Telewizijne wusyłanja pod lupu

Abo: Kak je, wědomostnje telewiziju hladać

FRANZISKA KIEDAISCH

Tajka je powšitkowna předstawa wo archiwowym dźěle: Zapróšene hory aktow, dokumentow, knihow – składowane w ćěmnej pincy. Při sćěnach steja polcy ze zymneho njepřijomneho metala. Hdys a hdys přetorhnje listowanje žołtych łopjenow abo kwičenje kašćika šerjacu ćišinu, w kotrejž pod małej sapotatej swěcu wědomostnik koncentrowanje dźěła.
Zo móža archiwy čisće hinak wupadać, dožiwjach w Serbskim instituće. Pisam doktorske dźěło wo němskorěčnym telewizijnym rozprawnistwje wo Serbach. Tohodla je medijowy archiw Serbskeho instituta »mój« archiw.
Dyrbju přidać, zo je dźěło w medijowym archiwje Serbskeho instituta moje prěnje a dotal jeničke nazhonjenje we wobłuku archiwoweho dźěła. Tuž, lubi čitarjo – njewočakujće přirunanja z druhimi archiwami. Wěnuju so tomu, kak móže archiwowe dźěło w Serbskim instituće konkretnje wupadać a kak sym je sama dožiwiła.
Ja a medijowy archiw instituta znajemoj so nětko hižo nimale šěsć lět. Přeco zaso přijědźech w zašłosći do Budyšina a hladach telewiziju, a to ryzy wědomostneje wćipnoty dla. Nětko, po zakónčenju swojeje poslednjeje archiwoweje rešeršy zhladuju wróćo na zajimawy čas.
Mój poćah k archiwej bě kaž kóždy druhi tež: Měješe wyšiny, znaješe nižiny, měješe fazy bjezradnosće a tež euforiske wokomiki. Přez intensiwne hladanje telewizije mějach mučnej woči a druhdy wostudu – ale (a to chcu wuzběhnyć) přećelna, nimale hižo swójbna atmosfera w instituće mje stajnje zaso natwarješe a motiwowaše mje, dale slědźić a swoju temu nic z wočow pušćić. Jedne abo tamne bjesadowanje při kofeju ze sobudźěłaćerjemi archiwa zesłódni mi hewak samotne dźěło při telewizoru.
To ma dźěło w archiwje najskerje na sebi: sama być ze žórłami – wšojedne hač mjez próšnymi horami aktow abo před telewiziju. Tež hdyž mi móžnosće přirunowanja faluja: Móžu sebi jeno ćežko předstajić, zo knježi w druhich archiwach tajki kolegialny wobchad z cuzymi wědomostnikami kaž w Serbskim instituće. Tam witachu mje stajnje z wotewrjenymi rukami a wulkim zajimom na mojim slědźenju.
W archiwje mějach 29 widejowych kasetow w dołhosći štyrjoch hodźin kaž tež dalši digitalizowany material k dispoziciji. Moje přepytowanja wopřijimaja dwaceći lět telewizijnych stawiznow wo Serbach – cyłkownje wjace hač 1.000 přinoškow, dokumentacijow abo diskusijnych kołow. Wot krótkeho přinoška w powěsćach hač k Lindenstraße – přeco, hdyž dźe wo Serbow, wobchowa so wusyłanje abo wotpowědny wurězk w archiwje. Helena Palmanowa a jeje naslědnica Borbora Šołćina wukonještej wulkotne dźěło. ARD, ZDF, MDR a RBB, SAT 1 abo regionalny sćelak OL-TV: Wšojedne hdźe, wšojedne hdy – w medijowym archiwje namaka so nimale wšo, štož je so hdy jónu w němskej telewiziji wo Serbach prajiło a filmowało.
Trjebach wjacore tydźenje, zo bych sebi wšitke rozprawy a wusyłanja wobhladała. Po tym wubrach wšitke rozprawy, kotrež njezwisowachu z mojej temu – stokróćne tam a sem na widejowej kaseće.
Dale dźěše z tworjenjom kategorijow: Štóž chce telewizijnu analyzu činić, dyrbi zahe započeć w kategorijach myslić. Jednorje dla toho, zo njezhubiš w mnóstwje wobsahow wažnu čerwjenu nitku. Kategorije su tež wažne, zo bychu so do hłubokosće sahace struktury wotkryli. Archeologa ma swój hamork a seršćowc, kulturny medijowy wědomostnik ma swoje kategorije.
Po tym zo běch wusyłanja po družinje, dołhosći, sćelaku, přičinje tematizowanja a jich wobsahach rozrjadowała, sćěhowaše interpretacija – kwalitatiwna analyza móžeše so započeć.
Wo konkretnych wuslědkach swojeho doktorskeho dźěła pak tu wuwzaćnje pisać nochcu. Puć k wuslědkam steji w srjedźišću. Dźěło w medijowym archiwje je njesměrnje wjele časa zabrało a zmučniło – za stajne tam a sem na widejowych kasetach trjebach wjele časa. Dla stajneho wospjetowanja přičinow tematizowanja (na přikład jutry!) a z tym tež formow rozprawow, bě ćežko, moje zmysły na nowe dopóznaća koncentrować. Transkripty wusyłanjow, kotrež wosebje wjele dopóznaćow lubjachu, dyrbjachu so zhotowić. Při tym bě hižo předstajenje trójneje komunikacije telewizijnych wusyłanjow w pismje, wobrazu a zwuku wužadanje.
Dźěło w archiwje bě pak tež putace a zabawne. Putace tohodla, dokelž namakach při dokładnym hladanju rozdźěle – na přikład hdyž serbski awtor přinošk za němsku telewiziju produkuje. Dźěło bě zabawne, dokelž čini přepytowanje wusyłanjow najebać dołhosće a wospjetowanjow wjeselo. Wo telewiziji slědźić je prěnjotnje telewiziju hladać a to je – wšojedne z kajkej wědomostnej distancu to činimy – přeco tež zabawa.
Tež wjele přećelnych ludźi dla wostanje mi dźěło w medijowym archiwje Serbskeho instituta pozitiwnje w pomjatku. Institut je hłowne městno za slědźenja k serbskej tematice a z tym prawe městno so wědomostnje z medijowym předstajenjom Serbow zaběrać. To so mi w běhu mojich fazow rešeršowanja přeco zaso wuwědomi.
Kóždemu njech je prajene: Archiwowe dźěło w Serbskim instituće w Budyšinje móže wjace być hač pytanje za próšnymi žórłami. Wulka ličba medijowych žórłow steji tam k dispoziciji, zo by so wo njej slědźiło.

přełožk: BORBORA ZYNDŹIC