… hódni wěčnoh wopomnjeća

MARKA MAĆIJOWA

Poprawom bychmy w tutych dnjach z Kitom Lorencom jeho wosomdźesaćiny swjećili. Medije bychu jeho žiwjenski wukon hódnoćili a nakładnistwo by jemu nowu knihu, monografiju wo jeho tworjenju, z pjera slawista Waltera Koschmala přepodało. Spominanje a česćenje stanje so nětko bjez njeho. Je derje, zo staraja so wjacore serbske institucije a dalši podpěraćeljo ze sympozijom, knižnym předstajenjom a literarno-hudźbnym wječorom dnja 22. měrca 2018 wo hódne spominanje. Serbski institut, Němsko-Serbske ludowe dźiwadło, Serbski ludowy ansambl a Ludowe nakładnistwo Domowina tónle dźeń hižo někotre měsacy přihotuja a dalši serbscy a němscy spisowaćeljo a hudźbnicy pomhaja. Chcemy docpěć, zo sej nic jenož mały kruh wuskich přećelow a kolegow, ale mnoho Serbow a kulturnje zajimowanych žiwjenske dźěło Kita Lorenca wuwědomi a wažić wě.
Mnohim su jeho basnje »přenapinace«, woni njeznaja jeho zasłužby wo šěrjenje serbskeje literatury w Němskej a za jeje mjezami. Wuměłske tworjenje ležeše Kitej Lorencej w kreji a přewodźeše jeho čas žiwjenja. Jeho prěnja zběrka basni wuńdźe w lěće 1961, jeho poslednja w lěće 2016. W jeho poslednich dźesać žiwjenskich lětach wuńdźe wosom knihow z jeho pjera. Štó hewak mjez našimi wuměłcami je tak produktiwny? Serbske dźěła a němske steja runohódnje porno sebi, ale njeznaješ-li serbsku rěč a tradiciju a serbske wobstejnosće, móžeš jenož dźěl Lorencoweho tworjenja, tež jeho němskeho tworjenja recipować. Mjez wudaćemi je mišterska zběrka serbskich basni »Zymny kut«, kotraž je so dotal w Serbach w dalokej měrje ignorowała. Čitar njech basnje na sebje skutkować da. Wone na dźiwotworne wašnje žiwjenski wotrězk starstwa wotbłyšćuja – ćělne ćeže, wróćozhladowanje a zhladowanje doprědka, hdźež wujewi so na horiconće časnosć zemskeho byća. Kak nam basnik z krótkimi wjeršemi a poetiskimi wobrazami són dźěćatstwa, dopomnjeće na staršeju, zhubjenu krajinu abo nadych přichoda moluje, to njehodźi so tule wopisać, to dyrbiš prosće sam čitać. Zmužiće da basnik čitarja do hłubin swojich myslow zhladować, kotrež by kóždy druhi we sebi wobchował. Ma so wuzběhnyć, zo je serbska rěč po cyłej knize wurjadna. Basnik swoje rjemjesło wobknježi. Ženje nimaš zaćišć, zo je sej rěčny wobrot z gwałtom z němčiny do serbšćiny přełožić dyrbjał abo hórje, zo dyrbi sej čitar serbski wobrot do němčiny přełožić, zo by jón zrozumił.
Kitej Lorencej su so w zašłych lětach wjacore wuznamjenjenja spožčili, wšitke z němskeje strony. Poslednje »serbske« bě Myto Ćišinskeho w lěće 1990. Te so jemu njeje přepodało, ale něchtó je wopismo do předchěže domskeho we Wuježku połožił. Nowe Myto Ćišinskeho, kotrež Załožba za serbski lud wot lěta 1995 spožča, njeje wón dóstał ...