Drohoćinki

Abejcejowe knižki

Anett Brězanec

Dwulětny hólčec Jan Jurij, kiž je „k Bożemu dżjeszju 1841 ... ale Boh wje wot koho“ „Wulke Habezejowe knischki“ dóstał, je so zawěsće jenož přez rjane, zdźěla pisane wobrazy wjeselił. Hakle jako šuler je so snano dźiwał, zo bě tuta kniha serbsce spisana. Jedna so najskerje wo prěnju serbsku dźěćacu knihu, kotraž so w zawostajenstwje pozdźišeho Maćicarja J. J. Jakuba namaka.
Serbske dźěći pak dyrbjachu hišće dołho na tajke knihi čakać, přetož jedna so wo jónkrótny eksemplar-rukopis. Je to zestawa wutřihanych wobrazow z dźěćaceho swěta byrgarstwa z krótkimi zabawnymi abo powučacymi tekstami. „Schto je Macż minyła, dyż bjesche Jurk sswoj Schpruch derje moł“, zwobrazni na přikład 1. kapitl. Na to so wotmołwi: „Dyż ty pschi twojim Wuknanju njeschto sapschijał ssy, so moł druhich pschetrechicż, da nedżerż tehodla nicżo wjazy do sso; schtu wje, we cżim tebe drusy sasso pschetrechja. Dżakuj sso pak Bohu sa to Żonowanje, kotreż won tebi ktemu sposchcżił je.“ Čehodla je awtor swoje mjeno zatajił, njewěmy, znate pak je, štó bě knihu zestajił, lěpił a pisał: tehdomniši Poršičan farar Hendrich Awgust Krygar (1804-1858). Tónsamy bě w l. 1826 jako student w Lipsku zhromadnje ze swojim přećelom Handrijom Zejlerjom załožił rukopisnu „Serbsku Nowinu“. Tuž njeje dźiw, hdyž přeradźi nam pohlad do prěnich eksemplarow nowinow we wobstatkach našeho archiwa, zo su wot samsneje ruki pisane.
Ke Krygarjowemu zawostajenstwu, kotrež so tohorunja w SKA wobchowa, słušeja mjez druhim někotre zběrki rěčnoludoweho materiala kaž přisłowa, wosebite rěčne wobroty abo hódančka. Něštožkuli z tutych zběrkow bě tež do „ABCoweje knižki“ přewzał: „Kak su rekli Ludżo“, rěka na kóncu, „dyż Jurk jich praschał je, hacż woni newedża, dże ton je, kiż je tutelej habezejowe Knischki jemu ... scżinił.“ Na to poda 66 rěčnych wariantow za wuprajenje „Wón je wumrěł.“
Jan Jurij Jakub (1839-1913), syn sobuzałožerja Maćicy Serbskeje, Ernsta Bohuwěra Jakuba, sam wot l. 1873 hač do l. 1906 farar w Njeswačidle, bě runja swojemu nanej a Hendrichej Awgustej Krygarjej swěrny serbski wótčinc. Swój dar ze dźěćacych lět je sej wočiwidnje tak česćił, zo sej jón hač do smjerće wobchowa. Nimo tuteje knižki zawostaji jenož manuskripty swojich prědowanjow.