Drjewjany ptašk

Jill-Francis Ketlicojc (Źilka)

Zasej taki wobuzny źeń, kenž musym na kšamarskich wikach pśebywaś. A co how kołowokoło wiźim? Jano někaki prjapor a campor, stary chabź, brjaki, tšanter – jadnorje gronjone: kšamy. Ale: Wóni maju swójsku zachadnosć, swójsku dušu! Tak ako ja. Musym pśiwdaś, až ja teke k tym póbitowanym kšamam słušam. Njejsom pak žedna kurioznosć ako gramofon, žeden stary pótykac z pśimkom we formje kónjeceje głowy, teke žedna běła dama ze słonoweje kósći. Som jano mała drjewjana figura. Jadnory ptašk z wězowego drjewa. Stakim nic wósebneg. Nic, což wjeliki zajm póbuźujo.
Wšakorake druge kšamy mě wobdawaju, na pśikład wobrazkate tejze, głažane waze we wšakich barwach a formach a zarzate głaźeńske zelezka z casa prastarkich, kótarež sy musał z górucymi wuglami połniś. Wósebnje nadpadnej stej how pśi mójej stojnicy impozantne glědałko z wuměłskim bronzanym ramikom a wjeliki mesingowy swěcnik.
Něco maju wšykne stojnice na tom wikowanišću zgromadnego: Kšamy su dopołnje pśezjadno! How stoj staromodna struskata kafejowa kana pódla nještałtnego drjewjanego kukawinego zegera, tam lažy boga nagučka pupka bźez rukowu mjazy karpickatymi jajowymi nopaškami, a hynźi lažy pjerkowata cerwjenožołta karnewalowa larba pśed smjerźatym tukowatym kofrom. To jadnučke, což zwětšego pitśku rědowane jo, su te stare wótpśimane knigły a kniglicki w papowych kistach, ako su wokoło wjele tych stojnicow póstajone.
Gaž se wót mójogo městnaška tak rozglědujom, wiźim we wšakich rožkach bejnje wjele małučkosćow ako pisane bublinki, kóstki, skalki, parlicki abo małke keramikowe figury. Wjelerakosć jo późiwabna. Teke źiśecych grajkow se wjele namakajo. To su pśedewšym plyšowe zwěrjeta, pupki, cenowe wójaki abo grajne zeleznicki. Mě nadpadnjo, kak tužnje te grajki na kšamarskich wikach wuglědaju, ako syrotki. Ja, ten jadnory drjewjany ptašk, se teke ako tužna syrota cujom. Kradu woblutujom, až Manuela co mě pśedaś. Wóna mě razka njeznajo. Jo mě na najśpě mjazy drugimi pśedmjatami w starej kisće namakała a ned rozsuźiła, až co mě na kšamarskich wikach wótbyś.
To jo tak škóda, až som jano nimy pśedmjat. Ja by Manueli tak rad gronił, až jeje starki Wylem jo mě wutšugał, ako jo hyšći mały gólc, wuknik zakładneje šule, był. Gałuz, z kótarejež jo mě zgótował, jo wót boma póchadała, ako źinsa wěcej njeeksistěrujo. Ja som ten bom był! Kšasny, gjardy, pśewšo stary wěz. Som stojał – dłymoko w zemi zakórjenity – w Žylowje pśi droze do Depska, njedaloko sportnišća. Twarjenje jadnofamilijowych domow jo była pśicyna, až su mě pódpušćili. Su trjebali městno – som mólił. Cłowjekam to ako argument dosega, jim felujo respekt napśeśiwo prastaremu bomoju. Som musał padnuś a mója bomowa duša jo namakała wuchowanišćo w ptaškowej figurce, kótaruž jo mały Wylem z mójogo drjewa wutšugał. Wón jo kuždy źeń ze mnu grajkał, som k jogo nejlubšym grajkam słušał. Weto su mě jaden źeń do kisty na najśpě wugnali a zapomnjeli. Manuela jo dorosćona enkelźowka Wylema. Bóžko njejo Wylem jej wó mnjo wulicował, ako jo hyšći žywy był. Wóna by se snaź wěcej za mnjo, togo drjewjanego ptaška, zajmowała, gaby wěźeła, až duša mócnego boma we mnjo bydli. Som połny dopomnjeśow na žywjenje ako wěz w Žylowje. Pśed nutśnym wokom wiźim pśecej hyšći, co jo se něga pód mójeju gałuzynu stało: Tam su młode žeńske burske chójźili a se serbski rozgranjali, tam su źiśi w mójom chłodku skalkowali abo jo młody pórik se k prědnemu razoju póškał. A kak som se wuzlěkał, ako jo prědna kutša bźez kóni – prědny awtomobil – pla mnjo mimo jěła!
Wjele, wjele pśisudow som wuglědał, teke pśisud Wylema. Wó tom powědaś pak njamógu. A njejsom wěcej mócny wěz, som mały drjewjany ptašk, kenž se na kšamarskich wikach póbitujo a za kótaregož se nichten njezajmujo. Lěcrownož by ja rad pla Manuele wóstał, zawidujom tym pśedmjatam, kótarež jo wóna źinsa južo pśedała. To stej byłej wukludna fijołkojta cukorica a kóžany bant. Zda se, až jo to kradu mało, ale za Manuelu to juž njewšednje wuspěšny kšamarski źeń wóznamjenjujo. Ale ten źeń tek njejo hyšći mimo.
Hm, ta stara žeńska, kótaraž se něnto tej stojnicy pśibližujo, jo mě znata. Ow, pšawje, ja ju póznawam, som ju juž raz wiźeł – pśed wjele, wjele lětami, ako jo hyšći młode źowćo była! Bom nigdy njezabywa, pśecej póznawa cłowjecnu dušu, wšojadno w kótarem starstwje. To jo Gerda, tencas jo rědowniska towariška Wylema była. Późiwabnje, wóna mě tak wobglědujo, ako by mě teke póznała. Wóna stoj něnt pśede mnu a se smjejo...
„Oj, co tam wiźim! Togo drjewjanego ptaška ga znajom, se dokradnje dopominam! Jaden pśijaśel z młodych lět jo jogo wutšugał a wšyknym w rědowni pokazał.” Manuela wuwalujo wócy, zazdaśim jo se jej rěc zatykała. Gerda powěda dalej: „Och, kak smy my źowća se naźejali, až wón tu figurku jadnej wót nas dari! To wěm, ako by akle cora było. Ale tencas drje njejo Wylem se hyšći za źowća zajmował, jo pśecej pśed nami wuběgował.” A wóna se zachachajo, až ceła stojnica se tśěso.
„Sćo Wy gronili 'Wylem'?”, se pšaša pśechwatana Manuela.
No! Som se myslił, až to buźo dalšny wóstudny źeń na kšamarskich wikach ako kuždy drugi. Ale som se mólił. Zda se, až mały źěl mójeje zachadnosći na swětło pśiźo...