sociologojo praja. Nětčišu płaćiznu kursa 600 eurow (450 € za studentow) njemóže sej wšědny čěski přistajeny zabywši čěski student dowolić. (Dopomnju so samo na kursanta, kotryž njeměješe srědki za nóclěh a dyrbješe w awće spać.) Z tym přisadźeja Serbja sorabistiski dorost – poněčim so pozhubjeja młodźi sorabisća ze srjedźneje a wuchodneje Europy a z nimi zminje so wěda wo Serbach z akademiskeho wobswěta resp. ze zjawneho ruma. Poprawom je to logiske, dokelž zajim sorabistiki jako swójski slawistiski wobłuk nichtó njezakituje (nimo někotrych horliwcow z Maćicy). Změša so tak z mócnarstwom němskeje wědomosće a w jeje diskursu so přetworja na mjeńšinowe studije. Takrjec prěnja łastojčka je Institut za sorabistiku w Lipsku.
Tuta přeměna sama na sebi njeje hubjena, dalokož so Serbja z tym spokoja, zo njebudu hižo lud, ale mjeńšina. Wobsah kóždeho facha tworja jednotliwi slědźerjo. Humanistiske wědomosće su ideologiske a njewurunanosć sorabistiki přinjese wjace argumentow za »samozrozumliwosć« asimilacije, hač »recept za wobstaće« w duchu t. mj. adwokatneje antropologije (kotraž wobkedźbuje zajimy přepytowanych ludźi, zastupjer tutoho směra je za mnje na př. Leoš Šatava). Kóždy móže tež přirunować, kajki je rozdźěl mjez wopisowanjom etnocida Słowjanow w Němskej wot němskeho stawiznarja w dokudramje »My – Słowjenjo w Němskej« (porno titulej njepředstaja so w filmje po mojim zdaću serbski wid na stawizny ale němski, po kotrymž bě etnocid trěbny za wěstotu wuchodofrankskeho mócnarstwa) a čěskeje stawiznarki w knize »Slědy zabyteho luda« (Stopy zapomenutého lidu).
Na započatku rěčach wo srjedźoeuropskej slawistiskej tradiciji. Wona zepěra so na kontakt mjez němskim a słowjanskim diskursom, kotryž přinošowaše trěbne inowacije. W mjezywójnskim času zapisa so tutón směr trajnje do stawiznow humanistiskich wědomosćow. Tuta tradicija mjeztym zdźěla dla pomałeho zańdźenja ferialneho kursa hinje a budźe lěto a ćešo, ju wobnowić abo někajke nowe zetkanišćo intelektualnych natwarić. Dołhož Serbja chcedźa, zo by so za nich něchtó serioznje zajimował a dołhož chcedźa w běhu stawiznow wobstać, dyrbja swoje druhe płuco zaso namakać. Kupa móže morjo spóžrěć, ale dyrbi to być kupa jónkrótnosće, kotraž zamóže přinošk serbskeje kultury a wědomosće za přichod Europy pomjenować. Poststrukturalizm abo neostrukturalizm ma za to dosć metodologiskich gratow.
Serbja su posledni žiwi namrěwcy srjedźneje Europy, kaž je wona kónc 18. lětstotka nastała. To je wulka lěpšina. Njeje připad, zo měješe serbska kultura najwjetše wuspěchi, hdyž nimo němskich tež słowjanske předłohi wužiwaše. Prašenje je jenož, hač su Serbja kmani, zaso jónu němski sćin přestupić. Abo chcedźa so spokojić z tym, kak rjenje to budźe, hdyž woni kaž Brězanowa Satkula w němskim morju rozpłunu?
Nic jenož za wědomostnikow, ale tež za popularizatorow běše ferialny kurs přeco dobry započatk. Towarstwa přećelow Serbow zwonka Łužicy bědźa so z njedostatkom młodych ludźi. W někotrych městach so hižo zhubichu. Pod generaciskej njewurunanosću ćerpi tež Praske Towarstwo přećelow Serbow. Smy nuzowani, so chutnje za tym prašeć, za koho poprawom wobwarnujemy jónkrótne rumnosće Serbskeho seminara z Hórnikowej knihownju; štó zamóže w přichodźe serbske žórła wužiwać a měnjenja serbskeje towaršnosće sćěhować. Tuchwilu so hišće wjele stawa. Absolwenća kursa słušeja k najbóle aktiwnym prócowarjam towarstwa, ale po někotrych lětach tež jim dych wuńdźe. Čestnohamtske dobrowólne dźěło ma swoje mjezy.
Nochcu druhich powučować, bjez toho zo bych swoju šerpatku přinošował, tohodla smój z Lukášom Novosadom nazymski kurs serbšćiny nawjedowałoj. Na hłownej zhromadźiznje TPS sym potom namjetował, zo by towarstwo stipendij za jednoho studenta na lěćny kurs wupisało a sam so na tutej podpěrje wobdźělu. K tomu wupisa towarstwo po přikładźe Maćicy Serbskeje myto za nadarjenych studentow. Nadźijomnje pomha jónu tón abo tamny nowy wobdźělnik kursa Serbam z njedostatkom pedagogow.



Přispomnjenje redakcije: Po internym pruwowanju Załožby za serbski lud je Serbskemu institutej zaso móžno, zajimcam ze słowjanskich krajow potuńšeny popłatk za wobdźělenje zmóžnić.